نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری آبخیزداری، دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

2 استادیار پژوهش سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، مؤسسۀ تحقیقات علوم باغبانی، پژوهشکدۀ پسته، رفسنجان، ایران

چکیده

افزایش مصرف آب‌‌های زیرزمینی به‌منظورِ توسعۀ صنعت و کشاورزی توأم با خشکسالی‌‌های متوالی باعث کاهش شدید سطح آب‌‌های زیرزمینی شده است. این مسئله پدیدۀ نشست زمین را به‌همراه داشته است. در مطالعۀ جاری برخی از مسائل اقتصادی و اجتماعی پدیدۀ نشست زمین ناشی از بهره‌‌برداری بی‌‌رویه از آب‌‌‌های زیرزمینی در شهر رفسنجان، مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور با استفاده از روش پیمایشی و با تکمیل 300 پرسشنامه، اطلاعات مورد‌نیاز به‌دست آمد. سپس برای تجزیه‌و‌تحلیل داده‌‌ها از روش رگرسیون و آنالیز واریانس استفاده شد. نتایج نشان داد بهره‌‌برداری بی‌‌رویه از آب‌های زیرزمینی و افزایش اُفت سالانه، افزایش خسارت‌‌ها و هزینه‌‌های تعمیرات ساختمان به‌دلیل نشست زمین را به‌دنبال داشته است. به‌منظورِ کاهش اثرات منفی ناشی‌از برداشت بی‌‌رویه از آب‌‌های زیرزمینی، پیشنهاد می‌‌شود در ارزیابی‌‌های اقتصادی به هزینه‌‌ها و منافع اجتماعی توجه شود. نتایج این مطالعه همچنین می‌تواند به‌عنوان راهنمایی درجهتِ نحوۀ توسعۀ منطقۀ شهری در شهر رفسنجان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Investigating Some of the Economic and Social Issues of Landfall Phenomena Caused by Overusing the Underground Water in Rafsanjan City

نویسندگان [English]

  • Fahimeh Jafari mahdiabad 1
  • Dr.Mohamad Abdollahi ezatabadi 2

چکیده [English]

The increase in the use of groundwater for agricultural and industrial development accompanied by successive droughts has greatly lowered the groundwater level. This has resulted in land subsidence. In this study, using a sample of 300 farmers, the social costs and benefits of over using of groundwater in increasing damages and repairing costs of buildings because of land subsidence in Rafsanjan city was investigated. Variance analysis and regression methods were used in this regard. The results showed that because of over drafting of ground water, increasing damages and repairing costs of buildings because of land subsidence. For elimination or reduction of ground water degradation and its effects, this paper recommended to economic evaluation in addition to the social costs and benefits. Also, the results of this study can be used as a guide for developing the city of Rafsanjan.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Groundwater
  • over-use
  • land subsidence
  • socioeconomics analysis
  • Rafsanjan plain

- اوریا، احمد. (1383). مدل‌بندی نشست زمین در اثر بارگذاری متناوب ناشی از نوسانات سطح آب زیرزمینی با روش اجزای محدود. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد زمین‌شناسی. دانشگاه شهید باهنر کرمان.

- بریم‌نژاد، ولی؛ یزدانی، سعید. (1383). تحلیل پایداری در مدیریت منابع آب در بخش کشاورزی. مجلۀ پژوهش و سازندگی، شمارۀ 63، صص 16-2.

- بوستانی، فردین: محمدی، حمید. (1386). بررسی بهره‌‌وری و تابع تقاضای آب در تولید چغندر‌قند منطقۀ اقلید، چغندر‌قند. جلد 23. شمارۀ 2، صص 196-185.

- تهامی‌پور، مرتضی: مهرابی‌ بشرآبادی، حسین؛ کرباسی، علیرضا. (1384). تأثیر کاهش سطح آب‌‌های زیرزمینی در رفاه اجتماعی تولیدکنندگان (مطالعۀ موردی: پسته‌کاران شهرستان زرند). اقتصاد کشاورزی و توسعه، سال 13، شمارۀ 49؛ صص 116-97.

- توفیق، محمدمحسن؛ طباطبایی‌عقدا، سید طاها. (1388). پیش‌بینی نشست منطقه‌‌ای زمین به روش محاسبۀ برگشتی و تأثیر نشست بر شبکۀ فاضلاب، یادداشت فنی. مجلۀ آب و فضلاب، شمارۀ 1، صص 72-67.

- جعفری مهدی‌آبادی، فهیمه. (1391). اثر برداشت بی‌رویۀ آب‌های زیرزمینی بر کمّیت و کیفیت منابع آب دشت رفسنجان با تأکید بر مسائل اقتصادی و اجتماعی آن. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد گروه آبخیزداری. دانشگاه آزاد اسلامی واحد میبد.

- شاهی‌دشت، علیرضا: عباس‌نژاد، احمد. (1389). مدیریت منابع آبی، چالش‌ها و راهکارها (مطالعۀ موردی: استان کرمان). چهارمین کنگرۀ بین‌المللی جغرافی‌دانان جهان اسلام. صص 13-1.

- شفیعی‌ثابت، بهنام. (1373). مدل کردن نشست منطقه‌‌ای زمین در اثر پایین‌‌رفتن سطح آب‌های زیرزمینی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد ژئوتکنیک، دانشگاه شهید باهنر کرمان.

- طباطبایی‌عقدا، سیدطاها. (1385). پیش‌‌بینی و پهنه‌‌بندی نشست منطقه‌‌ای زمین بر‌اثر برداشت آب‌‌های زیرزمینی در رفسنجان. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد ژئوتکنیک. دانشگاه شهید باهنر کرمان.

- عباس‌نژاد، احمد؛ شاهی‌دشت، علیرضا. (1392). بررسی آسیب‌پذیری دشت سیرجان با توجه به برداشت بی‌رویه از سفرۀ آب زیرزمینی منطقه. جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای. سال 3. شمارۀ 7. صص 96-85.

- عبدالهی عزت‌آبادی، محمد. (1387). نقش سیاست‌گذاری نا‌هماهنگ در توسعۀ ناپایدار کشت پسته با تأکید‌بر منابع آبی. فصلنامۀ اقتصاد کشاورزی و توسعه. سال 16، شمارۀ 63، صص 137-117.

- علیزاده، امین. (1385). اصول هیدرولوژی کاربردی. مشهد: مؤسسۀ چاپ و انتشارات قدس رضوی.

- معافی، حمیده. (1385). بررسی پیامدهای بهره‌‌برداری بی‌‌رویۀ دشت کرمان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی. پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد ژئوتکنیک. دانشگاه باهنر کرمان. دانشکدۀ فنی.

- میرزایی، حمیدرضا؛ چیذری، امیرحسین. (1383). تعیین کارایی فنی و مقدار بهینۀ آب در تولید پسته. مجلۀ پژوهش و سازندگی، شمارۀ 62. صص 49-43.

- Ackerman, Frank; Stanton, Elizabeth. (2011). The Last Drop: Climate Change and the Southwest Water Crisis. Somerville, MA: Stockholm Environment Institute-U.S. Center, Available at http://seius.org/publications/id/371.

- Anderssohn, Jan; Wetzel, Hans-Ulrich; Walter, Thomas R; Motagh, Mahdi; Djamour, Yahiya; Kaufmann, Hermann (2008). Land subsidence pattern controlled by old alpine basement faults in the Kashmar Valley, northeast Iran: results from InSAR and leveling. Geophys. J. Int. (2008) 174, 287–294. http://gji.oxfordjournals.org/

- Chongxi, Chen; Shunping, Pei; Jiu, Jiao. (2003). Land subsidence caused by groundwater exploitation in Suzhou City, China. Hydrogeology Journal. April 2003, Volume 11, Issue 2, pp 275-287

- Fabiana, Calo; Notti, Davide; Pedro Galve, Jorge; Abdikan, Saygin; Gorum, Tolga; Pepe, Antonio; Balik, Fusun (2017). Article DInSAR-Based Detection of Land Subsidence and Correlation with Groundwater Depletion in Konya Plain, Turkey. Remote Sens. 2017, 9, 83. 25 pages

- Gunn. E. L, M.R. Llamas, A. Garrido, D. Sanz. (2011), "Groundwater Management", Treatise on Water Science, Chapter1.07, Pages 97-127.

- Hasanuzzaman, Mohammad; Song, Xianfang; Han, Dongmei; Zhang, Yinghua; Hussain, Shakir (2017). Prediction of Groundwater Dynamics for Sustainable Water Resource Management in Bogra District, Northwest Bangladesh. Water 2017, 9(4), 238.

- Holzer, Thomas; Devin, Galloway (2005). Impacts of land subsidence caused by withdrawal of underground fluids in the United States. Geological Society of America. v. 16, p. 87-99.

- Khanlari, Gholamreza; Heidari, Mojtaba; Momeni, Ali Akbar; Ahmadi, Mohammad; Taleb Beydokhti, Alireza. (2012). The effect of groundwater overexploitation on land subsidence and sinkhole occurrences, western Iran. Geophysical Journal International. Volume 168, Issue 2. Pp. 518-526.

Mehryar, Sara; Sharifi, Mohammad Ali; Sliuzas, Richard; Maarseveen, Van. (2015). The water crisis and socio-ecological development profile of Rafsanjan Township, Iran. safety and Security Eng., Vol 6, No 4 (2016) 764–776

- Motagh, Mahdi. Djamour, Yahya; Walter Thomas; Wetzel, Hans-ulrich; Zschau, Jochen ; Arabi, Siavash. (2006). Land subsidence in Mashhad Valley, northeast Iran: Results from InSAR, levelling and GPS.

- Motagh Mahdi.  Walter Thomas; Sharifi, Mohammad Ali; Fielding, Eric; Schenk, Andreas; Anderssohn, Jan; Zschau, Jochen. (2008). Land subsidence in Iran caused by widespread water reservoir overexploitation. Geophysical Research Letters. Volume 35, Issue 16, August 2008.

- National Academic Press Washington, D.C. (1997). Valuing Ground Water ", Committee on Valuing Ground Water, Pages 1-12, Available at http://www.nap.edu/catalog.php

- Poland, J F. (1981). subsidence in united ststes due to ground-water withdrawl. Journal of Irrigation and Drainage Engineering. Volume: 107. Issue Number: IR2: 115-136.

- Schrecongost, Alyse; Staatz, John M; Diallo, Boubacar Ciss; Yade, Mbaye. (2004). Water Pricing as Tool for Itegrated Water Resource Mnagement: A synthesis of Key Issues for Rural Weet Africa. Bureau for Economic Growth, Agriculture & Trade. Number 73

- Shui-Long, Shen; Lei, Ma; YeShuang, Xu; ZhenYu Yin (2013) Interpretation of increased deformation rate in aquifer IV due to groundwater pumping in Shanghai. Canadian Geotechnical Journal, 2013, 50(11): 1129-1142.

- Shui-Long Shen, YeShuang Xu. (2011). Numerical evaluation of land subsidence induced by groundwater pumping in Shanghai. Canadian Geotechnical Journal, 2011, 48(9): 1378-1392.

- Solaimani, karim; Mortazvi, mostafa. (2007). Investigation of the Land Subsidence and its Consequences of Large Groundwater Withdrawal in Rafsanjan, Iran. In: Pakistan journal of Biological Sciences, issue 2 , Pages 265-269.

 

- Zhu, lin; gon,Huili; Li, Xiajuan; wang, Rong; Chen, Beibei; Dai, Zhenxue; Teatini, piertro (2015). Land subsidence due to groundwater withdrawal in the northern Beijing plain, China. Engineering Geology. Volume 193, 2 July 2015, Pages 243–255