نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار ژئومورفولوژی دانشگاه زنجان

2 دانشجوی دکتری تغییرات آب و هوایی- دانشگاه زنجان

چکیده

هدف از این مطالعه، بررسی تغییرات و آشکار‌سازی چرخه‌های دبی و بارش سالانۀ حوضۀ ‌مند است؛ بدین منظور داده‌های دبی و بارش سالانۀ این حوضه برای ایستگاه‌های باباعرب، دهرم، دهرود، دژگان، حکان، تنگ کارزین، تنگاب و حنیفقان، بندبهمن، علی‌آباد خفر، باغان و قنطره طی دورۀ 1355 تا 1390 استخراج، سپس با استفاده از روش‌های تحلیل همساز و تحلیل روند در محیط نرم‌افزار MATLAB مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد که بر بارش و دبی حوضۀ ‌مند بیشتر چرخه‌ای کوتاه مدت 2 تا 6 ساله حاکم بوده است. با وجود این، بعضی از چرخه‌های بلند مدت نظیر 17 و 25 ساله در دبی این حوضه مشاهده شده است. نتایج حاصل از تحلیل روند دبی و بارش نشان داد که روند افزایش یا کاهش دبی حوضه در اکثر ایستگاه‌ها تحت تأثیر روند افزایش و کاهش بارش این منطقه است. با این حال، به‌طور قطع نمی‌توان استنباط نمود که تغییرات و چرخه‌های دبی حوضۀ ‌مند، وابسته به بارش است؛ از این‌رو، نمی‌توان تأثیر عوامل مورفولوژیکی و ژئومورفولوژی این حوضه را نادیده گرفت.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Study & Analysis of Oscillation Changes of Discharge & Precipitation in Mund Basin

نویسندگان [English]

  • dr.gholam hassan jafari 1
  • mahdi doostkamiyan 2

چکیده [English]

The aim of this study was to study the changes & Detection of discharge & precipitation circles & annual precipitation of Mund basin. For this purpose, the annual discharge and precipitation data of this basin were extracted for the stations of  Baba arab, dehram, dehrud, dejgan, hakan, karzin strait,Tangab & Hanifaghan srations during 1976-2011, then was scrutinized and analyzed  by the  use of trend  and harmonic analysis methods  in MATLAB software environment . The results showed that a 2-6 short time circle has been dominant  on discharge & precipitation of Mund basin. Nevertheless, some long term cycles such as 17 & 25 year have been observed in the discharge of this river. The results of the analysis process of discharge & precipitation showed that the decrease & increase of river discharge was affected by the decrease & increase of basin precipitation in most of the stations. Nevertheless it can’t be deducted definitely that discharge circles & changes  of Mund basin was dependant  on precipitation. Hence the effects of morphologic & geomorphologic factors of this basin can’t be disregarded.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mund basin
  • discharge
  • Precipitation
  • analyses of cycle
  • Trend

خسروی، محمود و دوستکامیان، مهدی و میر موسوی، سید حسین و بیات، علی و بیگ رضایی، احسان (1392). تحلیل و طبقه بندی دما و بارش در ایران زمین با استفاده از روش‌های زمین آمار و تحلیل خوشه‌ای. مجلۀ علمی و پژوهشی برنامه‌ریزی منطقه‌ای مرودشت، شمارۀ 3. صص 89-72.

دستورانی، محمد‌تقی؛ بحری، معصومه؛ پناهی، مهسا (1391). بررسی روند تغییرات پارامترهای اقلیمی و تأثیر آن بر دبی رودخانه جاجرود، همایش ملی و مهندسی آبخیز داری، 27 و 28 اردیبهشت، دانشگاه لرستان.

دوستکامیان، مهدی؛ فرجی، عبدالله؛ نوروزی، خدیجه (1392). بررسی ویژگی حوضۀ رودخانۀ ایزدخواست با تأکید بر مورفومتری و فیزوگرافی، اولین همایش بین‌المللی بحران‌های زیست‌محیطی و راهکارهای بهبود آن، 25 و 26 بهمن 1392 در جزیرۀ کیش.

رحیمی، لیلا؛ دهقانی، امیر احمد؛ قربانی، خلیل؛ عبدالحسینی، محمد (1393). بررسی تغییرات دبی کل و دبی پایه ایستگاه هیدرومتری ارازکوسه (حوضۀ آبخیز گرگان رود استان گلستان)، نشریۀ پژوهش حفاظت آب و خاک. شماۀ 2. صص 188-173.

شریفیان، حسین؛ حبیبی، علی (1392). بررسی اثرات تغییر اقلیم بر روند تغییرات منابع آب حوزۀ گلستان. اولین همایش ملی چالش‌های منابع آب و کشاورزی، انجمن آبیاری و زهکشی ایران- دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوزستان، اصفهان 17 بهمن 1392.

عساکره، حسین (1386). تغییرات زمانی – مکانی بارش ایران طی دهه‌های اخیر. جغرافیا و توسعه، شمارۀ 10، صص 164-145.

عساکره، حسین (1388). تحلیل طیفی سری‌های زمانی دمای سالانه تبریز. تحقیقات جغرافیایی، شمارۀ 93.صص 50-33.

عساکره، حسین؛ رزمی، رباب  (1391). تحلیل تغییرات بارش سالانۀ شمال غرب ایران. جغرافیا و برنامه‌ریزی. شماره 3. صص 162-147.

غیاثی، نجفعلی (1389). مقایسۀ روش‌های برآورد برخی از ویژگی‌های هندسی آبخیزها از نقطه نظر اثر آنها بر سیلاب حداکثر سالانه. مرکز تحقیقات حفاظت خام و آبخیزداری. گزارش نهایی طرح‌های تحقیقاتی.

منتظری، مجید؛ غیور حسنعلی (1388). تحلیل مقایسه‌ای روند بارش و خشک سالی‌های حوضۀ خزر. جغرافیا و توسعه. شمارۀ 16، صص 92-71.

وفاخواه، مهدی؛ بخشی تیرگانی، محمد؛ خزائی، مجید (1391)، تحلیل روند بارندگی و دبی در حوضۀ آبخیز کشف رود. جغرافیا و توسعه. شماره 29. صص 90-77.

 

Hartmann, S. Becker, and L. King, (2008) “Quasiperiodicities in Chinese precipitation time series” Theory. Appl. Climatology. 92, 155–163.

Kalaycı Serdar, M. Cagatay Karabork, Ercan Kahya, (2004): analysis of elNiño signal on Turkish stremlow and precipitation pattern using spectral analysis. Fresenius Environmental Bulletin, Volume 13 No 8.

Lana, M. D. Martinez, C. Serra, and A. Burguen, (2005), “Periodicities and irregularities of indices describing the daily pluviometric regime of the Fabre Observatory (NE Spain) for the years 1917–1999” Theory. Application .Climatological. Vol, vol, 82, PP. 183–198.

Michael S. Pritchardand Richard C. J. Somerville(2009), Empirical orthogonal function analysis of the diurnal cycle of Precipitation in a multiscale climate model, geophysical research letters, vol. 36, pp. 1 5.

SEN ROY ANDR. C. BALLING, JR, (2005),Harmonic and Simple Kriging Analyses of Diurnal Precipitation Patterns in Puerto Rico,Caribbean Journal of Science, Vol. 41, PP, 181188.

Surcel M, Berenguer M, Zawadzki (2010(The diurnal cycle of precipitation from continental radar mosaics and numerical weather prediction models. Part I: Methodologyand seasonal comparison. Review Monthly weather, vol. 138, PP. 3084–3106.

Vasic S, Lin C, Zawadzki I, Bousquet O, Chaumont D. (2007), Evaluation of precipitation from numerical weather prediction models andsatellites using values retrieved from radars. Monthly Weather, Review, vol. 135, PP. 3750–3766.