نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 دانشجوی کارشناسی ارشد رشتۀ جغرا فیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه پیام نور اهواز

چکیده

یکی از اصول اساسی که در برنامه‌ریزی شهری باید در نظر گرفته شود، چگونگی توزیع فضایی جمعیت نسبت به عوامل و زمینه‌های حادثه‌ساز برای جمعیت شهری است. زلزله از جمله مخاطراتی است که وقوع آن خسارات جبران‌ناپذیری را در پی دارد. با توجه به اینکه ساختار گسلی یک منطقه رابطۀ مستقیمی با زلزله‌خیزی آن دارد، شناخت ساختار گسلی و تکتونیکی می‌تواند باعث توزیع مناسب مراکز جمعیتی نسبت به این ساختارها شود؛ زیرا نواحی‌ای که در فاصلۀکمتر از پنج کیلومتر از گسل قرار دارند، نقاط بحرانی تلقی شده و هنگام وقوع زلزله بیشترین خطر تخریب در این نقاط وجود دارد. شهر کرمان به دلیل قرارگیری در یک منطقۀ لرزه‌خیز،‌ همواره مورد تهدید زلزله است. این پژوهش سعی دارد توزیع فضایی مراکز جمعیتی شهر کرمان را نسبت به ساختار گسلی این شهر به روش توصیفی – تحلیلی بررسی نماید. بدین منظور ابتدا داده‌های تحقیق از سرشماری نفوس و مسکن سال 1390 شهر کرمان تهیه شد. سپس انواع گسل‌ها تا محدوده 30 کیلومتری شهر کرمان شناسایی شد و در نهایت توزیع نقاط جمعیتی در ارتباط با گسل‌های معکوس، امتداد لغز، عادی و فرعی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که 669 مرکز از مراکز جاذب جمعیت در فاصلۀ 20 کیلومتری و 407 مرکز در فاصلۀ 30 کیلومتری از گسل معکوس، 274 مرکز در فاصلۀ 20 کیلومتری و 775 مرکز در فاصلۀ 30 کیلومتری از گسل امتداد لغز قرار دارند. همچنین 794 مرکز از مراکز جاذب جمعیت در فاصلۀ 20 کیلومتری و 282 مرکز در فاصلۀ 30 کیلومتری گسل نرمال، 699 مرکز در فاصلۀ 20 کیلومتری و 377 مرکز در فاصلۀ 30 کیلومتری از گسل اصلی قرار دارند. از طرفی 381 مرکز در فاصلۀ 4 کیلومتری و 500 مرکز در فاصلۀ 6 کیلومتری از گسل فرعی قرار دارند. همچنین 3 مرکز تجاری، یک مرکز بهداشتی- درمانی و 3 مرکز آموزشی فقط در فاصلۀ 800 متری از این نوع گسل قرار دارند. به‌طورکلی در منطقۀ مورد مطالعه مراکز تجاری و آموزشی کمترین فاصله را با انواع مختلف گسل‌ها داشته و مراکز ورزشی کمترین توزیع را در حداقل فاصله از انواع گسل دارند. با توجه به توزیع نامناسب مراکز جاذب جمعیت در منطقۀ مورد مطالعه لزوم برنامه‌ریزی مناسب و کارآمد جهت جلوگیری از خسارت‌های احتمالی در این منطقه بسیار ضروری است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Study the spatial distribution of populating attractive centers spatial distribution in relation with tectonic structure of Kerman city

نویسندگان [English]

  • Mohsen pourkhosravani 1
  • Dr. Hossein Ghazanfarpour 1
  • Sayyedeh Elham mousavi 2

چکیده [English]

One of the basic principles that should be considered in urban planning is that of spatial distribution of population in relation to hazardous contexts for urban population. Earthquake is one of these risks which its occurrence is followed by irreparable damages. Since fault structure of a zone has a direct relationship with seismicity of that very zone, knowing the fault structure and tectonic structure could cause a proper distribution of population centers to these structures because zones with less than five kilometers away from fault zones are considered critical points, which have the highest risk of earthquake damage. Kerman city is always in danger of earthquake due to its seismic location. This study tries to investigate spatial distribution of Kerman city population centers toward fault structure of Kerman city in a descriptive-analytical way. At first, data were prepared from census of population and housing in Kerman in year 2011. Then types of Kerman faults within 30 km distance from the city were identified. And at the end, distribution of population centers in relation with  reverse faults, strike-slip faults, normal faults and minor faults were analyzed. The study results indicate that 669 centers of the population attraction centers are located within 20 kilometers and 407 centers are located within 30 kilometers from the reverse fault, 274 centers are located within 20 kilometers and 775 centers are located within 30 kilometers from the strike-slip fault. 794 centers are located within 20 kilometers and 282 centers are located within 30 kilometers from the normal fault. 699 centers are located within 20 kilometers and 377 centers are located within 30 kilometers from the main fault. At the other hand, 381 centers are located within 4 kilometers and 500 centers are located within 6 kilometers from the minor fault, and three commercial centers, a healthcare center and three educational centers are also located within 800 meters from this kind of fault. In general, commercial and educational centers in study area have the lowest distance to different types of faults, and sports centers have the lowest distribution in the minimum distance of different faults. Due to improper distribution of population attraction centers in the study area, efficient and proper planning for this area is necessary to prevent possible damages.

کلیدواژه‌ها [English]

  • spatial distribution
  • Fault
  • population centers
  • Kerman