پهنه‌بندی قابلیت کشت زیتون در استان مازندران با تأکید بر داده‌های مؤثر اقلیمی و فیزیوگرافی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه جغرافیای طبیعی دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

یکی از ارکان اصلی و شناخته ‌شدة توسعة پایدار کشاورزی، به‌کار‌گرفتن اراضی کشاورزی بر‌اساس پتانسیل آن برای مناسب‌ترین کاربری کشاورزی است. هدف از این پژوهش،پهنه‌بندی قابلیت‌های اراضی استان مازندران برای کشت زیتون در رابطه با نیازهای مطلوب اقلیمی زیتون، بر‌اساس روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره در محیط GISاست. منابع اطلاعاتی در این پژوهش، پایگاه داده‌های اقلیمی و منابع فیزیوگرافی است. پایگاه داده‌های اقلیمی شاملِ درجه حرارت، بارش، تعداد روز‌های یخبندان، رطوبت نسبی، تبخیرو تعرق از آمار و اطلاعات 28 ایستگاه سینوپتیک، کلیماتولوژی و باران‌سنجی اداره‌های کل ذی‌ربط استان، از زمان تأسیس تا سال 1392 جمع‌آوری شدند و داده‌های فیزیوگرافی شاملِ ارتفاع، شیب، جهت، کاربری اراضی، خاک و نقشة قابلیت اراضی می‌باشند. با استفاده از روش AHPمعیار وزنی هرکدام از داده‌های اصلی؛ اقلیم 590/0، توپوگرافی 224/0، قابلیت اراضی 112/0 و کاربری اراضی 074/0 تعیین شد و با همپوشانیآن‌ها در محیط GISنقشة نهایی کشت زیتون برای استان مازندران تهیه شد که حدود 3/21 در‌صد خیلی مناسب،2/32 درصد مناسب، 2/34 درصد متوسط و 3/12 درصد نامناسب برای کشت زیتون است و درنتیجه مناسب‌ترین مناطق برای کشت زیتون، میان‌بندها یا کوه‌پایه‌های استانمازندران است که ارتفاع‌شان تا 900 متر از سطح دریا می‌باشد. دمای سالانة این مناطق 17 تا 20 درجه و مقادیر بارش سالانه‌شان 500 تا 800 میلی‌متر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Zoning Capability Olive Cultivation in the Province on the Basis of Physiographic and Climatic Data

نویسنده [English]

  • Dr.behrooz sobhani
چکیده [English]

One of the main and known principles of sustainable development of agriculture is applying the agricultural lands based on their potential for the most appropriate use of agriculture. The aim of this research is zoning the capability of Mazandaran province's lands for cultivation of olive in relation with the desirable climatic needs of olive based on multi criteria decision making methods in GIS environment.The informative sources in this research are the climatic databases and physiographic resources. The climatic base data, including temperature, precipitation, freezing days, relative humidity, evaporation and transpiration were collected from the data of 28 synoptic, climatology and precipitation stations of the general offices of the concerned province were collected from the establishment time up to 2013 and the physiographic data include the elevation, slope , Direction, land use, soil and land suitability map. By using AHP method, the weighting criteria of each of the main data were determined: climate 0.590, topography 0.244, land capability of 0.112 and land use 0.044, and by overlapping them in GIS, the final map of olive cultivation for Mazandaran province was prepared. It was found that 21.2% is very suitable, 32.2% suitable, 34.2% medium and 12.3% unsuitable for olive cultivation. Therefore, the most suitable areas for cultivating olive, are the middle or foothills of Mazandaran province with height up to 900 meters From the sea level. The annual temperature of these areas is 17 to 20 degrees and their annual rainfall is 500 to 800 millimeters.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mazandaran Province
  • Olive
  • Agricultural Zoning
  • AHP and GIS

بساطی، حمید. (1383). بررسی امکان کاشت و توسعة زیتون دیم در استان ایلام و استان‌های هم‌جوار زاگرس میانی، مجلة زیتون، وزارت جهاد کشاورزی، تهران، شمارة 161، صص 65-50.

جهانبخش، سعید؛ گریگوریان، وازگین؛ امام‌قلی‌زاده، معصومه (1387). بررسی شرایط آب‌وهوایی استان آذربایجان غربی به‌منظورِ کشت زیتون و پهنه‌بندی زراعی آن، نشریة جغرافیا و توسعه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، شمارة 14، صص 26-25.

حجازی‌زاده، زهرا؛ سلیقه، محمد؛ بلیانی، یدالله؛ حسینی، سید‌مصطفی؛ ماهوتچی، محمدحسن. (1392). مکان‌یابی کشت زیتون با استفاده از پارامترهای اقلیمی و زمینی به روش تحلیل سلسله‌مراتبی (مطالعة موردی: استان فارس)، نشریة تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، شمارة 30، صص 190-171.

حسینی، محمد‌عظیمی؛ بهبهانی، سید محمود‌رضا. (1390). استعدادیابی و پهنه‌بندی مناطق مستعد کشت زیتون با استفاده از GIS و روش الگوریتم، مجلة مدیریت آب و آبیاری، دانشگاه تهران، تهران، شمارة 2، صص 85-69.

خواجه‌پور، محمدرضا. (1386). اصول و مبانی زراعت، انتشارات جهاد دانشگاهی اصفهان، چاپ سوم، اصفهان.

درویشیان، محمود. (1376). زیتون، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی،چاپ اول، کرج.

صادقی، حسین. (1381). کاشت، داشت و برداشت زیتون، نشر آموزش کشاورزی،چاپ اول، کرج.

صادقی، حسین. (1389). مدیریت باغ‌های زیتون،نشر آوای مسیح،. چاپ اول، ساری.

طباطبایی، محمد. (1379). امکان توسعة کشت زیتون در استان فارس. مجلة زیتون، وزارت جهاد کشاورزی، تهران،  شمارة 145، صص 17-13.

عاکف، مهدی؛ رحیمی‌لاکه، هادی. (1386). ارزیابی تناسب اراضی برای محصول زیتون در بخشی از اراضی رودبار،  دهمین کنگرة علوم خاک ایران، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، شهریور 1386، کرج.

قدسی‌پور، حسن. (1384). فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی AHP،انتشارات دانشگاه صنعتی، چاپ چهارم، تهران.

محمدی، حسین؛ کاظمی، مهدی؛ گودرزی، نفیسه. (1385). کاربرد GIS در امکان‌سنجی کشت زیتون در استان اصفهان، نشریة پژوهش و سازندگی در زراعت و باغبانی، اصفهان، شمارة 74، صص 133-123.

مظفری، سیامک. (1378). توسعة باغات زیتون در حوضة آبریز قره‌سو، فصلنامة اقتصاد کشاورزی موسسه پژوهش های برنامه ریزی و اقتصاد کشاورزی، تهران، شمارة 20، صص 128-105.

معصومی‌اصل، اسد؛ موحدی‌دهنوی، محسن. (1391). راهنمای اصلاح گیاهان زراعی گیاهان روغنی، انتشارات دانشگاه یاسوج، چاپ اول، یاسوج.

موغلی، مرضیه. (1393). امکان‌سنجی زیتون بر‌اساس عوامل محیطی با استفاده از GIS در شهرستان بویراحمد فصلنامة جغرافیای طبیعی،دانشگاه آزاد اسلامی، لارستان، شمارة 75، صص 54-42.

میر‌موسوی، سید‌حسن؛ اکبری، حمید. (1389). امکان‌سنجی کشت زیتون در استان کرمانشاه، مجلة چشم‌انداز جغرافیایی، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، شمارة 10، صص 20-15.

وزارت جهاد کشاورزی. (1394). آمارنامة وزارت جهاد کشاورزی، تهران.

 

Avolio, E; Orlandi, F; Bellecci, C; Fornaciari, M; Federico, S. (2012). Assessment of the impact of climate change on the olive flowering in Calabria (southern Italy). Theor Appl Climatol, No.107, PP.531–540.

Ayerza, R; Steven Sibbet, G. (2001). thermal daptability of the olive (Olea europeaea L.) to the arid chaco of Argentina, Agriculture, Ecosistem and Environment, No.84, PP. 277-285.

Bignami, C; Natali, S; Amadei, P. (1999). Growth analysis and temperature effects on olive development, Acta Hort, No. 474, PP. 261–264.

Bongi, G. (2002). Freezing avoidance in olive, Environ Monit Assess, No. 185, PP. 877–890.

Bonofiglio, T; Orlandi, F; Ruga, L; Romano, B; Fornaciari, M. (2013). Climate change impact on the olive pollen season in Mediterranean areas of Italy, Environ Monit Assess, No. 185, PP. 877–890.

Costantini, E.A; Barbetti, R. (2008). Environmental and visual impact analysis of viticulture and olive tree cultivation in the province of Siena (Italy), European Journal Agronomy, No. 28, PP. 412–426.

Fornaciari, M; Orlandi, F; Romano, B. (2005). Yield forecasting for olive trees, Field Crop. Res, No. 86, PP. 43–51.

Garcia-Mozo, H; Galan, C; Mestre, A. (2010). Phenological trends in South Spain: response to climate change, Agriculrure For Meteorology, No. 150, PP.575–580.

Garcia-Mozo, H; Orlandi, F; Galán, C; Fornaciari, M; Romano, B; Ruiz, L; Trigo, M; Chuine, I. (2009). Olive flowering phenology variation between different cultivars in Spain and Italy: modelling analysis, Theorolical Application Climatolology, No. 95, PP.385–395.

Garcia-Mozo, H; Yaezel, L; Oteros, J; Galana, C. (2014). Statistical approach to the analysis of olive long-term pollen season trends in southern Spain, Science of the Total Environment, No. 473–474, PP. 103–109.

Gomez-Limona, J.A; Picazo-Tadeob, A.J; Martinezb, E.R. (2012). Eco-efficiency assessment of olive farms in Andalusia, Land Use Policy, No. 29, PP. 395– 406.

Graaffa, J.D; Duran Zuazob, V.H; Jonesc, N.D; Fleskens, L. (2008). Olive production systems on sloping land: Prospects and scenarios, Journal of Environmental Management, No. 89, PP. 129–139.

Koubourisa, G. C; Metzidakis, I.T; Vasilakakisb, M.D. (2009). Impact of temperature on olive (Olea europaea L.) pollen performance in relation to relative humidity and genotype, Environmental and Experimental Botany, No. 67, PP. 209–214.

Moreno, B; Rodriguez, S; Canizares, R.C; Castro, J; Benıtez, E. (2009). Rainfed olive farming in south-eastern Spain, Agriculture, Ecosystems and Environment, No. 131, PP. 333–339.

Moriondo, M; Ferrise, R; Trombi, G; Brilli, L; Dibari, C; Bindi, M. (2015). Modelling olive trees and grapevines in a changing climate, Environmental Modelling & Software, No 12, PP . 1-15.

Orlandi, F; Bonofiglio, T; Romano, B; Fornaciari, M. (2012). Qualitative and quantitative aspects of olive production in relation to climate in southern Italy, Scientia Horticulturae, No. 138, PP. 151–158.

Orlando, F; Sgromo, C; Bonofiglio, T; Ruga, L; Romano, B; Fornaciari, M. (2010). Spring influences on olive flowering and threshold temperatures related to reproductive structure formation, Hortscience, No. 45, PP.1052–1057.

Peragona, J.M; Delgadob, A; Francisco, J. (2015). A GIS-based quality assessment model for olive tree irrigation water in southern Spain, Agricultural Water Management, No. 148, PP. 232–240.

Ribeiro, H; Cunha, M; Abreu, I. (2008). Quantitative forecasting of olive yield in Northern Portugal using a bioclimatic model, Aerobiologia, No. 24, PP. 141–150.

Saaty, T. (1980). The analytic hierarchy process: planning, priority setting resource, allocation, McGraw-Hill, New York.

Tura, D; Failla, O; Pedo, S; Gigliotti, C; Bassi, D; Serraiocco, A. (2008). Effects of seasonal weather variability on olive oil composition in northern Italy, Acta Hortic, No. 791, PP. 769–776.

Villanuevaa, S.J; Gómez-Limónb, J.A; Arriazaa, M. (2014). Analysing the provision of agricultural public goods: The case of irrigated olive groves in Southern Spain, Land Use Policy, No. 38 , PP. 300– 313.

Weissteiner, C.I; Strobl, P; Sommer, S. (2011). Assessment of status and trends of olive farming intensity in EU-Mediterranean countries using remote sensing time series and land cover data, Ecological Indicators, No. 11, PP. 601–610.

Weiying, X; Mingquan, D; Ning, Y. (1998). Study on the Regions of china Adaptable to olive growing, Olive, No. 70, PP. 19- 31