ارزیابی توان اکولوژیکی شهرستان ارومیه جهت توسعۀ شهری با استفاده از ANP و GIS

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی

2 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه ارومیه

3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل

چکیده

رشدروزافزونشهرهامتأثرازرشدجمعیتو مهاجرت،منجربهساخت‌و‌سازهایبدونبرنامهو تغییراتزیادساختارفضایی،به‌خصوصتوسعةفیزیکی شهرهادرمکان‌هاینامساعدشده است که هدایت آگاهانه و ساماندهی اساسی را می‌طلبد. از این‌رو، پژوهش حاضر بر آن است تا با استفاده از مدل ANP در رویکری تلفیقی با سیستم اطلاعات جغرافیایی توان اکولوژیکی شهرستان ارومیه را برای توسعۀ شهری در ارتباط با 10 معیار اصلی (منابع آب، مخاطرات طبیعی، شکل زمین، وضعیت خاک، اقلیم، ملاحظات اقتصادی و جمعیتی، دسترسی به امکانات و تسهیلات، زمین‌شناسی، کاربری اراضی، عدم آسیب به مناطق زیست‌محیطی) و 18 زیرمعیار ارزیابی کند. روش تحقیق توصیفیـتحلیلی به ‌کار گرفته شده در این پژوهش، از نوع کاربردی است. نتایج حاصل از پژوهش، پهنه‌بندی محدودۀ شهرستان ارومیه بر‌اساس توان اکولوژیک توسعۀ شهری در قالب پنج طبقۀ نامناسب تا کاملاً مناسب است.در این میان، عرصه‌های کاملاً مناسب با 7/13 درصد از سطح منطقه (12/708 کیلومتر مربع) که دارای توان عالی برای توسعۀ شهری است، بیشتر اراضی شرق شهرستان را در بر می‌گیرد؛ اما پهنه‌های نامناسب با 8/18 درصد (8/869 کیلومتر مربع)، مناطق مرتفع و کوهستانی جنوب، قسمتی از شمال و بیشتر غرب شهرستان ارومیه را که شامل مناطق مرزی با کشور ترکیه است، به خود اختصاص داده است. نتایج نشان مـی‌دهـد، دسترسی به منابع آب و مخاطرات محیطی بیشترین تأثیر را در تعیین توان اکولوژیکی برای توسعۀ شهری در شهرستان دارد. جلوگیری از توسعۀ افقی شهر در اراضی کشاورزی پیرامون، توسعۀ شهر در اراضی بلااستفادۀ درون محدوده و همچنین توسعۀ شهر بنا بر الگوهای شهر فشرده، شهر پایدار و رشد هوشمند شهری از مهمترین راهکارهای پیشنهادی در این زمینه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of Ecological Capability of Orumiyeh City for Urban Development by Using ANP and GIS

نویسندگان [English]

  • Dr. Hossein Nazmfar 1
  • Dr. Mir Najaf Mousavi 2
  • Ahmad Aftab 3
  • Ali Eshghi 3
چکیده [English]

The growth of cities affected by the population growth and migration has been led to the un planned and uncontrolled constructions and too much changes of the spatial structure of the physical development of cities in the unfavorable locations which  necessitates the consciously direct and the basic organizing . Hence the present research aims by  using ANP model in an integrated approach with GIS, evaluate Orumiyeh city's ecological potential for urban development in connection with the 10 main criteria (water sources, natural hazards, land form, soil conditions, climate, the economic and demographic considerations, the access to facilities, geology, land uses, no damages to the ecological zones) And 18 sub criteria. The descriptive – analytical method used in this  research is  of applied type. The results of the research is zoning Orumiyeh  city areas based on the ecologic  capability of urban development in five classes of  inappropriate up to quite suitable.  The perfect  and completely appropriate areas with 13.7 percent of the region (708.12 km²) that has the highest  capability for urban development, Covers most part of the eastern lands of the city. But inappropriate zones with 18.8 percent (869.8 km ²), has allocated  itself the highlands and mountainous areas of the south, part of the North and most part of the West of Orumiyeh city Which includes the border areas with Turkey Country. The results show that, access  to water resources and Natural hazards has the most influence on determining the ecological potential for urban development in the city. Prevention of the horizontal expansion of the city  in the surrounding  agricultural lands, urban development in the unused areas within the boundaries, and also the development of the city according the compact city patterns, Sustainable city and urban smart growth are the most important  solutions proposed in this respect.

کلیدواژه‌ها [English]

  • ecological potential
  • Urban Development
  • network analysis process (ANP)
  • Geographic Information Systems (GIS)
  • the city of Orumiyeh

اونق، مجید؛ سعید، کریمی (1382). مدل ارزیابی انطباق زیست‌محیطی کاربری‌های فعلی استان گلستان. مجلۀ دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان. سال دهم. شماره 3، صص  14-5.

پور‌احمد، احمد (1380). آمایش سرزمین و ایجاد تعادل در نظام شهری کشور. پژوهش‌های جغرافیا. شمارۀ 16، صص 490 - 479 .

پورجعفر، محمدرضا؛ منتظرالحجه، مهدی؛ رنجبر، احسان؛ کبیری، رضا (1391). ارزیابی توان اکولوژیایی به‌منظور تعیین عرصه‌های مناسب توسعه در محدودة شهر جدید سهند. جغرافیا و توسعه. شمارة63 . صص 22-11.

حرینی، سید‌حسین؛ کریمی، کیوان (1381). برنامه ریزی محیطی برای توسعۀ زمین. انتشارات دانشگاه تهران. چاپ دوم. تهران.

داداش‌پور، هاشم؛ رفیعیان، مجتبی؛ زارعی، عبدالله (1392). ارائه الگوی یکپارچۀ تخصیص کاربری زمین بر مبنای توان اکولوژیکی در شهرستان نوشهر. مطالعات شهری. شمارۀ نهم. صص 43-31.

زبردست، اسفندیار (1389). کاربرد فرایند تحلیل شبکه‌ای در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای. مجلۀ هنرهای زیبا. شمارۀ 41. صص 90–79.

سرور، رحیم (1387). جغرافیای کاربردی و آمایش سرزمین. سمت. چاپ سوم. تهران.

شمشی‌پور، علی‌اکبر؛ فیضی، وحید؛ ساعدموچشی، رامین (1391). ارزیابی توان اکولوژیکی زمین در تعیین قابلیت آن در حوزۀ شهری یاسوج با مدل اکولوژیک. مطالعات شهری. شمارۀ پنجم. صص 72–61.

ضیاییان، پرویز؛ سلیمانی‌مقدم، هادی؛ برزگر، صادق (1390). تعیین جهات بهینۀ گسترش شهر مشهد با استفاده از مدل ارزیابی چند عامله. مجلۀ تخصصی زبان و ادبیات دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد. سال نهم. شمارۀ .30 صص94–87.

قادری، رضا؛ آفتاب، احمد (1390). سنجش سطح برخورداری نواحی روستایی شهرستان ارومیه. اولین همایش ملی جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی. مشهد. دانشگاه فردوسی.

قربانی، رسول؛ محمودزاده، حسن؛ تقی­پور، علی­اکبر (1392)، تحلیل تناسب اراضی (LSA) برای توسعه شهری در محدوده مجموعه شهری تبریز با استفاده از روش تحلیل فرایند سلسله مراتبی، جغرافیا و آمایش شهری - منطقه ای، دوره 3، شماره 8، صص 13 – 1.

قرخلو، مهدی؛ پورخباز، حمیدرضا؛ امیری، محمدجواد؛ فرجی‌سبکبار، حسنعلی (1388). ارزیابی توان اکولوژیک قزوین جهت تعین نقاط بالقوه توسعۀ شهری با استفاده ازGIS  و  RSمجلۀ مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای. سال اول. شمارۀ 2. صص 68–51.

قنواتی، عزت‌اله؛ دلفانی گودرزی، فاطمه (1392). مکان‌یابی بهینۀ توسعۀ شهری با تأکید بر پارامترهای طبیعی با استفاده از مدل تلفیقی فازی AHP / (مطالعۀ موردی: شهرستان بروجرد)، دو فصلنامۀ ژئومورفولوژی کاربردی ایران. سال اول. شمارۀ اول. صص 60–45.

مالچفسکی، یاچک (1385). سامانۀ اطلاعات جغرافیایی و تحلیل تصمیم چندمعیاری. ترجمه اکبر پرهیزکار و عطا غفاری گیلانده، .انتشارت سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت). تهران.

مخدوم، مجید (1378). شالودۀ آمایش سرزمین. چاپ سوم. دانشگاه تهران.

میرداودی، حمیدرضا؛ زاهدی‌پور، حجت‌اله؛ مرادی، حمیدرضا؛ گودرزی، غلامرضا (1387). بررسی و تعیین توان اکولوژیک استان مرکزی از نظر کشاورزی و مرتعداری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی. فصلنامۀ علمیـپژوهشی تحقیقات مرتع و بیابان ایران. جلد15. شمارۀ .2، صص 255–242.

میرکتولی، جعفر؛ کنعانی، محمدرضا (1390). ارزیابی توان اکولوژیک کاربری توسعۀ شهری با مدل تصمیم‌گیری چند معیاری MCDM , GIS مجلۀ پژوهش‌های جغرافیای انسانی. شمارۀ 77. صص 88–55.

 

 Abdoos, M., Mozayani N, (2005). Fuzzy Decision Making Based on Relationship Analysisbetween Criteria, proc. North American Fuzzy Information Processing Society AnnualConf.

 Argent, R. M. (2004). An overview of model integrationfor environmental applications-components, frameworksand semantics. Environmental Modelling and Software,19(3), 219-234.

 Aurger, P,( 2000). Aggregation and emergence in ecological modeling", Ecol. Model., 127 : 11-20.

 Bean, N.; Pollett, P.; Ross, J.; Taylor, P, (2013). SpecialIssue: Modelling for decision making in ecologicalsystems Preface. Ecological Modelling, 249, 1-2.

 Benjaminsen, T. A; Alinon, K; Buhaug, H.; and Buseth, J. T. (2012). Does climate change drive land-use conflicts in the Sahel? Journal of Peace Research, 49(1), 97-111.

 Bonilla-Moheno, M.; Aide, T. M.; Clark, M. (2012). The influence of socioeconomic, environmental, and demographic factors on municipality-scale land-cover change in Mexico. Regional Environmental Change,12(3), 543-557.

 Brazier, A. M., (1998)." Geographic Information system: A consistent approach to land useplanning decisions around hazardous installations", Jour. Hazardous Materials, 61 : 355-361.

 Chandio, Imtiaz Ahmed; Matori, Abdul Nasir; Lawal, Dano Umar; Sabri, Soheil (2011). "GIS-based Land Suitability Analysis Using AHP for Public Parks Planning in Larkana City". Modern Applied Science. 5 (4). 177-189.

Clapcott, J. E; Collier, K. J; Death, R. G; Goodwin, E. O; Harding, J. S; Kelly, D; Young, R. G. (2012). Quantifying relationships between land-use gradients and structural and functional indicators of stream ecological integrity. Freshwater Biology, 57(1), 74-90.

 Garcia-Melon, Monica, Javier Ferris-Onate, Jeronimo Aznar-Bellver , Pablo Aragonés-Beltran, and Rocio Poveda-Bautista (2008), Farmland appraisal based on the analytic network Process, Journal of Global Optimization, Vol.42, pp.143-155.

 Holguin Gonzalez, J; Everaert, G; Benedetti, L; Goethals, P. (2012). Integrated ecological modeling for decision support in the integrated urban water system modelling of the Drava river (Varazdin, Croatia). Paper presented at the 6th Biannial meeting of the International Environmental Modelling and Software Society (iEMSs 2012): Managing resources of a limited planet: pathways and visions under uncertainty.

Liu, J; Ye, J; Yang, W; Yu, S. (2010). Environmental Impact Assessment of Land Use Planning in Wuhan City Based on Ecological Suitability Analysis, Journal of Procedia Environmental Sciences.Vol. 2.

 Osinski, E. (2003). Operationalization of a landscape orientedindicator. Agriculture, Ecosystems and Environment,98(1–3), 371-386

Rabia, Ahmed; Terribile, Fabio (2013). "Introducing a New Parametric Concept fo Land Suitability Assessment". International Journal of Environmental Science and Development. 4(1), 15-19.

Radcliff, M.,(1994), Sustainable Development, Centerof Planning and Agro Economic Studies, Tehran, AgricultureMinistry.

 Radeloff, V; Nelson, E; Plantinga, A; Lewis, D; Helmers, D; Lawler, J; Butsic, V. (2012). Economic-based projections of future land use in the conterminous United States under alternative policy scenarios. Ecological Applications, 22(3), 1036-1049.

Shulka,S; Yadav, P.D; and Coel, R.K. (2003). Landuse planning GIS and Linear Programming. GIS development,6pp.

Soyoung, P; Seongwoo, J; Shinyup, k; Chuluong, C. (2011). Prediction and comparison of urban growth by land suitability index mapping using GIS and RS in South Korea, Journal of Landscape and Urban Planning. Issue 2.Vol. 99.

 Torres, C; Valero, A. (2013). Exergoecology as a tool for ecological modelling. The case of the US food production chain. Ecological Modelling, 255, 21-28.

 Youssef, A; Pradhan, B; Tara bees, E. (2011). Integrated evaluation of urban development suitability based on remote sensing and GIS techniques: contribution from the analytic hierarchy process, Journal of Arab J Geosci. No3-4 Vol. 4.