نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 استادیار جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

استقرار هر عنصر شهری در موقعیت فضایی- کالبدی خاصی از سطح شهر، تابع اصول، قواعد و سازوکار خاصی است که در صورت رعایت‌شدن، به موفقیت و کارایی عملکردی آن عنصر در همان مکان مشخص خواهد انجامید. تعیین مکان مناسب برای ایجاد مراکز ورزشی یکی از مهم‌ترین وظایف و اهداف مدیران شهری است که باید قبل از اجرا، در یک چارچوب سیستماتیک آماده‌سازی شود. در کلان‌شهر تهران، کمبود فضاهای تفریحی- ورزشی و توزیع نامناسب آن با توجه به جمعیت هر منطقه، از مشکلات اساسی شهروندان این شهر بوده است. میزان سرانۀ فضای ورزشی در شهر تهران، 50 سانتی‌متر مربع برای هر نفر است. همچنین در منطقۀ 10 شهرداری تهران، اماکن و فضاهای ورزشی به‌صورت بهینه و متناسب با جمعیت تخصیص فضایی صورت نگرفته است؛ بنابراین ساماندهی و توسعۀ فضایی این مراکز، مهم به‌نظر می‌رسد. هدف از پژوهش حاضر ساماندهی فضایی- مکانی و توسعۀ کالبدی فضاهای ورزشی در منطقۀ 10 تهران است. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی است که با بررسی و مطالعۀ ادبیات تحقیق در حوزه‌های کاربری اراضی و مکان‌یابی، به تعیین 9 معیارِ مؤثر در ساماندهی مراکز ورزشی ازطریق همپوشانی لایه‌های اطلاعاتی (Overlay) در محیط نرم‌افزارArc GIS ، بهترین مکان‌ها را در تناسب با هدف شناسایی می‌کند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که مراکز ورزشی در منطقۀ 10 تهران به‌لحاظ نحوۀ توزیع، در وضعیت مطلوبی قرار ندارند و توزیع این مراکز به‌صورت اتفاقی صورت گرفته است. بدین ترتیب پس از بررسی مکان‌های مناسب برای احداث مراکز ورزشی و تطبیق آن با واقعیات زمینی، چندین مکان برای ایجاد مراکز ورزشی جدید برای این منطقه پیشنهاد شده است. همچنین مشخص می‌شود، به‌کارگیری تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند‌معیاره به‌همراه تحلیل فضایی GIS می‌تواند به‌عنوان ابزاری کارآمد در مکان‌یابی فضاهای ورزشی مورد استفاده قرار گیرد. قرارگیری فضاهای ورزشی در جوار راه‌های ارتباطی و فاصلۀ مناسب آن، از کاربری‌های صنعتی و نظامی به‌خوبی قابلیت و توانایی مدل تحلیلی پژوهش را به اثبات می‌رساند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Study and Analysis of Distribution Pattern of Sports Centers and its Spatial Organization (Case Study: 10th District of Tehran)

نویسندگان [English]

  • dr.seyed ali alavi 1
  • dr.ali ahmad abadi 2
  • dr.mohamad molaei ghelichi 3
  • saleh asadi 4

چکیده [English]

The deployment of every urban element in a specific spatial-physical location of the city is subject to certain principles, rules and mechanisms that, if followed, will result in the success and effectiveness of that element at the same location. Determining the proper location for the establishment of sport centers is one of the most important tasks and objectives of urban managers, which must be prepared in a systematic framework prior to implementation. In Tehran metropolitan area, lack of recreational and sports spaces and its inappropriate distribution considering the population of each region, has been a major problem for the citizens of this city. The size of the sports field in Tehran is 50 centimeters per person. Also, in the 10th district of Tehran, sport spaces and locations have not been optimized in proportion to the population allocation of space; Therefore, the organization and development of these centers seems important. The purpose of this study is to determine spatial-location organization and physical development of sport spaces in the 10th district of Tehran. The research method is a descriptive-analytic study. By studying and analyzing  the literature of research in the areas of land use and location, determining the 9 criteria effective in organizing gyms through overlapping the informative  overlays in Arc GIS software, identifies  the best places to fit the target. The results of the research show that the sport centers in the 10th district of Tehran are not in desirable position in terms of distribution, and the distribution of these centers has been done randomly. Thus, after considering the appropriate places for the construction of sport centers and adapting them to ground facts, several places for the establishment of new sport centers for this region have been proposed. It also becomes clear that the application of multi-criteria decision-making techniques and spatial analysis of GIS can be used as an effective tool for locating sport spaces. The placement of sport spaces alongside the communication paths and their proper distance from the industrial and military uses proves properly  the ability and power of the analytical model of the research.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial organization
  • Sport centers
  • fuzzy operators
  • GIS
  • District 10 Tehran

ابراهیم زاده، عیسی؛ رحیمی، دانا و احمدی، افسانه (1390)، گردشگری ورزشی و مکان‌گزینی بهینه فضایی- مکانی آن با تاکید بر استفاده از تابش خورشید مطالعه موردی کوه‌های پرآو- بیستون کرمانشاه، مجله پژوهش و برنامه ریزی شهری، شماره 7 ، صص 126-111.

ادوارد، پگی؛ توروس، آگیس (1387)، به‌سوی شهرهای سالم: نقش دولت‌های محلی در ترویج فعالیت بدنی و زندگی فعال در محیط‌های شهری، مترجم: مهدی دهقان منشادی، انتشارات شهیدی، چاپ اول، تهران.

اطهاری، سیدکمال (1376)، مقدمه‌ای بر رابطۀ جامعه و فضا، مجلۀ معماری و شهرسازی، دوره 6، شمارۀ 10، صص 11-1.

بحرینی، سید حسین (1377)، فرایند طراحی شهری، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، تهران.

بریاسولیس، هلن (1389)، الگوهای تحلیلی تغییر کاربری زمین: رویکردهای نظری و مدل‌سازی، مترجمان: مهران محمودی و مجتبی رفیعیان، نشر آذرخش، چاپ اول، تهران.

حبیبی، کیومرث و نظری عدلی، سعید (1386)، پیاده‌سازی الگوریم تحلیل سلسله‌مراتبی در محیط GIS درجهت مکان‌گزینی بهینۀ فضاهای عمومی شهری (نمونۀ مورد مطالعه: فضاهای ورزشی منطقۀ 6 شهر تهران)، همایش ژئوماتیک 86، سازمان نقشه‌برداری کشور، تهران.

حبیبی، کیومرث؛ پوراحمد، احمد و مشکینی، ابوالفضل (1386)، بهسازی و نوسازی بافت‌های کهن شهری، انتشارات کردستان، سنندج.

حسینی، سید محمد، (1381)، منطق فازی و کاربردهای آن در مدیریت، انتشارات ایشیق، چاپ اول، تهران.

حیدری، عبدالله؛ احدنژاد روشتی، محسن، (1388)، تحلیل توزیع فضایی و مکان‌یابی فضاهای آموزشی با استفاده از منطق فازی (Fuzzy Logic) و GIS  (مطالعۀ موردی: مدارس ابتدایی منطقۀ 2 شهر زنجان)، همایش ژئوماتیک 88، سازمان نقشه‌برداری کشور، تهران.

خواجوی، داریوش، (1380)، شناخت تأسیسات و اماکن ورزشی، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، چاپ اول، تهران.

دانش شهر، (1390)، مسئله‌یابی در مدیریت شهری، مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهری تهران، شمارۀ 33، تهران.

رهنمایی، محمدتقی؛ آقایی، لیلا، (1388)، نقش شهرداری‌ها در توسعۀ فضاهای ورزشی برای گذران اوقات فراغت شهروندان (مورد مطالعه: منطقۀ 6 شهرداری تهران)، نشریۀ جغرافیا، دورۀ 7، شمارۀ 22، صص 46-25.

زارع، ابراهیم (1382)، شیوه‌های تحقق طرح‌های توسعۀ شهری در ایران، انتشارات سازمان شهرداری‌ها، تهران.

شهرداری اصفهان (1389)، آمارنامه شهر اصفهان، اصفهان.

شیخ‌بیگلو، رعنا؛ نعمت‌الهی بناب، سیمین‌دخت و شیخ‌بیگلو، حامد (1391)، برنامه‌ریزی و مکان‌یابی بازارهای روز در مناطق شهری (مطالعۀ موردی: مناطق 3 و 4 شهر تبریز)، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دورۀ 3، شمارۀ 10، صص 124-105.

صالحی واسکسی، احمد (1386)، بررسی شیوه‌های ساماندهی کالبدی-فضایی مراکز تجاری، پایان‌نامۀ دورۀ کارشناسی ارشد شهرسازی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.

عطشان، فائزه (1376)، اماکن و ساختمان‌های ورزشی، جزوۀ درسی معاونت آموزش فرهنگی سازمان تربیت‌بدنی، تهران.

فاضل‌نیا، غریب؛ کیانی، اکبر و رستگار، موسی (1389)، مکان‌یابی بهینۀ فضاهای ورزشی شهر زنجان با استفاده از مدل تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، نشریۀ پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دورۀ 1، شمارۀ 1، صص 20-1.

قادری، عمران (1381)، توسعۀ پایدار شهری و مکان‌یابی فضاهای ورزشی در شهر، مجموعه مقالات اولین سمینار ورزش، محیط زیست و توسعۀ پایدار، کمیتۀ ملی المپیک، صص 44-27.

کریمی صالح، محمدجعفر ( 1385)، فضاهای ورزشی و طراحی شهری، اولین همایش ملی شهر و ورزش، صص 5-1.

کمان‌رودی، موسی (1386)، تعاریف فرسودگی و نظام مداخله، فصلنامۀ اندیشۀ ایرانشهر، سال دوم، شمارۀ 9 و 10، صص 36-29.

مسگری، محمدسعدی و مهدی‌پور، فاطمه (1385)، مکان‌یابی خوابگاه‌های دانشجویی با استفاده از GIS، همایش ژئوماتیک 85، سازمان نقشه‌برداری کشور، تهران.

نجاتی، حامد (1385)، فضاهای ورزشی و طراحی شهری فضاهای شهری فعال، شهروندان بانشاط، اولین همایش ملی شهر و ورزش، تهران.

Bonham-Carter, G. F., (1991), Geographic Information Systems for Geoscientists, Modelling with GIS, Pergamon, Ontario, pp. 291-300.

Chapin, T., (2000), the political economy of sports facility location: An end-of-the-century review and assessment. Marquette Sports Law Journal, vol.10, pp.361-382.

Dill, R., Alonso, J., Borba and Fernando D.R. Murcia, (2004), Organization’s Profitability Analysis: A Fuzzy Logic Approach, Encamped Congress.

Eastman, J. R ET all. (1993), GIS and Decision Making. 1st edition, UNITAR, P: 112.

Fotheringham, A., and Rogerson, (1994), Spatial Analysis and GIS: Applications in GIS, CRC Press; 1 edition.

LeSage, James P., (1999), the Theory and Practice of Spatial Econometrics, Department of Economics, University of Toledo, USA.

Pate, Russell R. (2009), a National Physical Activity Plan for the United States, Journal of Physical Activity and Health, vol. 6, pp. 157-158.

www.modares.ac.ir

www.Shahrevarzesh.ir