نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه مراغه

چکیده

منطقه کلانشهری، پهنه­ای جغرافیایی است که از یک شهر مرکزی و مراکز جمعیتی، تولیدی، خدماتی و گردشگری پیرامون آن تشکیل شده است. این مراکز همواره در تعامل محیطی، اقتصادی، اجتماعی و فضایی با یکدیگر قرار دارند. از این رو، چالش اصلی مدیریتی در این مناطق، یافتن راهی برای سازماندهی «ارتباط و پیوند» میان این حوزه های مختلف عملکردی است. به عبارتی اگر مدیریتهای مستقلِ مستقر در منطقه کلانشهری به سمت یکپارچگی مدیریتی سوق نیابند؛ برنامه های کالبدی-فضایی نیز توانایی لازم را برای هدایت و کنترل تحولات کالبدی -فضایی منطقه نخواهند داشت. از این رویکرد، مطالعه حاضر روند تحول مکانی سکونتگاههای شهری و فضاهای صنعتی منطقه کلانشهری تهران را با هدف شناخت جایگاه نظام مدیریت و برنامه ریزی رسمی و شهرهای جدید و شهرکهای صنعتی در جذب جمعیت و فعالیت منطقه، مورد بررسی قرار داده است. تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره­گیری از اسناد، آمارها و مطالعات و گزارشات موجود در زمینه موضوع تحقیق انجام گرفته است. بررسی این موضوع در منطقه کلانشهری تهران نشان می­دهد که نظام رسمی مدیریت و برنامه ریزی شهری در چارچوب همان ساختارهای سنتی مدیریت و برنامه ریزی اقدام به اجرای طرح ایجاد شهرهای جدید و شهرکهای صنعتی در منطقه کلانشهری تهران کرده است. نگاهی به یافته­های تحقیق نشان می­دهد که، ایجاد شهرهای جدید و شهرکهای صنعتی که با هدف سازماندهی به نظام استقرار جمعیت و فعالیتها در منطقه کلانشهری تهران صورت گرفته است؛ به رغم ظرفیت­سازی قابل توجه در شهرهای جدید و شهرکهای صنعتی برنامه­ریزی شده، نقش مهمی در سازماندهی به استقرار جمعیت و فعالیتهای صنعتی منطقه ایفا نکرده­اند؛ جذب جمعیت و واحدهای صنعتی وکارگاهی در خارج از زمین شهرهای جدید و شهرکهای صنعتی؛ بسیار بیشتر از این مراکز برنامه­ریزی شده بوده است. نتیجه اینکه، هدایت و کنترل برنامه­ریزی شده تحولات کالبدی-فضایی منطقه در شرایط تعدد و تفرق مدیریتی در منطقه کلانشهری تهران امکان­پذیر نبوده و هر گونه اقدام در این ارتباط وابسته به یکپارچگی در ساختار، فرایند و سیاستهای نظام مدیریت و برنامه­ریزی منطقه می­باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Review the Role of Management and Planning System on Spatial Organizing of Population and Activity in Tehran Metropolitan Area

نویسندگان [English]

  • Dr. Manije Lalepour
  • Dr. Houshang Sarvar

چکیده [English]

Metropolitan area is a geographical zone including a central city and population, production, service and tourism centers around it which have environmental, economic, social and spatial interaction together. In this regard, the main challenge is to find useful points for organizing the “relation and connection” among different functional areas. In other words, if independent managements of metropolitan area’s realm don’t move toward management integration, physical- spatial plans will not have the essential ability to lead and control area’s physical and spatial evolutions. According to this approach, the aim of this study is the recognition of the trend of spatial evolution of urban settlements and industrial spaces of Tehran metropolitan area and identification of the position of management system and formal planning and performed plans about organizing the residential and activity region in Tehran metropolitan area. The study has been done using descriptive- analytical method and by using documents, records, available studies and reports related to study. The consideration of this matter in Tehran metropolitan area shows that formal system of urban management and planning in the same framework of traditional structures of management and planning has performed the plan of the construction of new cities and industrial towns in Tehran metropolitan area. A glance to the results of the study shows that construction of new cities and industrial towns which has been done with the aim of organizing the population establishment and activities in Tehran metropolitan area, in spite of providing considerable capacity for new cities and planned industrial towns, hasn’t played an important role in organizing of population establishment and industrial activities. Attraction of population and industrial and workshop units outside of new cities and industrial towns has been more than planned centers. As a result, planned leading and controlling of physical-spatial evolutions under the condition of management multiplicity and fragmentation in Tehran metropolitan area is impossible and any action in this relation depends on the integration in structure, process and policies of area’s management and planning system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Management and planning system
  • new cities and industrial towns
  • Spatial organizing of population and activity
  • Tehran Metropolitan area