نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران

2 استادیار رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا وبرنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران

چکیده

کاربری صنعتیاز‌جملهکاربری‌هایاستراتژیکاستکهبعضاًبه‌دلیلِبی‌توجهیبهشرایطمکانی،به‌صورتِناموزونباکاربری‌‌هایغیرسازگارهمجوارشده‌‌اند. رعایت اصول پدافند غیرعامل در مکان‌یابی این فعالیت‌‌ها به‌لحاظِ تأثیر مستقیم آن در آسایش و امنیت خانوارها در زمان بحران از حساسیت زیادی برخوردار است.هدف اصلی این تحقیق ارزیابی الزامات پدافند غیرعامل در همجواری صنایع در کلان‌شهر اهواز است. این تحقیق ازنظرِ هدف کاربردی و ازنظرِ ماهیت توصیفی-تحلیلی است. داده‌‌های نظری پژوهش به روش کتابخانه‌‌ای و طرح‌‌های تحقیقاتی، آمارنامه‌‌ها، کتب موجود و مقالات و طرح‌‌های شهری جمع‌‌آوری شد. همچنین اطلاعات میدانی به روش مشاهده گردآوری شد.به‌منظورِ تجزیه‌و‌تحلیل داده‌‌ها، ابتدا با بهره‌‌گیری از آراء خبرگان از مدل چند‌متغیّره (FAHP) برای وزن‌‌بخشی به شاخص‌‌ها استفاده می‌‌شود، سپس اصول و معیارهای همجوار مدنظر استخراج و شناسایی می‌‌شودو با استفاده از نرم‌‌افزار GISابزار Euclidean Distance از‌مجموع ابزارهای Distance نقشه‌‌‌‌های همجواری طراحی خواهند شد. پسازارزش‌‌گذاریو تعیینوزن‌‌‌ها،نتایجبه‌دست‌آمده رادرمحیطسیستماطلاعاتجغرافیاییباگزینۀRaster Calculatorدرلایه‌‌هاتأثیردادهوبا اعمالگزینۀOverlay با استفاده از ابزار Fuzzy overly با گامای 9/0 از‌مجموع ابزارهای  Spatial Analyst Toolsنقشه‌‌های لایه‌‌هایموردنظرتلفیقوتحلیل مکانی انجام خواهند شد. تحلیل یافته‌ها نشان می‌دهد که در پهنه‌‌‌های خیلی‌کم و کم در‌مجموع 73/51 درصد از کاربری‌‌ها قرار دارد و در پهنه‌‌های متوسط تا خیلی‌زیاد در‌مجموع 27/48 درصد تعیین شده است. نتایج نشان داد که بخش عمده‌‌ای از کلان‌شهر اهواز در‌مجموع 13801 کاربری از‌لحاظِ همجواری با صنایع سنگین و نیمه‌سنگین آسیب‌‌پذیر بوده و در شعاع تخریب این صنایع قرار گرفته‌‌‌‌‌اند. ناامن‌‌ترین منطقه صرف‌نظر از کاربری مسکونی، منطقۀ 7 است که 10 کاربری حیاتی، 24 کاربری حساس و 13 کاربری مهم آن آسیب‌‌‌پذیر بوده و به‌عبارتی در شعاع تخریب صنایع موجود قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluation of Passive Defense Requirements in the Industrial Neighborhood (Case Study: Ahwaz Metropolis)

نویسندگان [English]

  • Dr.Saeid Amanpoor 1
  • Dr.Mostafa Mohamadi dehcheshmeh 2
  • Alireza Parviziyan 3

چکیده [English]

Industrial usage is of strategic usages, that some times due to lack of attention to their spatial conditions as inharmonic have been adjacent as incompatible usages.  Observing the principles of passive defense in locating these activities is very sensitive due to its direct impact on the comfort and security of households in times of crisis; the main objective of this research is to evaluate the requirements of passive defense in adjacent industries in the metropolitan city of Ahwaz. This research is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in nature . Theoretical data were collected through library and research projects, statistics, existing books and articles, urban plans. Field information was also collected by observation method. To analyze the data, we first use the multivariate model (FAHP) for weighting the indicators using the experts' opinionsThen the principles and criteria of neighboring criteria are extracted and identified, and using the GIS software Euclidean Distance tool, the total distance tools , the neighboring maps will be designed. After valuing and determining the weights, the results in the GIS environment were influenced by the Raster Calculator option in the layers and by applying the Overlay option using the Fuzzy overly tool with a 0.9% gamma of the total Spatial  Analyst Tools, The mapping of the layers will be combined and spatial analysis will be done. The analysis of the results shows that in very low and low areas, 51.73% of the users are located and in the medium to very high areas, 48.27%. The results showed that the major part of Ahwaz metropolitan area in total 13801 users are vulnerable in terms of adjacent to heavy and semi-heavy industries and are located in the radius of destruction of these industries. The most insecure area, regardless of the residential area of the region is seven, with 10 critical users, 24 sensitive users, and 13 important ones, vulnerable, in other words, the destruction of existing industries.

کلیدواژه‌ها [English]

  • evaluation
  • Neighborhood
  • Passive Defense
  • Industrial Use
  • Ahvaz

اخباری، محمد؛ احمدی‌مقدّم، محمدعلی. (1393). بررسی پدافند غیرعامل در مدیریت شهری. فصلنامۀ ژئوپلیتیک، سال 10، شمارۀ 2، صص 69-36.

اسماعیلی‌شاهرخت، مسلم؛ تقوایی، علی‌اکبر. (1390). ارزیابی آسیب‌‌پذیری شهر با رویکرد پدافند غیر‌عامل با استفاده از روش دلفی (نمونۀ موردی: شهر بیرجند). مدیریت شهری، شمارۀ 28، پاییز و زمستان، صص 93-110.

اکبری‌مطلق، مصطفی؛ عباس‌زاده، غلامرضا. (1389). بررسی جایگاه و ابعاد پدافند غیرعامل در پایتخت معنوی ایران. اولین کنفرانس پدافند غیرعامل و سازه‌های مقاوم، بابل، دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل، http://www.civilica.com/Paper-CPDRS01-CPDRS01_002.html.

امینی‌ورکی، سعید؛ مدیری، مهدی؛ شمسایی زفرقندی، فتح الله؛ قنبری‌نسب، علی. (1393). شناسایی دیدگاه‌های حاکم‌بر آسیب‌‌پذیری شهر‌‌ها در‌برابر مخاطرات محیطی و استخراج مؤلفه‌‌های تأثیر‌گذار در آن با استفاده از روش کیو. فصل‌نامۀ مدیریت بحران، ویژه‌نامۀ هفتۀ پدافند غیرعامل.

ﺑﻴﺎﺕ، ﺑﻬﺮﺍﻡ. (1387). ﺗﺒﻴﻴﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ‌ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺍﺣﺴﺎﺱ ﺍﻣﻨﻴﺖ ﺩﺭ ﺑﻴﻦ ﺷﻬﺮﻭﻧﺪﺍﻥ ﺗﻬﺮﺍﻧﻲ. ﺭﺳﺎلۀ دکتری ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ، داﻧﺸﻜﺪۀ ﻋﻠﻮﻡ ﻭ ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﺍﻧﺴﺎﻧﻲ، ﮔﺮﻭﻩ ﺟﺎﻣﻌﻪ‌ﺷﻨﺎﺳﻲ.

پرویزیان، علیرضا. (1395). ارزیابی الزامات پدافند غیر‌عامل در همجواری صنایع (مطالعۀ موردی: کلان‌شهر اهواز). پایان‌‌‌نامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری. دانشگاه شهید چمران اهواز.

پورمحمدی، محمدرضا؛ برندکام، فرهاد؛ ملکی، کیومرث؛ شفاعتی، آرزو. (1391). برنامه‌‌ریزی شهری متناسب با پدافند غیرعامل با تأکید بر ارزیابی و برنامه‌‌‌‌ریزی بهینۀ کاربری اراضی شهری (نمونۀ موردی :شهر سنندج). دورۀ 21، شمارۀ 83، صص 97-107.

جوکار، سجاد. (1390). بررسی الگوهای مراکز خرید و مجتمع‌های تجاری در شهر اهواز. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز.

حاجی‌ابراهیم‌زرگر، اکبر؛ مسگری‌‌هوشیار، سارا. (1387). «پدافند غیر‌عامل در معماری راهکاری درجهتِ کاهش خطرپذیری در‌برابر سوانح». سومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت جامع بحران در حوادث غیر‌مترقبۀ طبیعی. صص 1-13.

حسن‌‌پور، کاظمی. (1389). پدافند غیر‌عامل اصول و ملاحظات. کمیتۀ پدافند غیر‌عامل دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی سبزوار، صص 24-1.

حسینی‌امینی، حسن؛ اسدی، صالح؛ برنافر، مهدی. (1389). ارزیابی ساختار شهر لنگرود به‌منظورِ برنامه‌ریزی پدافند غیرعامل. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، دورۀ 15، شمارۀ 18، صص 149-129.

حیدری‌‌نیا، سعید. (1393). سنجش الزامات مکانی کاربری‌‌های حیاتی و حساس از‌منظر پدافند غیر‌عامل (مطالعۀ موردی: کلان‌شهر اهواز). پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، استاد راهنما: مصطفی محمدی ده چشمه، دانشگاه شهید چمران اهواز.

خانکشی‌پور، سمیه؛ حسن‌پور، رضا. (1391). ارزیابی ایمنی شهر رشت از‌منظرِ پدافند غیر‌عامل، اولین همایش علمی-کاربردی مدیریت بحران شهری در افق 1404، دانشگاه علمی-کاربردی ابهر.

خسروشاهی، هادی؛ خسروشاهی، محمدباقر؛ پهلوان‌پور، رسول. (1391). «پدافند غیر‌عامل، ترفندی کارآمد درمقابل تهدیدهای همه‌جانبه در چارچوب مدیریت جامع بحران شهرها». اولین همایش علمی-کاربردی مدیریت بحران شهری در افق چشم‌انداز 1404، دانشگاه علمی-کاربردی ابهر، صص 12-1.

رجبی، محمدرضا؛ گلمهر، احسان؛ مجیدی، داوود؛ رستگار، عبدالمطلب. (1390). الگوی مکان‌‌یابی نیروگاه‌‌های برق آبی با رویکرد پدافند غیر‌عامل و با بهره‌گیری از TOPSIS (مطالعۀ موردی: استان اصفهان). مجلۀ علمی-پژوهشی علوم و فنّاوری‌های پدافند غیر‌عامل، سال 2، شمارۀ 4، صص 324-315.

زابلی، زهرا. (1390). تحلیل الگوی پدافند غیر‌عامل در نواحی روستایی محمد‌آباد سیستان. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه زابل.

سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. (1388). فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های شهرستان اهواز، جلد اول.

سازمان حفاظت محیط زیست معاونت محیط زیست انسانی ضوابط و معیارهای استقرار صنایع، 1387.

سعیدنیا، احمد. (1387). کاربری زمین شهری؛ کتاب سبز شهرداری‌ها. جلد دوم. تهران: انتشارات مرکز مطالعات برنامه‌ریزی شهری.

شایسته‌افشار، الهام؛ وحید‌برجی، گلدیس. (1389). «تعیین فرم شهری بهینه بر‌اساس اصول پدافند غیرعامل». اولین کنفرانس پدافند غیرعامل و سازه‌های مقاوم، دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل، http://www.civilica.com/Paper-CPDRS01-CPDRS01_016.html

عباس‌پور‌، جمشید. (1384). مقدمه‌‌ای بر اصول پدافند غیر‌فعال. تهران: نشر ناجا.

عزیزی، محمد مهدی، برنافر، مهدی. (1391). فرایند مطلوب برنامه‌‌ریزی شهری در حمله‌‌های هوایی از دیدگاه پدافند غیرعامل (مطالعۀ موردی: ناحیۀ یک منطقۀ 11 تهران). فصلنامۀ علمی-پژوهشی مطالعات شهری، شمارۀ یک، صص10-22.

علیزاده، مهدی. (1395). ارزیابی آسیب‌پذیری زیرساخت‌های شهری کوهدشت با رویکرد پدافند غیرعامل. پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد، جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، استاد راهنما: امان‌پور، سعید، دانشگاه شهید چمران اهواز.

فلاحی، علیرضا. (1393). مستندسازی طراحی شهر زیرزمینی گوجی در ویتنام از‌‌منظرِ پدافند غیرعامل. مسکن محیط و روستا، شمارۀ 14، صص50-63.

قاسمی، حسین. (1389). گذری تاریخی بر دفاع غیرعامل، فرهنگ و دانش پدافند غیرعامل. کمیتۀ پدافند غیرعامل دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی-درمانی سبزوار، صص 11-18.

کاظمی، شهربانو؛ تبریزی، نازنین. (1394). ارزیابی ایمنی فضای شهری با تأکید بر شاخص‌‌های پدافند غیر‌عامل (نمونۀ موردی: شهر آمل). فصلنامۀ مطالعات برنامه‌ریزی شهری، سال 3، شمارۀ 9، صص 11-26.

کامران، حسن؛ حسینی امینی، حسن؛ جعفر، فرهاد. (1392). شکل‌‌گیری شهر قدرت و شهر بازدارنده با بهره‌گیری از مبانی پدافند غیر‌عامل، فصلنامۀ انجمن جغرافیای ایران، سال 11، شمارۀ 36، صص 15-1.

محمدی‌ده‌چشمه، مصطفی. (1392). ایمنی و پدافند غیرعامل شهری. اهواز: انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز.

محمدی‌ده‌چشمه، مصطفی؛ حیدری‌‌نیا، سعید. (1393). مدل‌سازی مکانی همجواری کاربری‌‌های ویژه از دیدگاه پدافند غیرعامل در کلان‌شهر اهواز. فصل‌نامۀ برنامه‌‌ریزی و آمایش فضا، دورۀ 19، شمارۀ 2، صص 211-236.

ملکى، کیومرث؛ برندکام، فرهاد. (1391). دفاع و امنیت شهری از‌منظرِ پدافند غیر‌عامل و خلق فضاهای دفاع‌پذیر بر پایۀ شهر امن از گذشته تا به امروز. مجلۀ سپهر، دورۀ 21، شمارۀ 81، صص 103-90.

موحدی‌نیا، جعفر. (1388). اصول و مبانی پدافند غیرعامل. پژوهشکدۀ مهندسی پدافند غیرعامل. چاپ سوم. دانشگاه صنعتی مالک‌اشتر.

نظرپور دزکی، رضا. (1393). سنجش آسیب‌‌پذیری کاربری‌‌های ویژه از‌منظرِ پدافند غیر‌عامل در کلان‌شهر اهواز (نمونۀ موردی: کاربری‌‌های بهداشتی و درمانی). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، استاد راهنما: فیروزی، محمدعلی. محمدی ده چشمه، مصطفی، دانشگاه شهید چمران اهواز.

نیکومنش، محمدرضا؛ نظرخواه، علیرضا؛ پناهیان، جواد. (1393). ارزیابی روش‌‌های اجرای پدافند غیرعامل در زمینۀ انرژی و صنایع مرتبط، مجلۀ بین‌‌‌المللی علوم پایه و تحقیقات کاربردی. جلد، 3 (SP)، صص 9-1.

صیامی، قدیر، لطیفی، غلامرضا، تقی نژاد، کاظم، زاهدی کلاکی، ابراهیم (1392)، آسیب­شناسی پدافندی ساختار شهری با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی AHP و GIS. مطالعه موردی شهر گرگان، مجله آمایشی جغرافیایی فضا فصلنامه علمی - پژوهشی دانشگاه گلستان سال سوم شماره مسلسل دهم، زمستان، صص22-42

 

Alcantara-Ayala I. (2002). Geomropology , Natural Hazard,Vulnerability AndPrevention Of Natural Disasters In Developing Countries; Geomorphology, 47:107-124.

Favier, P.,Bertrand,D.,Eckert,N.,Naaim,M. (2012). Optimal de sigh of defense structures using reliability. Journalese fiabilitedes matrix structures.

FEMA. (2007). Risk Management Series, Reference Manual to MitigatePotential Terrorist Attacks against Buildings, Chapter 2, 3.

Fisher.A. (2000). Civil defense in Canada, 1939-1965 garnering public support war and nuclear weapons through myth of protection. Master's thesis of arts in history. Department of history lakehead university .

Gibson, gary. (1997). an interoduction to seismology, disaster prevention andmanagement, volume 6, number 5, mcb university press, emerald group limited.

Goehhering, A. (2009). Analytical methods to enhance passive urban design.26th conference in passive and low energy architecture, Quebec City, Canada.

Hausken, K; Levitin, G. (2001). Active vs. passive defense against a strategic attacker. World scientific, vol, 13, No.1 (p.1-12).

Leritina, G; Hauskenc, K. (2011). Preventive strike vs. false targets and protection in the fence strategy. Reliability engineering and system safety, vol96, issue8 (p.912-924).

Quarol, M. ( 2005). Does democracy preempt civil wars? Journal of politician Economy. vol. 21. London.