نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی‏ جهاد دانشگاهی مشهد

2 دانشیار دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

موضوع دسترسی به خدمات شهری از‌جمله مسائل مهمی است که فضای شهر را از ابعاد گوناگون تحت‌تأثیر قرار می‏دهد. در برخی مواقع عدم‌دسترسی مناسب به برخی کاربری‌ها، سلامت افراد را نیز در معرض خطر می‏اندازد. خدمات بهداشتی-درمانی نمونه‌ای از این دست است که الزام دسترسی به‌موقع و مناسب به آن، برای همۀ افراد جامعه ضروری است. دسترسی به خدمات از دو بُعد دسترسی فضایی و دسترسی غیرفضایی قابل بررسی است. در این میان شرایط و ویژگی‌های اقتصادی-اجتماعی جامعه از‌جمله ابعاد مهم دسترسی غیرفضایی به‌شمار می‏آید؛ چراکه دسترسی غیرفضایی مبیّن شرایط اجتماعی و اقتصادی جمعیت استفاده‌کننده از خدمات است. براین اساس در این مطالعه سعی شده است، دسترسی غیرفضایی به خدمات بهداشتی-درمانی در شهر مشهد مورد تحلیل قرار گیرد. برای این منظور ابتدا مدل مفهومی تحقیق با استفاده از 8 شاخص اجتماعی-اقتصادی تأثیرگذار در سطح 1266 حوزة آماری ساخته شد. استفاده از مدل تحلیل عاملی در‌خصوصِ ویژگی‌های اجتماعی-اقتصادی حوزه‏ها، منجر‌به شکل‌گیری 2 عامل اقتصادی و اجتماعی شد که بیش‌از 74% از کل تغییرات واریانس‌ها را تبیین می‌کند. نتیجة به‌دست آمده از تحلیل عاملی برای هر حوزه به تفکیک هر عامل در محور مختصات (x , y) ترسیم شد و جایگاه هر حوزه به‌دست آمد. نتیجة این بررسی نشان داد که در شهر مشهد وضعیت متفاوتی از‌نظرِ شاخص‌های دسترسی غیرفضایی قابل مشاهده است؛ به‌گونه‌ای‌که 21.6 درصد از جمعیت به‌دلیلِ پایین‌بودن جایگاه شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی، اولویت نخست برنامه‌‌های بهداشتی-درمانی در‌خصوصِ ارتقای شاخص دسترسی غیر‌فضایی به‌شمار می‌آیند‌ که این مسئله می‏بایست در‌خصوصِ توسعة برنامه‌‌های بهداشتی و درمانی مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Planning non- spatial Access to Health Services in Mashhad

نویسندگان [English]

  • mostafa amirfakhriyan 1
  • Dr. Mohammad rahim Rahnama 2

چکیده [English]

The issue of access to urban services is one of the important issues that affects the urban environment from a variety of dimensions. In some cases, lack of proper access to some applications also endangers the health of individuals. Health services are an example of this, and the need for timely and appropriate access to it is essential for all people in the community. Access to services from both spatial and non-spatial access dimensions can be verified. In the meantime, socioeconomic conditions of the society are considered as an important aspect of non-spatial access. Because non- spatial access reflects the social and economic conditions of the population using the service. Accordingly, in this study, nonspatial  access to health services in Mashhad was analyzed. For this purpose, the conceptual model of the research was first developed using eight socioeconomic indicators at 1266 statistical domains. The use of factor analysis model for socio-economic characteristics of domains led to the formation of two economic and social factors that account for more than 74% of the total changes and variations. The result of the factor analysis for each domain was mapped to each factor in the coordinate axis (x; y) and the position of each domain was obtained. The result of this study showed that in Mashhad, a different situation was observed in terms of non-spatial access indicators. So that 21.6% of the population is considered as the first priority in health promotion programs due to low socioeconomic status as a non-spatial access index. This should be considered in the development of health and medical programs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Non-social Access
  • Socio-Economic Characteristics
  • Health Services
  • Mashhad

  1. احمدیان، محمدعلی. (1385). ویژگی‌های جغرافیایی کشور‌های اسلامی. مشهد: انتشارات سخن‌گستر.
  2. بارلینگ، مارک. (1385). توسعة پایدار در سایه‌روشن‌های شهر. مترجم مهدی دهقان منشادی,  یزد: انتشارات مفاخر.
  3. پاپلی‌یزدی، محمدحسین. (1382). نظریه‌‌های شهر و پیرامون. تهران: انتشارات سمت.
  4. پاگ، سدریک. (1383). شهر‌های پایدار در کشور‌های درحال توسعه. مترجم ناصر محرم‌نژاد، تهران: انتشارات مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.
  5. پرتال ‏دانشگاه ‏علوم‏پزشکی‏ مشهد. (1390).
  6. جاریانی، ابوالفضل. (1385). عدالت و برابری در نظام سلامت، برگرفته از سایت:

http://www.aftab.ir/articles/view/health_therapy/other/c13c1150101661_health_p3.php/

  1. رضویان، محمدتقی. (1381). برنامه‏ریزی کاربری اراضی. تهران: انتشارات منشی.
  2. رهنما، محمدرحیم. (1386). ارزیابی نحوة مکان‌گزینی کاربری‌های عمدة طرح تفصیلی شهر مشهد. مشهد: جهاد دانشگاهی مشهد، گروه برنامه‏ریزی شهری، سازمان مسکن و شهرسازی استان خراسان رضوی.
  3. رهنـما، محمدرحیم. (1376). حسینیه‌ها در بافت تاریخی مشهد. مجلة مشکات، صاحب امتیاز بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی  شمارة 56 و 57، صص 146-164.
  4. سازمان ‏میراث‏ فرهنگی. (1388).
  5. شاهنوشی، ناصر. (1385). تعیین سطح توسعه‌یافتگی نواحی شهر مشهد. مشهد مقدس. کنفرانس برنامه‏ریزی و مدیریت شهری. مشهد: شهرداری مشهد.
  6. شکویی، حسین. (1372). جغرافیای اجتماعی شهرها. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
  7. طرح‏ جامع ‏ثانویه‏ مشهد. (1370). سازمان مسکن و شهرسازی خراسان.
  8. طرح‏ جامع‏ مشهد. (1346). سازمان مسکن و شهرسازی خراسان.
  9. عامریون، احمد. (1389). میزان نابرابری در دسترسی به خدمات پیوند کلیه در ایران. مجلة پرستاری مراقبت ویژه، صاحب امتیاز دانشکده پرستاری دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله «عج» ، دورة 3، شمارة 3، صص 132-129.
  10. علی‌محمدی، عباس. (1381). کاربرد سامانه‌‌های اطلاعات جغرافیایی برای تجزیه‌و‌تحلیل شبکه، توزیع فضایی و مکان‌یابی داروخانه‌ها (مطالعة موردی: منطقة 6 تهران). فصلنامة تحقیقات جغرافیایی، صاحب امتیاز محمد حسین پاپلی یزدی، شمارة67، صص 50-62
  11. غمامی، مجید. (1372). طرح جامع مشهد. فصلنامة آبادی، صاحب امتیاز معاونت شهرسازی و معماری وزارت مسکن و شهرسازی، سال سوم، شمارة 9، صص71-73
  12. مرکز آمار ایران. (1390). سرشماری عمومی نفوس و مسکن.
  13. مهرابیان، فردین. (1388). زمان رسیدن به محل حادثه توسط اورژانس 115‌ استان گیلان در سال .1385‌ ماهنامة نظام سلامت، صاحب امتیاز  دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان اصفهان، سال اول، شمارة دوم، صص.13-22
  14. مهندسان ‏مشاور پارس‌‏ویستا. (1380). تدوین سرانة کاربری‌های خدمات شهری، جلد اول: مطالعات نظری و تجارب جهانی. تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌های کشور.
  15. واعظ‌مهدوی، محمدرضا. (1388). عدالت در سلامت و موانع دسترسی به آن برگرفته از سایت:

http://www.aftab.ir/articles/view/health_therapy/medical_science

 

  1. Ajala, O. L. (2005). Accessibility to Health Care Facilities: A Panacea for Sustainable Rural Development in Osun State Southwestern, Nigeria . J. Hum. Ecol., 18 (2) , 121-128.
  2. Baptiste, J. (2009). Equity of Accessibility to Dialysis Facilities . the xxll international conferance of the European Federation for Medical Informatic, 30 august .
  3. Campaigns, P. C. (2004). Accessibility and Sustainability Local Urban Communities. Communications Manager Department for Transport guidance on accessibility planning Newington ; Sydney .
  4. Connolly, P. (2004). Campaigns & Communications Manager . Department for Transport guidance on accessibility planning Newington ; Sydney Accessibility and Sustainability Local Urban Communities .
  5. Department of Health. (2004). Accessibility Planning : An Introduction for the NHS. UK Health Inequalities Unit.
  6. Ebener, S.  (2005). Physical Accessibility to health care: From Isotropy to Anisotropy . World Health Organization. http://www.gisdevelopment.net/magazine/years/2005/jun/care2.htm.
  7. Fahui Wang, W. L. (2005). Assessing spatial and nonspatial factors for healthcare access: towards an integrated approach to defining health professional shortage areas. Health & Place 11  (2005) , 131–146.
  8. Halden, D. (2005). Accessibility Analysis Literature Review, . Transport Studies Group – University of Westminster .
  9. Holt, G. L. (2005). Measuring spatial accessibility to primary health care. Presented at SIRC 2005 – The 17th Annual Colloquium of the Spatial Information Research Centre University of Otago, Dunedin, New Zealand November 24th-25t.
  10. Karst T, G. a. (2004). Accessibility Evaluation of land-use and transport strategies: review and research directions,. Journal of Transport Geography 12  (2004) , 127–140.
  11. Makri, M. B. (2006). Accessibility Indices. A Tool for Comprehensive Land-Use Planning Division of Traffic Planning. Department of Technology and Society, Lund University, Sweden,.
  12. Timothy, S; Hare, H. R. (2007). Geographical accessibility and Kentucky’s heart-related hospital services. Applied Geography 27 , 181–205.