نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

2 استاد دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

3 استادیار دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

4 دانشجوی دوره دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه تهران (

چکیده

در عصر حاضر، اصلی‌ترین عامل بحران‌های جوامع بشری ریشه در نابرابری‌های اجتماعی و فقدان عدالت دارد. امروزه برنامه‌ریزان به‌ویژه جغرافی‌دانان با طرح عدالت فضایی یا توزیعی، راهبردهای جدیدی را در مسیر توزیع منافع همگانی بر‌اساس معیار‌های نیاز، استحقاق و منفعت عمومی ارائه می‌دهند. در این تحقیق، شهر تهران به‌عنوان نمونه، مورد مطالعه قرار گرفته است؛ به این دلیل که در این شهر، نابرابری فضایی نسبت به سایر شهرهای کشور، بیشتر قابل مشاهده است. هدف تحقیق، تحلیل فضایی و سطح‌بندی مناطق شهر تهران بر‌اساس شاخص‌های انتخاب شده است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی بوده که از روش‌های آماری تحلیل عاملی، تحلیل خوشه‌ای، تحلیل تشخیصی، رگرسیون و روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره استفاده شده است. شاخص‌های مورد مطالعه هفت بخش اقتصادی، اجتماعی، کالبدی، فرهنگی، زیربنایی، امنیتی، فضای سبز و آلودگی را شامل می‌شود. بر‌اساس نتایج تحلیل عاملی، بخش‌های مختلف مناطق شهر تهران به‌صورت جداگانه سطح‌بندی شدند. در مرحلۀ بعد، مناطق شهر تهران با استفاده از روش‌های دیگر نیز سطح‌بندی شدند و با استفاده از تحلیل خوشه‌ای در چهار سطح توسعه‌یافته، متوسط به بالا، متوسط به پایین و توسعه‌نیافته سطح‌بندی شدند. در‌نهایت، برای انتخاب خوشه‌بندی نهایی، از تحلیل تشخیصی استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که مناطق شمال شهر تهران نسبت به سایر در سطح توسعه‌یافته قرار دارند و از طرفی شکاف بین مناطق شمالی نسبت به سایر مناطق شهر تهران خیلی زیاد است؛ در‌حالی‌که مناطق جنوبی تقریباً در یک سطح قرار دارند. در پایان نیز با‌توجه به مدل  پیش‌بینی رگرسیونی، بخش‌های اجتماعی و زیربنایی به‌عنوان اولویت اول برای توسعۀ مناطق توسعه‌نیافته پیشنهاد شده است و شاخص‌های فرهنگی و اقتصادی در اولویت دوم و بخش‌های کالبدی و فضای سبز در اولویت بعدی قرار دارند، بخش امنیتی نیز در اولویت چهارم برای مناطق توسعه‌یافته، پیشنهاد شده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Analysis on The Spatial inequality of Tehran City and Prediction of Planning Priorities

نویسندگان [English]

  • dr.mohammad taghi rahnamaei 1
  • dr.ahmad purahmad 2
  • dr.hosein hatami nejad 3
  • ayoob manoochehri 4

چکیده [English]

At the present time, the main cause of the crisis of human society is rooted in social inequality and lack of justice. Today, planners, especially, geographers by the spatial or distributive justice plan, offers new strategies in the course of distribution of public interests based on the need, deserving and  public benefit criteria. In this study, the city of Tehran has been studied as a case study. Since the spatial inequality in the city of Tehran is more evident than in other cities, it has been selected, the aim of the study is spatial analysis and classification of the areas of Tehran city based on the selected indicators. The method of research is descriptive – analytical one that Factor Analysis, Cluster analysis, Diagnostic analysis, Regression and Multi-criteria decision-making methods have been used. The under study indicators include 7 parts of  economics, social, physical, cultural, infrastructure, security, green space and pollution. According to the results of factor analysis, the areas of Tehran city classified separately. At the next stage, the areas of Tehran city were classified by using other methods and classified in four levels of developed, upward moderate, downward moderate and underdeveloped by using Cluster analysis. Finally, diagnostic analysis has been used to select the final clustering. The results show that the northern areas of Tehran city are developed in comparison  with the other areas and also the gap between the northern areas is too much than others. While southern areas are almost at the same level. Finally, with respect to the regression forecast model, the social and infrastructure sectors have been suggested as the first priority to be developed in the underdeveloped areas. Economical and cultural indicators at the second priority and physical and landscaping sectors are at the next priority. Also, security sector has been proposed at the fourth priority in developed areas.

کلیدواژه‌ها [English]

  • -inequality
  • spatial
  • Tehran city
  • Planning

اصغرپور، محمدجواد (1387). تصمیم‌گیری چندمعیاره. انتشارات دانشگاه تهران. چاپ ششم.

پیران، پرویز (1374). آلونک‌نشینی در ‌ایران. قسمت دوم. مجلۀ اطلاعات سیاسی-اقتصادی. سال نهم. شمارۀ هفتم و هشتم، 65-75.

توزه، احمد (1392). بررسی و تحلیل عدالت فضایی در شهر سقز. پایان‌نامۀ دورۀ کارشناسی ارشد. دانشکده جغرافیا. دانشگاه تهران.

جوان، جعفر؛ عبداللهی، عبدالله (1388-1387). عدالت فضایی در فضاهای دوگانۀ شهری (تبیین ژئوپولیتیکی الگوهای نابرابری در حاشیۀ کلانشهر مشهد). فصلنامۀ ژئوپلیتیک. سال چهارم. شمارۀ دوم. صص 156-131.

حاتمی‌نژاد، حسین؛ منوچهری میاندوآب، ایوب؛ بهارلو، ایمان (1391). شهر و عدالت اجتماعی: تحلیلی بر نابرابری‌های محله‌ای (مورد: محله‌های قدیمی شهر میاندوآب). پژوهش‌های جغرافیایی انسانی. شمارۀ 80. صص 63-41.

زاهدی‌مازندرانی، محمد جواد (1382). توسعه و نابرابری. انتشارات مازیار. تهران.

شریفی، عبدالنبی (1385). عدالت اجتماعی و شهر: تحلیلی بر نابرابری‌های منطقه‌ای در شهر اهواز. پایان‌نامۀ دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری. دانشگاه تهران.

شکویی، حسین (1375). اندیشه‌های نو در فلسفۀ جغرافیا. انتشارات گیتاشناسی. تهران.

شوای، فرانسواز (1375). شهرسازی؛ تخیّلات و واقعیات. ترجمۀ سید‌محسن حبیبی. انتشارات دانشگاه تهران. تهران.

صرافی، مظفر (1377). تمرکززدایی کلانشهرهای کشورهای جنوب. مجلۀ معماری و شهرسازی. شمارۀ 48-49. صص 45-33.

فرهودی، رحمت‌الله (1381). فنون و تکنیک‌ها در برنامه‌ریزی شهری. درسنامۀ کارشناسی ارشد. دانشکدۀ جغرافیا. دانشگاه تهران.

مرصوصی، نفیسه (1382). تحلیل فضایی عدالت اجتماعی در شهر تهران (مطالعۀ موردی: شهرداری تهران). پایان‌نامۀ دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری. دانشگاه تربیت مدرس.

مرکز آمار ‌ایران. نتایج سرشماری نفوذ و مسکن 1385. تهران.

منصور‌فر، کریم (1385). روش‌های پیشرفتۀ آماری همراه با برنامه‌های کامپیوتری. انتشارات دانشگاه تهران. تهران.

‌هاروی، دیوید (1379). عدالت اجتماعی و شهر. ترجمۀ فرخ حسامیان، محمد‌رضا حائری و بهروز منادی‌زاده. شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری (وابسته به شهرداری تهران). چاپ دوم. تهران.

 

Butts Janie B. and Rich, K, (2005) Nursing ethics: across the curriculum and into practice By, Jones and Bartlett Publishers 2005,ISBN 9780763747350

Couclelis,H(1999) Spatial information Technologies and social problems, In:m.Craglia and H.Onsrud(Editors), Geographic information research:Trans-atlanticperspective,london:taylor and francis.

Devas, N. &Rakodi, C. R. (1993) planning and managing urban development. In:N. Devas and C. R Rakodi (Editores, Managing Fast Growing Cities). New approaches to Urban Planning and Management in developing world. Essex: Longman. http:// www.popline.Org. docs/1013/083077.html.

Fujita, K(2009) Urban justic and sustainability.local environment. Vol.14.NO.5.

Iveson,k(2011) Social or Spatial justice? Marcuse and soja. On the right to the city.city VOl.15,NO2.

kaplan, David.H & Kathleen Woodhouse(2004), Research in Ethnic Segegation I: Causal Factors’ Urban Geogrphy, Vol,25, No.6.

Pacione, M. (2003) Urban Geography, A Global Perspective, 2th, London: Routledge.

skop,Emily(2006), Introdution- Urban Space: The Shape of Poverty and Discrimination. 8th, New Jersy: Pritice Hall.

Smith, D.M(1994), geogaphy and social justice.Oxford: Blackwell.

Soja, Edward W( 2010)Seeking Spatial Justic. Minneapolis: University of Minnesota Press. -

Talen, E. (1998) Visualizing Fairness, Equity Maps for planners”, journal of the American planning Assocition, Vol.64,No(1),pp:22-38

Van der Wusten, H &Musterd, S(1998), Welfare State Effects on Inequality and Segregation. In: S. Musterd & W. Ostendorf(Editors), Urban Segregation and the Welfare State: Inequality and Exclusion in Western Cities, London: : Routledge.PP:238-245.

Visser.G(2003) Spatialities of social justice Discourse.South African geographical journal.VOL.85(2)

WangوX (2008), EvangelosTriantaphylloub, Ranking irregularities when evaluating alternatives by using some ELECTRE methods the international journal of management science.

Williams, j(2013) Toward a Theory of Spatial Justice, Paper presented at the Annual Meeting of the Western Political Science Association Los Angeles, CA

Yi-Chung Hu(2009) Bankruptcy prediction using ELECTRE-based single-layer perceptron, Neurocomputing 72 , 3150–3157.

Zajda, J; Majhanovich, S and Rust, V ( 2006) Education and Social Justice ISBN: 1402047215