نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیای سیاسی دانشگاه امام حسین

2 دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران

3 کارشناسی ارشد مهندسی شهرسازی، دانشگاه گیلان

چکیده

آمایش سرزمین که عبارت است از بهره‌برداری عقلایی از امکانات، منابع و استعدادهای مناطق مختلف یک کشور، نگرشی جامع در برنامه‌ریزی است که به همة ابعاد اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، امنیتی و غیره می‌پردازد. یکی از مهمترین ابعاد و ملاحظات آمایش سرزمین، بُعد دفاعی - امنیتی و سیاسی آن است. در تحقیق حاضر ابتدا نقاط قوّت، ضعف، فرصت و تهدیدهای استان آذربایجان شرقی در زمینة آمایش دفاعی، سیاسی و امنیتی شناسایی شد، سپس به جمع‌بندی و ارائة راهبردهای مناسب برای استان آذربایجان شرقی پرداخته شد. روش تحقیق در پژوهش حاضر، توصیفی - تحلیلی است و روش گردآوری اطلاعات و داده‌ها شامل روش‌های اسنادی و میدانی است. روش تجزیه‌و‌تحلیل اطلاعات با استفاده از مدلSWOT وANP و  نرم‌افزارSUPERDECISION  صورت گرفته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد، مناسب‌ترین راهبردهای این استان، راهبردهای تهاجمی/ رقابتی (SO) و تنوع(ST)  است. از‌جمله راهبردهای تهاجمی/ رقابتی(SO)  عبارت‌اند از: راهبردهای تقویت و افزایش رقابت و تبادلات اقتصادی بین مناطق استان با بهبود سیستم  حمل‌و‌نقل هوایی وزمینی، تبلیغ آثار گردشگری استان و افزایش سهم این بخش درجهتِ معرفی فرهنگ و تاریخ غنی استان و غیره و از راهبردهای تهاجمی نیز می‌توان به افزایش اتحاد و همبستگی بین مردم در‌جهتِ افزایش ثبات سیاسی و امنیتی استان، مبارزه با تروریسم در ورای مرزهای کشور و جلوگیری از نفوذ تروریسم به داخل کشور و استان اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Defensive- Security Considerations of the Land Planning in East Azarbaijan Province and Development of the Strategies

نویسندگان [English]

  • Dr.Abbas Alipour 1
  • Dr. Seyed Mostafa Hashemi 2
  • Yaghoob Esmaeilzadeh 3

چکیده [English]

Land use, which involves rational exploitation of the facilities, resources and talents of different regions of a country, is a comprehensive attitude in the  planning that addresses all aspects of economical, cultural, political, security, and so on. One of the most important aspects of the land planning is its defensive, security and politics dimension. In this research, first, the strength and weakness opportunities and threats of East Azarbaijan province were identified in terms of defense, political and security affairs, then they were summed up and presented appropriate strategies for East Azarbaijan Province. The method of research in this study is descriptive-analytical and the method of collecting information and data includes documentary and field methods. The data analysis was performed using the SWOT and ANP model and the SUPER DECISION software. The results of this study indicate that the most suitable strategies of this province are invasive / competitive strategies (SO) and diversity (ST). Outbreaks / Competitive Strategies (SO) include: Strengthening strategies and increasing competition and economic exchanges between areas of the province by improving the air and land transport system, promoting the tourism industry and increasing the share of this sector in order to introduce the rich culture and history of the province, and strategies The aggression can also be seen to increase the unity and solidarity among the people in order to increase the region's political and security stability, fight against terrorism across the borders of the country and prevent the spread of terrorism into the country and the province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Land planning
  • ANP
  • SWOT
  • East Azarbaijan Province

احمدی‌پور، زهرا؛ جعفرزاده، حسن؛ میرزایی، محمدرضا. (1393). تحلیل کارکردی تقسیمات کشوری در اجرای برنامه‌های آمایش سرزمین با تأکید بر ایران. فصلنامة برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت،  سال 4، شمارة 14، صص 12-1.

اسماعیل‌زاده، یعقوب، «بررسی وضعیت نابرابری منطقه‌ای در استان تهران». پایان‌نامة کارشناسی ارشد، رشته مهندسی شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، 1393.

اعظمی، هادی؛ دبیری، علی‌اکبر. (1390). تحلیل عناصر تهدید سیاسی - امنیتی در نظام تقسیمات کشوری ایران. فصلنامة برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دانشگاه تربیت مدرس، دورة 15، شمارة 4، صص 83-63.

بهزادفر، مصطفی؛ زمانیان، روزبه. (1387). برنامه‌ریزی راهبردی توسعة گردشگری با تکیه بر محصول (نمونة موردی: شهرستان نیشابور). نشریة بین‌المللی علوم مهندسی، دانشگاه علم و صنعت ایران، جلد 19، شمارة 6، صص: 89-103.

پاپلی‌یزدی، محمد‌حسین. (1383). عدالت اجتماعی و توسعه، کاربرد فلسفه و ایدئولوژی در آمایش سرزمین. فصلنامة تحقیقات جغرافیایی، پژوهشکده امیرکبیر، شمارة 74، صص 29-1.

پاپلی‌یزدی، محمدحسین؛ رجبی‌سناجردی، حسین. (1387). نظریه‌های شهر و پیرامون. تهران: انتشارات سمت.

پورموسوی، سید‌موسی؛ میرزاده‌کوهشاهی، مهدی؛ رهنما قره‌خان‌بگلو، جهانبخش. (1387). سازماندهی سیاسی فضا و نواحی فرهنگی و کارکردی در ایران. فصلنامة ژئوپلیتیک،  انجمن ژئوپلیتیک ایران ، سال 4، شمارة 3، صص 101-75.

حسین‌زاده ‌دلیر، کریم. (1388). برنامه‌ریزی ناحیه‌ای. تهران: انتشارات سمت.

رضایی، محمدرضا؛ خاوریان‌ گرمسیر، امیررضا. (1393). تحلیلی بر معیارها و شاخص‌های مکان‌یابی شهرک‌های صنعتی با تأکید بر اصول برنامه‌ریزی فضایی و آمایش سرزمین در ایران. مجلة جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای، دانشگاه سیستان و بلوچستان، شمارة 12، صص 12-1.

رهنما، محمدرحیم؛ آقاجانی، حسین. (1391). تحلیل نابرابری‌های فضایی در استان خراسان رضوی. فصلنامه برنامه‌ریزی و آمایش فضا،  دانشگاه تربیت مدرس ، دورة 16، شمارة 1، صص 88-63.

زالی، نادر؛ اسماعیل‌زاده، یعقوب. (1394). قابلیت‌سنجی توسعة گردشگری با رویکرد توسعة پایدار در شهر مرزی ارومیه. فصلنامة جغرافیا و آمایش شهری و منطقه‌ای، دانشگاه سیستان و بلوچستان، شمارة 14، صص‌ 104-89.

زرقانی، سید‌هادی؛ اعظمی، هادی. (1389). تحلیل ملاحظات دفاعی - امنیتی در آمایش کلان‌شهر مشهد، با تأکید بر تهدیدات تروریستی. مجلة جغرافیا و توسعة ناحیه‌ای، دانشگاه فردوسی مشهد،  شمارة چهاردهم، صص‌ 96-71.

سعیدی، علی؛ ترک ‌لشکناری، ربیع. (1392). ملاحظات دفاعی - امنیتی در آمایش شرق استان هرمزگان (سواحل شمال شرق تنگة هرمز). فصلنامة پژوش‌های حفاظتی - امنیتی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، سال 2، شمارة 3، صص 148-127.

سلطانی، ناصر. (1392). ارزیابی موانع فراروی طرح‌های آمایش سرزمین در ایران با رویکرد تلفیقی. مدرس علوم انسانی- برنامه‌ریزی و آمایش فضا،،  دانشگاه تربیت مدرس، دورة 17، شمارة 3، صص 84-63.

شریف­زادگان، محمدحسین و خوانین­زاده، اصغر و  فتحی، حمید و ملک پور، بهزاد(1392)، به کارگیری رویکرد شبکه هم پیوندی در سطح بندی فضاهای سکونت گاهی استان قم برای بهبود برنامه ریزی و آمایش منطقه­ای، فصلنامه آمایش سرزمین،پردیس فارابی دانشگاه تهران، دوره 5، شماره 2، صص:21 -240.

شریف‌زادگان، محمدحسین؛ رضوی‌دهکردی، سیدامیر. (1389). ارزیابی فرایند برنامه‌ریزی آمایش سرزمین در ایران و راهکارهای بهبود آن، فصلنامة علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، سال 7، شمارة 4، صص‌ 100-87.

صرافی، مظفر. (1379). مبانی برنامه‌ریزی منطقه‌ای. تهران: انتشارات سازمان برنامه و بودجه.

عظیمی ‌بلوریان، احمد. (1389). مفهوم آمایش سرزمین در برنامه‌ریزی توسعه، خاستگاه‌ها، سیر تکاملی و تجربة ایران، انتشارات مؤسسة خدمات فرهنگی رسا.

قنبری، ابوالفضل؛ سرداری، ایوب؛ زند کریمی، آرش؛ زند کریمی، شیدا. (1394). راهبردهای آمایش مناطق مرزی براساس مدل‌های SWOT- AHP و SWOT- ANP (مورد مطالعه: سیستان و بلوچستان). فصلنامة آمایش سرزمین، پردیس فارابی دانشگاه تهران، دورة 7، شمارة 1، صص‌ 164-145.

قنبری، حکیمه و روستایی، شهریور. (1392). بررسی اولویت‌های برنامه‌ریزی و آمایش مناطق مرزی در استان آذربایجان شرقی با به‌کارگیری مدل تحلیل شبکه (ANP). فصلنامه آمایش سرزمین، پردیس فارابی دانشگاه تهران، دورة دوم، شمارة 2، صص 360-335.

کاویانی‌راد، مراد. (1392). تبیین نسبت عدالت محیطی و امنیت ملی. فصلنامة مطالعات راهبردی،  پژوهشکده مطالعات راهبردی ، سال 16، شمارة 3، صص 130-113.

گلکار، کورش. (1384). مناسب‌سازی تکنیک تحلیلی SWOT برای کاربرد در طراحی شهری. مجلة صفه، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، شمارة 41. ، سال 15، صص: 44-65.

مجیدی، محمدرضا؛ حمیصی، مرتضی. (1392). بررسی نقش عوامل سیاسی و امنیتی در سیاست‌گذاری سازمان‌های مردم‌نهاد ایرانی. فصلنامة سیاست، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران ، دورة 43، شمارة 3، صص 60-45.

مدیری، مهدی؛ کرمی، مهرداد؛ انصاری‌زاده، سلمان؛ حیدری‌موصلو، طهمورث. (1392). شاخص‌های امنیت‌ساز پدافند غیرعامل در آمایش سرزمین. فصلنامة راهبرد دفاعی، مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی، سال 11، شمارة 41، صص 58-33.

موحد، علی؛ تولایی، سیمین؛ کمانرودی ‌کجوری، موسی؛ تابعی، نادر. (1393). تحلیل نابرابری‌های فضایی توزیع خدمات در سطح محله‌های منطقة شش تهران. آمایش سرزمین،پردیس فارابی دانشگاه تهران، دورة 6، شمارة 1، صص 82-59.

مؤمنی، مصطفی،«جایگاه دفاع نظامی و غیرنظامی در آمایش سرزمینی، ». مجموعه مقالات آمایش و دفاع سرزمینی،: انتشارات دانشگاه امام حسین، تهران،1381.DVD.

مؤمنی، مهدی؛ مبارکی، امید؛جنابی، نرگس. (1392). آمایش سرزمین و مدیریت توسعة فضایی (مورد مطالعه: شهرستان ملکان). فصلنامة مطالعات مدیریت شهری، دانشگاه آزاداسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران،  سال 5، شماره 13، صص 56-45.

هاشمی، سید مصطفی و علیپور، عباس و اسماعیل زاده، یعقوب، فصلنامه علوم و فنون مرزی، دانشگاه علوم انتظامی امین - دانشکده علوم و فنون مرز ، دوره هشتم، شماره 1، صص: 145-162.

یزدان‌فام، محمود. (1390). آینده‌شناسی و برآورد محیط راهبردی، لازمة تصمیم‌گیری بهتر در امنیت ملی. فصلنامة مطالعات راهبردی، پژوهشکده مطالعات راهبردی، سال 14، شمارة 4، صص 32-7.

 

Bostock, F; Jones, G. (1989). Planning and Power in Iran: Ebtehaj and Economic Development under the shah. Frank Cass.

Boudeville, J.R. (2000). Problem of Regional Economic planning, Edinburgh: Edinburgh University Press.

United Nation. (2008). "Spatial Planning" Printed at United Nations, Geneva, Switzerland. P: 56.