نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات یزد

2 استادیار، سنجش از دور، دانشگاه امام حسین(ع) تهران

3 استادیار، ژئومورفولوژی،عضو هیات علمی گروه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی دانشگاه آزاد اسلامی یزد

چکیده

با‌توجه ‌به اهمیت بسیار بالای مقولۀ سرپناه برای بشر، پیش‌بینی مکان‌هایی برای اسکان موقت آسیب‌دیدگان حوادث، امری اجتناب‌ناپذیر است. شهر میبد با پیشینۀ تاریخی و دارای شبکۀ معابر باریک، در پهنه با درجه خطر نسبتاً زیاد قرار گرفته است. یکی از مهمترین وظایف برنامه‌ریزان بخش مدیریت بحران، پیش‌بینی‌های جدی برای اسکان اضطراری است؛ چرا که انسان آسیب‌دیدۀ بدون سرپناه متعارف در آستانۀ آسیب‌های جدی جسمی، روحی و روانی است. با‌توجه‌ به ماهیت مکانی این موضوع و ماهیت فازی پارامترها و رویارویی با فاکتورهای زیاد در‌جهت تصمیم‌گیری، می‌توان از تلفیقی از GIS و منطق فازی به‌همراه روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره به‌منظور اخذ تصمیم بهینه که منجر به تعیین نواحی امید‌بخش اسکان موقت می‌شود، استفاده کرد. آمار و اطلاعات لازم، به‌صورت کتابخانه‌ای و میدانی جمع‌آوری و تصاویر ماهواره‌ای منطقۀ مورد مطالعه در نقشۀ شهر میبد بهنگام‌سازی شد. هدف از این پژوهش، بیان روشی کارآمد، منعطف، منطقی و قوی برای مکان‌یابی اسکان موقت با استفاده از سیستم اطلاعات مکانی4 در شهر میبد است. در این پژوهش، ابتدا مؤثرترین پارامترها انتخاب و به‌وسیلۀ فرایند سلسله‌مراتبی5 و با استفاده از منطق فازی، مکان‌های اسکان موقت استخراج گردید، سپس به مقایسه و اولویت‌بندی مناطق پیشنهادی پرداخته شد و سایت‌های مورد نظر رتبه‌بندی و بهترین سایت از بین گزینه‌های انتخابی مشخص گردید. در روش AHP شش مکان با اهمیت نسبی «بسیارمناسب» و با مجموع مساحت 347071 متر مربع و شش مکان با اهمیت نسبی «مناسب» و با مجموع مساحت 384369 متر مربع به‌عنوان بهترین مکان‌ها برای مکان‌یابی اسکان موقت، مشخص شد. پارک بهاران و اراضی بایر جنوب شرقی ورزشگاه فرمانداری برای اسکان موقت با اهمیت نسبی «بسیارمناسب» در روش فازی، تعیین گردید.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Locating The Temporary Settlement by Using Variables' Fuzzing and Hierarchical Analysis Process in GIS Environment Case Study: Meybod City

نویسندگان [English]

  • mohsen kalantari 1
  • dr.ali sarkargar ardakani 2
  • dr.seyed ali almodaresi 3

چکیده [English]

Given the high  importance of housing  for human, predictin of  locations for temporary housing of the people damaged from the events is inevitable. Meybod city with its historical background and a narrow passage network is placed in a zone with relatively high degree of risk. One of the most important duties of the planners of crisis management part is serious predictions for emergency accommodation, because the  affected people with no conventional housing are on the verge of serious physical, mental and psychic serious damages.with respect to the location nature of this subject and fuzzy nature of parameters and facing with a great deal of parameters for decision making, it is possible to use a combination of GIS and Fuzzy logic together with multi criteria decision making methods for making an optimum decision which leads to specifying the promising areas for temporary housing. The required statistics and information were gathered by library and field method and satellite images of the under study area were updated in the map of Meybod city. The aim of this study is the presentation of an effective, flexible, logical and strong method for locating temporary housing by using GIS. In this study, firstly the most effective parameters were selected and by using hierarchical process and Fuzzy logic, the places for temporary housing were obtained. Then, the recommended locations were compared and prioritized and the considered sites were ranked and the best one was specified among the selected options. In AHP method, six places with relative importance of " very appropriate" and total area of 347,071 square meters and six places with relative importance of " appropriate" and total area of384,369 square meters were determined as the best locations for temporary housing. Baharan park and bare lands of the south east of the Governory stadium were selected  with relative importance of " very appropriate" in Fuzzy method.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : locating
  • Temporary housing
  • fuzzing. analytic hierarchy process (AHP)
  • Geographical Information System( GIS)

اجاق، سروش، آل شیخ، علی‌اصغر، ملک، محمدرضا، (1390). استفاده از منطق فازی و روش تحلیل سلسله مراتبی در تعیین مکان بهینه استقرار ایستگاه‌های امدادرسانی پس از وقوع بحران، مطالعه موردی منطقه 10 تهران، همایش ژئوماتیک 90.

احد نژاد روشتی، محسن، جلیلی، کریم، زلفی، علی، (1390). مکان‌یابی بهینه محل‌های اسکان موقت آسیب دیدگان ناشی از زلزله در مناطق شهری با استفاده از روش‌های چند معیاری و GIS، مطالعه موردی شهر زنجان، فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 23: صص 45-61.

اصغر پور، محمدجواد، (1388). تصمیم‌گیری چند معیاری، تهران، موسسه انتشارات دانشگاه تهران.

اکبری، نعمت‌الله و مهدی، زاهدی کیوان، (1387). کاربرد روش‌های رتبه‌بندی و تصمیم‌گیری چند شاخصه وزارت کشور، انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.

باقر زاده، محمد، (1386). آمادگی در برابر زلزله. http://ketabesabz.com/authors.com. Accessed Oct 21, 2014

پور اسکندری، عباس، (1380). سنجش توزیع فضایی سوانح آتش‌سوزی در شهر با استفاده از GIS مطالعه موردی: شهر کرج، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری.

پیام هلال‌احمر، (1385). جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران، بلایای طبیعی، شماره 121.

زارع مهرجردی، احمدعلی، (1390). طرح بررسی پدیده نشست زمین در منطقه رستاق جنوب میبد به‌منظور تعیین علل نشست و روش‌های کنترل آن، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، شماره پیاپی 43، شماره 3. صص 155-166.

زبردست، اسفندیار و محمدی، عسل، (1384). مکان‌یابی مراکز امدادرسانی در شرایط وقوع زلزله و روش ارزیابی چند معیاری با استفاده از GIS، هنرهای زیبا، شماره 21: صص 5-16.

زبردست، اسفندیار، (1380). کاربرد فرایند تحلیل سلسله مراتبی در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، فصلنامه هنرهای زیبا، شماره 10، زمستان 1380، صص 13-21.

زرنگ، مجید، (1389). به‌کارگیری GIS در شبکه انتقال نیرو و امکان‌سنجی مسیریابی خطوط انتقال نیرو. پایان‌نامه کارشناسی ارشد سنجش‌ازدور و GIS، دانشگاه شهید چمران.

سعید نیا، احمد، (1383). مدیریت شهری، انتشارت سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، تهران.

شریف زادگان، محمدحسین و فتحی، حمید، (1384). ارزیابی آسیب‌پذیری زیست‌محیطی برای برنامه‌ریزی منطقه‌ای در حوزه‌های سه‌گانه زیست‌محیطی البرز به روش سلسله مراتبی، علوم محیطی، شماره 10: صص 1-20.

شکیبا، علیرضا، (1387). بحران، دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، تهران: صص 100- 102.

شیعه، اسماعیل، حبیبی، کیومرث، ترابی، کمال، (1389). بررسی آسیب‌پذیری شبکه‌های ارتباطی و شهرها در مقابل زلزله با استفاده از روش GIS- IHWP در منطقه شش شهرداری تهران، باغ نظر، سال هفتم، شماره 13: صص 35-48.

طاهری، سید محمود، (۱۳۸۷). آشنایی با نظریه مجموعه‌های فازی، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، چاپ دوم.

عادلی، محسن، متکان، علی‌اکبر، ضیائیان، پرویز، پور علی، حسین، (1386). مکان‌یابی ایستگاه‌های آتش‌نشانی شهر گرگان با استفاده از سیستم اطلاعات مکانی، اولین همایش GIS شهری، دانشگاه شمال، 12 صفحه.

عبداللهی، مجید، (1383). مدیریت بحران در نواحی شهری، انتشارات سازمان شهرداری‌های کشور، چاپ سوم، تهران.

غفاری، علی، مقصود پور، عادل، پور ممتاز، علیرضا، قسیمی، جمشید، (1380). تفکر فازی، ترجمه کاسکو بارت، انتشارات دانشگاه خواجه‌نصیرالدین طوسی، چاپ دوم بهمن، تهران.

فلاحی، علیرضا، (1386). معماری سکونتگاه‌های موقت پس از زلزله، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران.

قدسی پور، سید حسن، (1385). مباحثی در تصمیم‌گیری چند معیاری، انتشارات دانشگاه امیرکبیر.

ماهنامه شمس، (1382). بیانیه شورای مرکزی سازمان نظام‌مهندسی کشور به مناسبت زلزله بم، تهران، سازمان نظام‌مهندسی ساختمان، سال اول، شماره سوم: صص 24-1.

مهندسین مشاور آمودراه، (1376). مطالعات حمل‌ونقل و ترافیک در تهیه طرح‌های تفصیلی، شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری، تهران.

مهندسین مشاور فرنهاد، (1388). مکان‌یابی پایگاه‌های امداد و نجات با استفاده از GIS و روش ارزیابی چند معیاری.

نوجوان، مهدی، (1390). کاربرد الگوریتم‌های فازی در مکان‌یابی بهینه اسکان موقت، مطالعه موردی منطقه یک شهر تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

نوجوان، مهدی، امیدوار، بابک، صالحی، اسماعیل، (1392). مکان­یابی اسکان موقت با استفاده از الگوریتم‌های فازی، مطالعه موردی منطقه یک شهرداری تهران، دو فصلنامه مدیریت شهری، شمارة 31 بهار و تابستان: صص 205-222.

 

Balaikie , P., Cannon ,T., Davis, I. ,Wisner, B., (1994),At risks ,natural hazards, people vulnerability and disasters, London ,Routledge.

Benson,c. And Clay,E.J. (2003), Disasters, vulnerability and the global economy. In: A.Kremier,M.Arnold,and A.Carline (eds), building safer cities– The future of disaster Risk. World bank, Washington. Available at: URL:http://www. proventionconsortium.org/ publications.html. Accessed Jul 03, 2014.

Chen, S. J, and C. L. Hwang, (1992), fuzzy multiple Atlribute decision making, Berlin: springer – Verlag.

Eastman, J.R., Kyem, P.A.K., Toleano, J., Jin, W., (1993), GIS and decision making. United Nations Institute for Training and Research (UNITAR). Explorations in Geographic Information Systems Technology 4, 112.

Ebrahim, E.H. Mohamad, S.E. Atwan, A.A. (2011), Combining Fuzzy-Analytic Hierarchy Proces and GIS to Select the Best Location for a Wastewater Lift Station in EL-Mahalla and EL-Kubra North Egypt, International Journal of Engineering & ThechnologyIJET-IJENS vol: 11 No:05.

Houshyar, E., SheikhDavoodi, M., Almassi, M., Bahrami, H., Azadi, H., Omidi, M., Sayyad,G., Witlox,F. (2014), Ecological Indicators, Volume 39, Pages 102-114.

http://www.meybod.ir/meybodcity, Accessed Sep16, 2004

Huang, Zhengdong, Data Integration For Institute for Geo-Information Science and 17-Earth Observation (ITC), The Netherlands.

Kheikhah Zarkesh, M.M. Almasi, N. Taghizadeh, F. (2011), Ecotourism Land Capability Evaluation Using Spatial Multi Criteria Evaluation, Research Journal of Applied Sciences, Engineering and Thechnology 3(7): 693-700,2011, ISSN : 20407467.

Liu, Bin et al (2003), The Restoration Planning Transportation Studies, Vol.4, October, pp 526-539.

Mahmoodzadeh, J. Shahrabi, M. Pariazar, M. S. Zaeri (2007). Project Selection by Using Fuzzy AHP and TOPSIS Technique, World Academy of Science, pp 333-338.

Malczewski, J & Ogryczak, W. (1999), The multiple criteria Location Problem: 2, Preference-based techniques and interactive decision support Environment and Planning A, 28.

Malczewski, J. (1999). GIS and Multi Criteria Decision Ananlysis. First Edition. London: John Wiley & Sons INC.

Nalan Alp, Ӧ. Demirtas, N.Baracli, H. Tuzkaya, U.R. (2011), Promethee Methodology to Select Bus Garage Location: A Case Study for a Firm in The Urban Passenger Transport Sector in Istanbul. 15th International Research/Expert Conference 2011.

Nang-Fei Pan, (2008), Fuzzy AHP approach for selecting the suitable bridge construction method. Automation in Construction 17, 958–965.

Saaty T.L: The Analytic Hierarchy Process, Mcgraw _ Hill, Inc, (1980), Reprinted By Rws Publications, Pittsburgh,1996.

Tangestani Majid H (2003), Landslide susceptibility mapping using the fuzzy gamma operation in a GIS, Kakan catchment area, Iran.

Uyan, M. (2013), Renewable and Sustainable Energy Reviews, Volume 28, Pages 11-17.

Yung-Lung Lee, Ming-Chin Ho, Tsung-Cheng Huang, Cheng-An Tai(2007), Urban Disaster Prevention Shelter Vulnerability Evaluation Considering Road Network Characteristics, 2nd International Conference on Urban Disaster Reduction November, pp 27-29.