مکان‌یابی بهینۀ فضاهای آموزشی در سکونتگاههای روستایی مورد شناسی: نقاط روستایی شهرستان خواف

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی- دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی- دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

امروزه فضاهای آموزشی یکی از مهم‌ترین کاربری­ها در روستاها است و سطوح قابل‌توجهی از فضای روستایی را به خود اختصاص می‌دهد. با توجه به فعالیت‌هایی که در این فضاها صورت می‌گیرد و به‌دلیل حساسیت این کاربری و ارتباط مستقیم آن با خانواده‌ها، نحوه تخصیص فضا برای کاربری آموزشی نسبت به سایر کاربری‌های خدماتی، از اهمیت قابل‌توجهی برخوردار است. در این تحقیق نیز تلاش شده است، با در نظر گرفتن عوامل مؤثر در مکان‌یابی کاربری‌های آموزشی، با ارائه الگویی مناسب، به توزیع بهینه فضا‌های آموزشی در نقاط روستایی نمونه در شهرستان خواف، با استفاده از GISبپردازد. برای نیل به این هدف، از معیارهای واقع‌شدن در زمین‌های با کاربری‌های مناسب مانند زمین‌های بایر، زراعی، مخروبه، نزدیکی به مراکز آموزشی، فرهنگی و مسکونی، دسترسی به شبکه معابر، شعاع عملکرد کاربری آموزشی موجود و مساحت مناسب استفاده شد. سپس برای هر کدام از این عوامل تأثیرگذار در مکان‌یابی فضای آموزشی، لایه‌های اطلاعاتی در محیط GISتهیه گردید و به‌منظور الگوسازی، به هر یک از لایه‌های اطلاعاتی بر اساس میزان اهمیت آن‌ها در مکان‌یابی فضای آموزشی با استفاده از روش‌های آنالیز تصمیم‌گیری چند معیاره (MCDA)؛ همچون استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، وزن مناسبی اختصاص داده شد. نتایج حاصل از تلفیق لایه‌های اطلاعاتی، زمین‌های هر روستا برای انتخاب مکان‌های مناسب برای فضای آموزشی به 4 کلاس طبقه‌بندی شد. همچنین در مقایسه تطبیقی مکان بهینه با مکان پیشنهادی این کاربری در طرح هادی مصوب روستاها، مشخص شد که تقریباً مکان پیشنهادی و موجود کاربری فضای آموزشی در روستاهای نمونه، منطبق با پهنه‌های کاملاً مناسب و مناسب می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Optimal Locating of Educational spaces in Rural Settlements (Case study: Rural area in Khaf County)

نویسندگان [English]

  • Dr. Aliakbar Anabestani 1
  • Mahdi Javanshiri 2
چکیده [English]

Today, educational spaces are one of the most important uses in rural areas and dedicate  a large part of rural spaces to itself.  Given the nature of activities conducted in these spaces, and due to the sensitivity of such uses and their direct relationship with the families, finding an appropriate space for educational use is of more importance than other service uses. In this study, using GIS and given the factors involved in optimal site selection for educational uses, attempts have been made to examine the optimal distribution of educational spaces in the sample rural areas of Khaf County. To do so, the criteria associated with optimal site selection were considered which included lands with suitable uses such as wastelands, farmlands, ruins, proximity to educational, cultural and residential areas, access to road networks, the radius  function of the of current educational use and the suitable area of the buildings. Then, for each of the above factors effective in site selection, data layers were created in GIS environment. For modeling, multi-criteria decision making analysis methods (MCDA) such as Analytic Hierarchy Process (AHP) were used to weight each data layer proportional to their importance in optimal site selection for educational spaces. Based on the results of data layers integration, ­the lands in each village were divided into four classes so that we can find the optimal spaces for educational uses. In addition, a comparative analysis of the optimal locations with those proposed in the Rural Guide plan revealed that current educational spaces are located in “highly appropriate” and “appropriate” areas.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • Educational spaces
  • Compatibility
  • Land Use
  • Accessibility
  • GIS
  • AHP