نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیای دانشگاه گلستان، گرگان

2 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌‌‌ریزی‌‌ شهری دانشگاه گلستان، گرگان

چکیده

هدف از این تحقیق، بررسی فرایند ارزیابی توان اکولوژیک شهر گرگان به‌منظور تعیین نقاط بالقوۀ توسعۀ شهری است. روش تحقیق در این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی است؛ بدین‌صورت که به‌منظور دستیابی به هدف تحقیق، ابتدا اطلاعات مورد‌نیاز منطقه با استفاده از منابع اطلاعاتی موجود و کار میدانی و مصاحبه با متخصصان مربوط جمع‌آوری شده و در ادامه با کاربرد رویکرد ارزیابی چند‌معیاره و به‌طور مشخص استفاده از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی که یکی از معروف‌ترین فنون تصمیم‌‌‌گیری چند‌منظوره برای موقعیت‌‌های پیچیده‌‌ای که سنجه‌‌های چندگانه و متضادی دارند، در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی به ارزشیابی، تجزیه‌وتحلیل، جمع‌‌بندی و تلفیق لایه‌‌های اطلاعاتی پرداخته شده است. براساس نتایج به‌دست‌آمده، تمام منطقۀ مورد مطالعه از‌نظر معیار ارتفاع و بخش اعظم محدودۀ مورد مطالعه ازلحاظ معیارهای شیب، کاربری زمین، راه‌‌های ارتباطی و بارش درجهت تعیین نقاط بهینۀ توسعۀ شهری مناسب و معیار‌‌های جهت شیب، خاک، زمین‌‌شناسی، گسل، فاصله از رودخانه در محدودۀ مورد مطالعه درجهت توسعۀ شهر دارای محدودیت می‌باشند. درنهایت 73/11 درصد از این محدوده دارای قابلیت بسیار مناسب و 91/21 درصد دارای توان مناسب و 03/27 درصد دارای توان متوسطی برای توسعۀ شهر است. از سوی دیگر 07/26 درصد از این محدوده دارای توان نامناسب و 26/13 درصد دارای محدودیت بسیار زیاد برای توسعۀ شهر است. درمجموع، شهر گرگان در محدودۀ مورد مطالعه، بیشتر دارای توان متوسطی درجهت توسعۀ شهری است.
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluation of Ecological Capacity of Gorgan City to Identify Potential Urban Development Points

نویسندگان [English]

  • dr.saleh arkhi 1
  • dr.ali akbar najafi kani 1
  • tahereh babaeian 2

چکیده [English]

The purpose of this research is to evaluate the process of ecological potential assessment of Gorgan city in order to determine potential urban development points. The research method in this study is descriptive-analytical; in order to achieve the purpose of the research, first - the required information of the area is collected using available information sources and fieldwork and interviews with relevant experts and then using the evaluation approach. Multi-criteria and specifically the use of the hierarchical analysis process, one of the most popular multi-objective decision making techniques for complex situations with multiple and contrasting metrics, is evaluated, analyzed, summarized and integrated in the geographic information system environment. Based on the results, the whole study area is in terms of elevation criterion and most of the study area in terms of slope, land use, communication and precipitation criteria to determine optimal urban development points were appropriate and direction criteria. Slope, soil, geology, fault, distance from river are limited in More area for the study of city development. Finally, 11.73% of this area has very good capability, 21.91% has good capability and 27.03% has moderate capability for city development. On the other hand, 26.07% of this area has inadequate power and 13.26% has very limited capacity for city development. Overall, the city of Gorgan in the study area has more than average capacity for urban development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ecological Capacity Assessment
  • Urban Development
  • Analytical Hierarchy Process
  • Gorgan

1-     ابراهیم­زاده، عیسی؛ رفیعی، قاسم (1388)."مکانیابی بهینه­ی جهات گسترش شهری با بهره­گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، مورد شهر: مرودشت" مجله جغرافیا و توسعه، شماره 15، پائیز، صفحات 70-45.

2-     آل­شیخ، علی؛ جوزی، علی؛ رضایان، سحر (1385). "طراحی مدل نوین ارزیابی توان اکولوژیک جهت استقرار کاربری توسعه شهری و خدماتی"، کنفرانس ژئوماتیک، سازمان نقشه­برداری کشور، صفحات10-1.

3-      بهرام­سلطانی، کامبیز (1371). "مجموعة مباحث و روش­های شهرسازی، محیط زیست"، ناشر: تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، چاپ اول، 240 صفحه.

4-     پورجعفر، محمدرضا؛ منتظرالحجه، مهدی؛ رنجبر، احسان؛ کبیری، رضا (1391)."ارزیابی توان اکولوژیکی به منظور تعیین عرصه­های مناسب توسعه در محدوده­ی شهر جدید سهند"، مجله جغرافیا و توسعه، شماره 28، پاییز، صفحات 22-11.

5-     پوراحمد، احمد؛ شماعی، علی(1380)."اثرات توسعه فیزیکی شهر یزد بر جمعیت بافت قدیم شهر"، مجله نامه علوم اجتماعی، سال بیستم، شماره 18، صفحات 32-3.

6-      حسین­نژاد، مجتبی (1391)."ارزیابی ناسب کاربری های آموزشی مقطع متوسطه شهری با استفاده از تکنیک های تصمیم گیری چند معیاره AHP فازی"، پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه گلستان، 250 صفحه.

7-     جوزی، سیدعلی؛ مرادی­مجد، نسرین؛ عبداللهی، هدی(1388)."ارزیابی توان اکولوژیکی منطقه بوالحسن دزفول به منظور استقرار کاربری گردشگری به روش تصمیم­گیری چند معیاره"، پژوهش­های مجله علوم و فنون دریایی، صفحات 84-71

8-     رهنمایی، محمدتقی (1370)."توان­های محیطی ایران"، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری، تهران، 410 صفحه.

9-     سرور، رحیم، (1383)."استفاده از AHP در مکانیابی جغرافیایی"، مجله پژوهش­های جغرافیایی، شماره 49، پاییز، صفحات 38-19.

10- سرور، رحیم، (1387)."جغرافیای کاربردی و آمایش سرزمین"، ناشر: تهران، انتشارات سمت، چاپ سوم، 242 صفحه.

11- شناور، بامشاد؛ حسینی، سید محسن؛ اورک، ندا (1391)."کاربرد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در ارزیابی توان سرزمین به منظور توسعه شهری در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)"، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 27، شماره دوم، تابستان، صفحات 149-129.

12- شیرمحمدی، حمید؛ نقیبی، فریدون(1386)."توسعه کالبدی شهر نالوس با در نظر گرفتن اثرات زیست محیطی به کمک GIS "، نشریه هویت شهر، سال اول، شماره1، پائیز و زمستان، صفحات 38-27.

13- عزیزیان، محمدصادق؛ نقدی، فریده؛ ملازاده، مهدی (1392)."ارزیابی توان اکولوژیک حاشیه شهر تبریز به منظور توسعه پایدار شهری با رویکرد MCE" مجله پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال چهارم، شماره 13 ، صفحات 128-113.

14- عباس­نژاد، احمد؛ نجف­زاده، علیرضا (1387)."زمین­شناسی زیست محیطی"، ناشر: دانشگاه پیام نور، چاپ دوم، 370 صفحه

15- قرخلو، مهدی؛ پورخباز، حمیدرضا؛ امیری، محمدجواد؛ فرجی­سبکبار، حسنعلی(1388)."ارزیابی توان اکولوژیک منطقة قزوین جهت تعیین نقاط بالقوه توسعة شهری با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی"، مجله مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای، سال اول، شماره دوم، پاییز،  صص 68-51.

16-  قرخلو، مهدی؛ داوودی، محمود؛ زندوی، سیدمجدالدین؛ جرجانی، حسن­علی(1390)."مکان­یابی مناطق بهینه­ی توسعه­ی فیزیکی شهر بابلسر بر مبنای شاخص­های طبیعی"، جغرافیا و توسعه، شماره 23 ، تابستان، صفحات 122-99.

17-  قراگوزلو، علیرضا (1384). " GISو ارزیابی و برنامه ریزی محیط زیست"، ناشر: مرکز تحقیقات سازمان نقشه برداری کشور، چاپ دوم ، 160 صفحه.

18- قاسمیان بهاره؛ عابدینی، موسی (1391)."بررسی توسعه فیزیکی شهرستان بیجار بر پایه شاخصهای طبیعی و مکانیابی بهینه ی توسعه آتی آن" دومین همایش برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست، صفحات 10-1.

19- کرامتی، رحمت­الله؛ رشیدی فرد، نعمت اله (1392)."بررسی روند رشد فیزیکی شهر؛ نمونه موردی شهر دهدشت"، اولین همایش ملی معماری، مرمت شهرسازی و محیط زیست پایدار، شهریور، صفحات 16-1.

20- مخدوم، مجید (1384). "شالوده آمایش سرزمین"، چاپ ششم،. انتشارات: دانشگاه تهران، 289 صفحه.

21-  میرداودی حمیدرضا؛ زاهدی­پور، حجت­اله؛ مرادی، حمیدرضا؛ گودرزی، غلامرضا (1387)."بررسی و تعیین توان اکولوژیک استان مرکزی از نظر کشاورزی و مرتع­داری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی"، فصلنامه تحقیقات مرتع و بیابان ایران، سال 15، شماره 2 ، صفحات 255-242.

22-   Abdoos, Monireh., & Mozayani, Naser .(2005). "Fuzzy Decision Making Based on Relationship Analysis between Criteria", proc, North American Fuzzy Information Processing Society Annual Conf, 26-28 jule, pp 743-747.  

23-  Anderson, Larz. (1987). "Seven methods for calculating land capability/suitability". American Planning Association.Planning Advisory Service, Report No. 402pp 1-20

24-  Batisani, Nnyaladzi., & Yarnal, berent. (2009)."Urban expansion in Centre County, Pennsylvania: Spatial dynamics and Landscape transformations", Applied Geography,doi ,pp 235-249

25-  Koomen, Eric, Still Well., John, Bakema, Aldrik., Scholten, Henk J. (2007). "Modelling Land-Use Change Progress and applications", Published by Springer, ISBN,398p.

26-  Sudhira, H.S., Ramachandra, T.V., & Jagadish, K.S. ( 2004). "Urban sprawl: metrics, dynamics and modeling using GIS", International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, Volume 5, Issue 1, February, pp 29-39

27-  Son Yu, Chian. (2002). "A GP-AHP method for solving group decision-making fuzzy AHP problems "Computer & Operation research, Volume 29, Issue 14, December, pp 1969–2001

Wolfslehner, Bernhard., Harald, Vacik., & Manfred, J.Lexer. (2005). "Application of the analytic network processing multi-criteria analysis of sustainable forest management", Forest Ecology and Management,Volume 207, Issues 1–2, 7 March, pp 157–170V