نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران

3 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه گیلان

4 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری، دانشگاه تهران

چکیده

بافت‌های تاریخی تجلی زندگی نسل‌های گذشته، هویت و سرمایۀ شهرها و کشورها می‌باشند. رشد و توسعۀ فزایندۀ شهرها سبب ایجاد مسائل اجتماعی، کارکردی، زیست‌محیطی و کالبدی در این بافت‌ها شده است. وجود این مسائل نیازمند تغییر رویکرد مدیریت توسعۀ شهر و استفاده از رویکردهایی مانند بازآفرینی و توسعۀ میان‌افزا به‌منظور تجدید حیات و دمیدن روحی تازه در بافت‌های تاریخی است. هدف این پژوهش، شناسایی عرصه‌های مداخله در بافت تاریخی شهر براساس رویکرد توسعۀ میان‌افزاست. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر روش توصیفی-تحلیلی است. معیارهای استفاده‌شده در این تحقیق کاربری اراضی، کیفیت بنا، عمر بنا، اسکلت بنا،مالکیت، تعداد طبقات، دانه‌بندی قطعات به‌عنوان شاخصکالبدی، معیارهای سواد، اشتغال و تراکم جمعیت به‌عنوان شاخص اجتماعی و دسترسی به کاربری‌های فضای سبز، درمانی، تجاری و آموزشی به‌‌عنوان شاخص دسترسی می‌باشند. لایه‌های مناسب در محیطArcGis با استفاده از توابع عضویت فازی نرمال‌سازی شده‌اند. به‌منظور تعیین وزن معیارها، از روش فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی استفاده شد و با ضرب وزن‌ها در لایه‌ها، نقشۀ نهایی عرصه‌های مداخله در بافت تاریخی در 5 طبقه به‌دست ‌آمده است. نتایج نشان می‌‌دهد، اولویت اول 10 درصد، اولویتدوم 17 درصد، اولویت سوم 38 درصد، اولویت چهارم 25 درصد و اولویت پنجم 10 درصد از مساحت بافت تاریخی یزد را به خود اختصاص داده‌اند. باید تدابیری اتخاذ شود تااز عرصه‌های شناسایی‌شده با رعایت حریم بناهای ارزشمند به‌منظور بهبود شرایط کالبدی و اجتماعی بافت و افزایش حضور گردشگران بهره‌‌برداری شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Identify the Intervention Arenas in Urban Historic Textures, According to Infill Development Approach (Case Study: Historic Texture of Yazd City)

نویسندگان [English]

  • dr.hosein hatami nejad 1
  • mahmood arvin 2
  • farzaneh razeghi 3
  • ahad mohammadi 4

چکیده [English]

Historic textures are the manifestation of the lives of past generations, identity, and capital of cities and countries. Growth and progressive development of cities have created social, functional, environmental and physical problems in these textures. The problems need to change in management approach of city development and using approaches such as reconstruction, infill development in order to the revitalization and breathe new life into historical textures. The purpose of this research is to identify intervention arenas in urban historic textures, according to infill development approach. In terms of purpose, the research is an applied as well as in terms of method descriptive-analytic. Physical criteria include land use type, quality building, and old building, building structures, and ownership, number of floors and parcels area. Educational criteria, employment, and population density are as the index social and access to green spaces, health, and commercial and educational land use as an index access. Layers have been normalized by using fuzzy functions membership in the ArcGIS environment. The weighting of criteria has determined with Analytic Hierarchy process method (AHP) and by in multiplying weight in the layers that the final map of intervention arenas in historical texture has been achieved at five class. Results show the first priority 10%, the second priority 17%, the third priority 38%, the fourth priority 25% and the fifth priority 10% have owned the area of the historic texture of Yazd. Planners have to find the methods to identify intervention arenas with consideration of frontage historical building in order to improve social and physical conditions of textures and increase the presence of tourists.

کلیدواژه‌ها [English]

  • historic textures
  • Infill development
  • Revitalization
  • city of Yazd

احدنژاد، محسن؛ احمدی، لیلا؛ شامی، اصغر؛ حیدری، تقی. (1392). بررسی روند توسعۀ درون‌شهری با تأکید بر تغییرات تراکم و کاربری اراضی (نمونۀ موردی: بافت فرسودۀ شمالی شهر زنجان (1375-1388)). مجلۀ آمایش جغرافیایی فضا ، فصلنامه علمی-پژوهشی دانشگاه گلستان، سال 3، شمارۀ 8، صص 118-99.

ایوبی، رضا؛ جعفری قوام‌آبادی، نسیم. (1393). نما، سیمای بافت تاریخی و منظر فضای عمومی در قوانین ملی، ضوابط و مقررات محلی و وظایف مدیریت شهری. نشریۀ علمی-پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، شمارۀ 8، صص 16-1.

بخشی، ابوذر؛ کلانتری، محسن؛ کیامهر، رامین. (1391). احیاء و باززنده‌سازی بافت قدیم شهر (مطالعۀ موردی: برزن شش بادگیر). چهارمین کنفرانس برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، اردیبهشت 1391، مشهد، صص 15-1.

ترک‌زبان، شقایق؛ محمد مرادی، اصغر. (1390). ضوابط طراحی معماری در بافت‌های تاریخی. نشریۀ شهر و معماری بومی دانشگاه یزد، شمارۀ ۱، صص 66-53.

جمشیدی، روناک؛ عزیزی، طیبه. (۱۳۹۵). امکان‌سنجی استفاده از توسعۀ میان‌افزا در بافت‌های فرسودۀ شهری (نمونۀ موردی: شهر استهبان شیراز)، کنفرانس بین‌المللی مهندسی معماری و شهرسازی، تهران، صص 14-1.

جوادیان کوتنانی، سارا؛ ملماسی، سعید ؛ اورک ، ندا و مرشدی، جعفر (1393) تدوین الگوی ارزیابی توان اکولوژیک توسعة شهری با بهره­گیری از فرآیند تحلیل شبکه­ای (ANP) نمونة موردی: شهرستان ساری، آمایش سرزمین پردیس فارابی دانشگاه تهران، 6 (1)، صص. 178-153.

حاتمی‌نژاد، حسین؛ ضرغام‌فر، مسلم؛ خادمی، امیرحسین؛ میرسیدی، سید محمد. (1394). سیاست‌های فضایی در برنامه‌ریزی شهری، انتشارات پاپلی، چاپ اول.

حناچی، پیروز. (1391). مرمت شهری در بافت‌های تاریخی ایران. انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول.

داداش‌پور، هاشم؛ تقوایی، علی‌اکبر؛ قانع، نرگس. (1393). بررسی ظرفیت توسعۀ میان‌افزا در فضاهای موقوفۀ شهری (مطالعۀ موردی: ناحیۀ 3 منطقۀ 2 شهر یزد)، فصلنامۀ مطالعات شهر ایرانی و اسلامی پژوهشکده فرهنگ و معماری، شمارۀ 15، صص 77-63.

داوود‌پور، زهره؛ نیک‌نیا، ملیحه. (1390). بهسازی و نوسازی بافت فرسودۀ شهری راهبردی به‌سوی دستیابی به ابعاد کالبدی توسعۀ پایدار شهری (مطالعۀ موردی: بافت فرسودۀ کوی سجادیه). فصلنامۀ آمایش محیط دانشگاه ملایر، شمارۀ 15، صص 59-31.

رضویان، محمدتقی؛ قادرمرزی، حامد؛ علیان، مهدی؛ چراغی، رامین. (1394). راهبردپژوهی مدیریت شهری در راستای توسعۀ پایدار در بافت‌های تاریخی (مطالعۀ موردی: بافت تاریخی شهر یزد). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری دانشگاه تهران، دورۀ 3، شمارۀ 4، صص 507-487.

رفیعیان، مجتبی؛ براتی، ناصر؛ آرام، مرضیه. (1389). سنجش ظرفیت توسعۀ فضاهای بدون استفاده در مرکز شهر قزوین با تأکید بر رویکرد توسعۀ میان افزا. دوفصلنامةمعماری و شهرسازی دانشگاه هنر، شمارۀ 5، صص 61-45.

زنگنه شهرکی، سعید؛ مجیدی هروی، آنیتا و کاویانی، آزاده (1391). تبیینی جامع بر علل و عوامل مؤثر بر پراکنش افقی شهرها (مطالعه موردی؛ شهر یزد). نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی دانشگاه خوارزمی، سال دوازدهم، شماره 25، صص 173-193.

زنگی‌آبادی، علی؛ مویده‌فر، سعیده؛ غفورزاده، مجتبی. (1394). ارزیابی باز‌زنده‌سازی بافت‌های قدیم شهری در راستای توسعۀ پایدار (شهر یزد). فصلنامۀ مطالعات برنامه‌ریزی شهری دانشگاه مازندران، سال 3، شمارۀ 9، صص 159-131.

زنگیشه‌ئی، سجاد. (1389). آسیب‌شناسی مداخلات در ساماندهی و احیای بافت قدیم شهر کرمانشاه (مورد مطالعه: محله فیض‌آباد). دانشگاه زنجان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد.

زیاری، کرامت الله (1388). بررسی و ارزیابی سیاست‌های بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسودۀ شهری. فصلنامۀ جغرافیای انسانی دانشگاه تهران، سال 2، شمارۀ 1، صص 45-5.

سعیدی رضوانی، نوید؛ داوودپور، زهره؛ فدوی، الهام؛ سرور، رحیم. (1392). کاربرد اصول توسعۀ میان‌افزا در بهبود فضایی-عملکردی بافت شهری (مطالعۀ موردی: منطقۀ 17 شهرداری تهران). فصلنامۀ انجمن جغرافیای ایران، دورۀ جدید، سال 11، شمارۀ 36، صص 180-159.

سعیدی رضوانی، نوید؛ کاظمی، داوود. (1390). بازشناسی چارچوب توسعۀ میان‌افزا در تناسب با نقد سیاست‌های جاری توسعۀ مسکن (مسکن مهر) نمونۀ موردی: شهر نطنز پژوهش‌های جغرافیای انسانی دانشگاه تهران. شمارۀ 75، صص 132-113.

شمس الدینی، علی، رستمی، منا، رستمی ، مارال(1394) تحلیل استراتژی های موثر بر نوسازی و بهسازی بافت تاریخی شهر یزد با استفاده از تکنیک SWOT، فصلنامه مطالعات نواحی شهری دانشگاه کرمان، شماره 5، صص 78-61.

 عادلی، سمیرا. (1392). بررسی نگرش جامعۀ میزبان نسبت‌به گردشگری و پیامدهای آن دریک بافت زندۀ تاریخی (پژوهش موردی: بافت تاریخی فهادان یزد)، نشریه هنرهای زیبا دانشگاه تهران، صص 15-1.

عبدی، محمدعلی؛ مهدی‌زادگان، سیما. (1389). توسعۀ درون‌شهری. گزارش تحقیقاتی، چاپ اول، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.

غیاثی، عباس. (1392). توسعۀ میان‌افزای بافت کهن با رویکرد هویتمندی اجتماعی. ماهنامۀ اطلاع‌رسانی آموزشی، پژوهشی شوراها، شورای عالی استان ها ، سال 3، شمارۀ 25، صص 14-2.

غیاثی، محمدهادی؛ پرتویی، پروین؛ فرزادبهتاش، محمدرضا. (1392). چهارچوب تحلیلی و روش‌شناسی باززنده‌سازی بافت‌ها و محله‌های تاریخی (نمونۀ مودی: محلۀ بازارشاه کرمان). دو فصلنامۀ علمی-پژوهشی مرمت و معماری ایراندانشگاه هنر اصفهان ، سال 3، شمارۀ 6، صص 26-1.

فرشچین، امیرضا (1389) باز توسعة مراکز شهری در چارچوب رویکرد توسعة میان‌افزای مسکونی نمونة موردی: محلّة بازار تجریش، پایان‌نامة کارشناسی­ارشد شهرسازی،استاد راهنما:محبتی رفیعیان، دانشگاه تربیت مدرّس، دانشکدة هنر و معماری.

قاسمی، محسن. (1389). بازآفرینی و تجدید حیات شهری با رویکرد توسعۀ درون‌زا در بافت‌های تاریخی (نمونۀ موردی: بافت تاریخی شهر اراک). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، استاد راهنما: دکتر محمد سعید ایزدی، ص 171.

کلانتری خلیل‌آباد، حسین؛ حاتمی نژاد، حسین. (1385). برنامه‌ریزی مرمت بافت تاریخی شهر یزد. تهران: انتشارات فراگستر، نوبت چاپ اول.

ماجدی، حمید. (1389). توسعه‌های شهری امروز، بافت‌های فرسودۀ آینده. نشریۀ هویت شهر دانشگاه آزاد اسلامی، سال 4، شمارۀ 6، صص 94-87.

 مهندسین مشاور معماری و شهرسازی عرصه. (1386). طرح جامع شهر یزد، وزارت مسکن و شهرسازی.

میرکتولی، جعفر و حسینی، محمدحسن ( 1393) ارزیابی تناسب اراضی میان­بافتی شهر گرگان برای توسعة میان­افزا با استفادة ترکیبی از AHP و GIS، فصلنامة مطالعات شهری دانشگاه کردستان، 3 ( 9)، صص. 80-69.

نوفل، سید علیرضا؛ کلبادی، پارین. (1392). باز توسعۀ زمین‌های قهوه‌ای، رهیافتی به‌سوی توسعۀ محلی پایدار. نشریۀ علمی-پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران دانشگاه علم و صنعت، شمارۀ 5، صص 146-133.

 

(EPA), United States Environmental Protection Agency, 2004, Making way for urban infill and brown field Redevelopment, New Jersey, John Wiley &.

GIBSON, Huston, BECKER , Mathew(2013 ) , Smart Growth and the Challenge of Nimby: Multifamily Dwellings and their Association with Single-family House Selling Prices in Tallahassee, Florida, USA, , Journal of Urban and Regional Analysis, vol. V, 1, p. 77 – 88.

 

McConnell, V., & Wiley, K. (2010). Infill development: Perspectives and evidence from economics and planning. Resources for the Future, 10, 13.

Parizadi.Taher. Varesi. Hamid Reza. ZarabiAsghar) 2012(.Urban Infill Development by Emphasizing Housing (Case Study: Sanandaj City) Journal of Sustainable Development. Vol. 5, No. 3;pp112-121.

Rosa , Daniele La , Privitera , Riccardo , Barbarossa , Luca , La Greca , Paolo (2017)Assessing spatial benefits of urban regeneration programs in a highly   vulnerable urban context: A case study in Catania, Italy.Landscape and Urban Planning 157,pp180–192.

T.L. Ooi. Joseph, T.T. Le, Thao(2013) The spillover effects of infill developments on local housing prices, Regional Science and Urban Economics,43,pp850-861.