نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

ارزیابی تناسب اراضی شهری، بستری درجهت برنامه‌‌ریزی‌‌های شهری به‌ویژه در زمینۀ استفادۀ صحیح از اراضی است. این امر مهم، کاربری‌‌‌‌های موجود در شهر را به‌گونه‌‌‌‌ای هدایت می‌کند تا از همجواری‌‌‌‌های نادرست و ناسازگار جلوگیری به‌عمل آید و در‌نهایت منجر به برقراری تناسب اراضی شود. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی در راستای ارزیابی تناسب اراضی مراکز بهداشتی-درمانی در مناطق یک و هشت شهر اهواز به انجام رسید. برای دست‌‌‌‌یابی به هدف مذکور و تجزیه‌و تحلیل اطلاعات به‌دست‌آمده، از نرم‌افزار ArcGISو رابطۀ CFاستفاده شد. درنهایت توزیع فضایی اراضی و درصد تناسب هر یک از کاربری‌‌‌‌های منتخب، با کاربری بهداشتی-درمانی مشخص شد. نتایج پژوهش نشان داد که از میان کاربری‌‌های مورد مطالعه، بیشترین ناسازگاری را در ابتدا کاربری صنعتی با 16.17 درصد، کاربری مسکونی با 8.17 درصد و سپس مراکز آتش‌‌‌‌نشانی با 7.53 درصد و همچنین کمترین ناسازگاری را معابر اصلی با 0.71 درصد به خود اختصاص داده‌‌ است. در انتها از کل مساحت محدودۀ مورد مطالعه، 41.09 درصد را پهنه‌‌‌‌های ناسازگار، 18.66 درصد را پهنه‌‌‌‌های خنثی و 13.02 درصد را پهنه‌‌‌‌های سازگار دربر گرفته است. مطابق بررسی‌‌‌‌های انجام‌شده، تناسب اراضی و همجواری کاربری‌های منتخب نسبت‌به کاربری بهداشتی-درمانی در محدودۀ مورد مطالعه به‌طور متناسب رعایت نشده است.
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Land Suitability Assessment of Health Centers Using CF Analysis (Case Study: 1st and 8th Districts of Ahvaz)

نویسندگان [English]

  • ali shojaeian 1
  • negar rahim poor 2

چکیده [English]

Evaluating the lands’ proportionality is a basis for urban planning in cities, mostly regarding the proper use of lands and it guides the urban usages in a way that prevents the incorrect and incompatible adjacency and allows the right proportionality of lands to develop. The current paper used the descriptive-analysis attitude to evaluate the lands’ proportionality of healthcare centers in the 1st and 8th districts of Ahvaz city. In order to reach the aim explained above and to analyze the collected data, the ArcGIS software and the CF function was used.  At the end, the spatial distribution of lands and the proportionality percentages of each chosen healthcare user were defined. The results showed that the most incompatibility first belonged to the industrial usages with the amount of 16.17%, the local usages with 8.17% and the fire station centers with the amount of 7.53%, and the least incompatibility belonged to the main streets with the amount of 0.71%. Finally, out of all the case study area, 41.09% were the incompatible, 18.66% were the neutral and 13.02% were recognized as the compatible lands. Based on the researches and studies, in the case study areas, the lands proportionality and adjacency of the chosen usages, were not applied properly according to the healthcare usages.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lands proportionality
  • healthcare usage
  • Adjacency
  • Ahvaz city
  • CF function

ابراهیم‌زاده، عیسی؛ احدنژاد، محسن؛ ابراهیم‌زاده، حسین؛ شفیعی، یوسف. (1389) برنامه‌‌‌‌ریزی و ساماندهی فضایی-مکانی خدمات بهداشتی-درمانی با استفاده ازGIS  (مورد: شهرزنجان)، مجله پژوهش‌‌‌‌های جغرافیای انسانی، دانشگاه تهران، شمارۀ 73، صص 58-39.

ابراهیم‌زاده، عیسی؛ زارعی، شکرالله. (1391). تحلیلی بر مکان‌یابی بهینۀ مراکز بهداشتی-درمانی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (نمونۀ موردی: شهر فیروزآباد)، فصلنامۀ علمی-پژوهشی جغرافیا، انجمن جغرافیایی ایران، سال دهم، شمارۀ 35، صص 104-83.

احدنژاد روشتی، محسن؛ غلامحسینی، رحیم؛ زلفی، علی. (1393). ارزیابی توزیع فضایی و مکان‌یابی درمانگاه‌‌‌‌های شهری با استفاده از مدل NETWORK ANALYST (نمونۀ موردی: شهر زنجان)، مدیریت شهری، نشریه مرکز مطالعات برنامه­ریزی شهری و روستایی، (وابسته به سازمان شهرداری­ها و دهیاری­های وزارت کشور)، شمارۀ 35، صص 180-167.

احدنژاد، محسن؛ قادری، حسین؛ هادیان، محمد؛ حقیقت‌فرد، پیام؛ درویشی، بنفشه؛ حقیقت‌فرد، الهام؛ زگردی، بیتا؛ بردبار، آرش. (1393). مکان‌یابی بهینه مراکز درمانی شهری با استفاده از GIS: منطقۀ 11 شهر تهران، مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی فسا، سال چهارم، شمارۀ 4، صص 474-463.

اذانی، مهری؛ احمدزاده، مصطفی؛ قاسمی، احمد. (1391). مکان‌یابی فضاهای گذران اوقات فراغت با استفاده ازGIS  (مطالعۀ موردی: شهر مرودشت)، فصلنامۀ علمی-پژوهشی جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، موسسه آموزش عالی قشم، سال دوم، شمارۀ دوم، صص 88-71.

افتخاری، محیا؛ رجائی‌‌‌‌ریزی، محمد. ارزیابی و بررسی مکان‌یابی کاربری بهداشتی-درمانی (نمونۀ موردی: بیمارستان فاطمیۀ شهرستان شاهرود)، اولین همایش ملی معماری، مرمت، شهرسازی و محیط زیست پایدار، همدان، انجمن ارزیابان محیط زیست هگمتانه، 1392.

پورشیخیان، علیرضا؛ ابراهیمی، اعظم. (1391). تحلیل معیارهای مکان‌یابی مراکز بهداشتی-درمانی شهر بندر انزلی، فصلنامۀ جغرافیا و برنامه‌‌‌‌ریزی شهری چشم‌انداز زاگرس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجرد، سال 4، شمارۀ 13، صص 57-39.

تقوایی، مسعود؛ شاهیوندی، احمد. (1389). پراکنش خدمات بهداشتی-درمانی در شهرستان‌های ایران، فصلنامة علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی-مرکز تحقیقات مدیریت رفاه اجتماعی، سال 10، شمارۀ 39، صص 54-33.

جقتایی نوایی، مهدی؛ رجب‌زاده، محسن؛ بزرگی امیری، علی. (1395) مکان‌یابی و تخصیص خدمات بیمارستانی با درنظر گرفتن معیارهای هزینه و کارایی (مطالعۀ موردی: شهرستان آمل)، مدیریت سلامت، دانشگاه علوم پزشکی ایران،شمارۀ 63، صص 33-21.

حاتمی‌‌‌‌‌نژاد، حسین؛ مهدیان بهنمیری، معصومه؛ مهدی، علی. (1391). بررسی و تحلیل عدالت فضایی برخورداری از خدمات بهداشتی-درمانی با استفاده از مدل‌هایTopsis ، Morris و Taxonomy  (مطالعۀ موردی: شهرستان‌های استان مازندران)، مجلۀ آمایش جغرافیایی فضا، دانشگاه گلستان، سال دوم، شمارۀ مسلسل پنجم، صص 97-75.

رستگار، شکوفه؛ جمهیری، محمود. بررسی مکان‌یابی کاربری بهداشتی-درمانی (نمونۀ موردی: مرکز تخصصی آموزشی قلب بوشهر)، کنفرانس بین‌المللی معماری، عمران و شهر، تبریز، مرکز مطالعات راهبردی معماری و شهرسازی، 1394.

رشید کشاورز، سید محمود؛ کشاورز، سیده محدثه. مکان‌یابی بیمارستان و کلینیک با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی  (GIS)در شهر یاسوج، سومین کنفرانس ملی توسعۀ پایدار در علوم جغرافیا و برنامه‌ریزی، معماری و شهرسازی، تهران، مرکز راهکارهای دستیابی به توسعۀ پایدار، 1394.

رضایی، محمدرضا؛ صفرپور، میثم؛ کمانداری، محسن. بررسی و تحلیل تناسب کاربری اراضی شهری با شریان‌های ارتباطی (نمونۀ موردی: بیمارستان‌های منطقۀ 2 کلانشهر تبریز)، ششمین کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه‌های شهر اسلامی، مشهد، شورای اسلامی شهر مشهد، 1393.

زیاری، کرامت‌الله؛ صفایی رینه، مصطفی؛ آروین، محمود. (1395). ارزیابی توزیع فضایی خدمات بهداشتی-درمانی و ارائۀ الگوی توزیع بهینه (موردشناسی: استان خوزستان)، جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، دانشگاه سیستان و بلوچستان، شمارۀ 19، صص 90-71.

سایت خوزنیوز (1392) http://www.khouznews.ir

سجادیان، ناهید؛ نقیبی رکنی، نرگس، علیزاده، هادی؛ شجاعیان، علی. (1391). تحلیلی بر مکان‌یابی بهینۀ مراکز خدمات ارتباطی در مناطق شهری) مطالعه موردی: باجه‌های تلفن عمومی در منطقۀ امانیۀ شهر اهواز)، فصلنامۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری چشم‌انداز زاگرس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجرد، سال چهارم، شمارۀ 12، صص 168-151.

سرور، رحیم؛ موسوی، میرنجف؛ یزدانی چهاربرج، رسول. (1392). تحلیل توزیع فضایی و مکان‌گزینی خدمات درمانی با استفاده از مدل تصمیم‌گیری چندمعیارۀ فازی (مطالعۀ موردی: شهر میاندوآب)، فصلنامۀ آمایش محیط، دانشگاه آزاد اسلامی ملایر، شمارۀ 22، صص 100-81.

شجاعیان، علی؛ عبادی، حسین؛ سجادیان، ناهید. (1392). کاربرد نظام اطلاعات جغرافیایی مبتنی‌بر وب در مدیریت شهری، اهواز: انتشارات دانشگاه شهید چمران، چاپ اول.

شجاعیان، علی؛ علیزاده، هادی؛ نقیبی رکنی، نرگس. (1395). مکان‌یابی بهینۀ فضاهای آموزشی در منطقۀ 6 شهرداری کلان‌شهر اهواز با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی دلفی فازی FDAHP و تحلیل Cut fill، فصلنامۀ آمایش محیط، دانشگاه آزاد اسلامی ملایر، شمارۀ 32، صص 124-109.

شریف‌زادگان، محمدحسین؛ ممدوحی، امیررضا؛ لاوی، مریم. (1389). نابرابری فضایی در دسترسی به خدمات درمان عمومی برای توسعۀ سلامت شهری ازطریق مدل در p-median در شهر اصفهان، فصلنامۀ علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی-مرکز تحقیقات مدیریت رفاه اجتماعی، سال10، شمارۀ 37، صص 285-265.

شیرخانی، علیرضا؛ مرادی، مریم؛ سالاری‌فر، مهیا. بررسی الگوهای مکان‌یابی بیمارستان‌ها در شهرستان سبزوار، دومین کنفرانس بین‌المللی عمران، معماری و توسعۀ اقتصاد شهری، شیراز، مؤسسۀ آموزشی مدیران خبره نارون، 1394.

شیرزاده، محمدعلی؛ فلاح مداواری، حجت. مکان‌یابی مراکز بهداشتی- درمانی با استفاده از سیستم اطلاعات مکانی (GIS) و مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (مطالعۀ موردی: منطقۀ یک شهر یزد)، همایش ملی کاربرد مدل‌های پیشرفتۀ تحلیل فضایی سنجش از دور و (GIS) در آمایش سرزمین، یزد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد، شهرداری یزد، 1393.

صحراییان، زهرا؛ زنگی آبادی، علی؛ خسروی، فرامرز. (1392) تحلیل فضایی و مکان یابی مراکز بهداشتی- درمانی و بیمارستان با استفاده از GIS (نمونۀ موردی: شهر جهرم)، فصلنامۀ علمی-پژوهشی فضای جغرافیایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، سال 13، شمارۀ 43، صص 170-153.

طراحی، محمدجواد؛ حموزاده، پژمان؛ بیژن‌وند، مجید؛ لشگرآرا، بهنام. (1391). بررسی کیفیت خدمات بهداشتی-درمانی ارائه‌شده در مراکز بهداشتی-درمانی شهر خرم‌ آباد با استفاده از مدل سروکوال در سال 1389، فصلنامۀ علمی-پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی لرستان، شمارۀ 1، مسلسل 51، صص 21-13.

علی‌محمدی، عباس. (1388). مبانی علوم و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعۀ علوم انسانی، چاپ دوم.

علی‌محمدی، عباس؛ الماس‌پور، فرهاد. (1381). کاربرد سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی برای تجزیه‌و‌تحلیل شبکه، توزیع فضایی و مکان‌یابی داروخانه‌ها (مطالعۀ موردی: منطقۀ 6 تهران)، تحقیقات جغرافیایی، صاحب امتیاز: محمد حسین پاپلی یزدی، شمارۀ 4 (پیاپی 67)، صص 62-50.

قائدرحمتی، صفر؛ جمشیدی، صدیقه؛ تسلیم، سمانه. بررسی کاربرد اصول و ضوابط پدافند غیرعامل در مکان‌یابی مراکز بهداشتی-درمانی شهر یزد، اولین همایش ملی رویکردهای نوین آمایش سرزمین در ایران، سمنان، دانشگاه سمنان، 1393.

کریمی، ایرج؛ سالاریان، آزیتا؛ عنبری، زهره. (1388). مطالعۀ تطبیقی برخورداری عادلانه از خدمات بهداشتی-درمانی در چند کشور توسعه‌یافته و ارائۀ الگوی مناسب برای ایران، مجلۀ علمی-پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی اراک، سال 12، شمارۀ 4 (شمارۀ پیاپی 49)، صص 104-92.

محمدناصری، علی؛ روزبهانی، حسین.  بررسی معیارها و استانداردهای مکان‌یابی کاربری بهداشتی درمانی (نمونۀ موردی: بیمارستان شهید رحیمی خرم‌آباد)، کنفرانس ملی الکترونیکی توسعۀ پایدار در علوم جغرافیا و برنامه‌ریزی، معماری و شهرسازی، اولین کنفرانس ملی توسعۀ پایدار در علوم جغرافیا و برنامه‌ریزی، معماری و شهرسازی، تهران، مؤسسۀ آموزش عالی مهر اروند، مرکز راهکارهای دستیابی به توسعۀ پایدار، 1393.

معاونت برنامه‌ریزی و توسعه. (1393) آمارنامۀ کلان‌شهر اهواز-1392، اهواز: انتشارات روابط عمومی و امور بین‌الملل شهرداری اهواز، چاپ اول.

معاونت برنامه‌ریزی و توسعه. (1394) گزیدۀ اطلاعات مناطق، نواحی ومحلات شهر اهواز، اهواز: انتشارات روابط عمومی و امور بین‌الملل شهرداری اهواز، چاپ اول.

معاونت برنامه‌‌‌‌ریزی و توسعۀ سرمایۀ انسانی. (1395) آمارنامۀ کلان‌شهر اهواز، اهواز: انتشارات روابط عمومی و امور بین‌الملل شهرداری اهواز، چاپ اول

ملک‌حسینی، عباس؛ شکری، سحر.  بررسی توزیع فضایی و مکانی خدمات بهداشتی-درمانی (بیمارستان) با استفاده از GIS وAHP  (نمونۀ موردی: شهر همدان)، اولین همایش ملی جغرافیا، شهرسازی و توسعۀ پایدار، تهران، انجمن محیط زیست کومش، دانشگاه صنعت هوایی، 1392.

نصیری‌پور، امیراشکان؛ رئیسی، پوران؛ عسگری، عباسعلی. (1393). تحلیل پراکنش فضایی مراکز بهداشتی-درمانی شهر شهرکرد با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد، شمارۀ 6، صص 27-19.

وارثی، حمیدرضا؛ شریفی، نسرین؛ شاهسونی، محمدجاسم. (1393). مکان‌یابی مراکز بهداشتی-درمانی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی (نمونۀ موردی: شهر نجف‌آباد)، مدیریت اطلاعات سلامت، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان اصفهان، شمارۀ 7، صص 864-851.

هاشم‌زهی، مجتبی؛ وحیدی، طاهر. برنامه‌ریزی و بررسی مکان بیمارستان‌های شهر تهران براساس معیارهای اصلی با استفاده از نرم‌افزار GIS در راستای مدیریت و طراحی شهری، همایش ملی معماری، عمران و توسعۀ نوین شهری، تبریز، کانون ملی انجمن‌های صنفی مهندسان معمار ایران، 1393

یغفوری، حسین؛ فتوحی، صمد؛ بهشتی‌فر، جاسم. (1392) کاربرد سامانۀ اطلاعات جغرافیایی در تجزیه‌و‌تحلیل توزیع فضایی و مکان‌یابی داروخانه‌ها (مطالعۀ موردی: داروخانه‌های شهرجهرم)، مجلۀ پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، سال 4، شمارۀ 14، صص 20-1.

 

 

 

Oppio, Alessandra; Buffoli, Maddalena; Dell’Ovo, Marta; Capolongo, Stefano(2016) Addressing decisions about new hospitals’ siting: a multidimensional evaluation approach,  Monographic section, pp: 78-87.

zone1.ahvaz.ir.