نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 دانشجوی، کارشناسی جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

شهرها به‌‌‌‌‌‌‌‌عنوان کانون‌‌‌‌‌‌‌‌های تمرکز فعالیت و زندگی انسان‌‌‌‌‌‌‌‌ها برای اینکه بتوانند پایداری خود را تنظیم کنند، چاره‌‌‌‌‌‌‌‌ای جز پذیرش ساختار و کارکردی متأثر از سیستم‌‌‌‌‌‌‌‌های طبیعی ندارند. در این میان فضاهای سبز شهری به‌‌‌‌‌‌‌‌عنوان جزء ضروری شهرها، در رشد و توسعۀ آن‌‌‌‌‌‌‌‌ها نقش اساسی دارند که کمبود آن‌‌‌‌‌‌‌‌ می‌‌‌‌‌‌‌‌تواند اختلالات جدی در حیات شهرها به‌‌وجود آورد. هدف تحقیق حاضر، مکان‌‌یابی پارک‌‌‌‌‌‌‌‌های محله‌‌‌‌‌‌‌‌ای با رویکرد توسعۀ پایدار در منطقۀ سه شهر کرمان است. پژوهش حاضر ازلحاظ هدف، کاربردی و ازلحاظ روش، توصیفی- تحلیلی است. به‌‌منظور انجام تحقیق، ﻻﯾﻪ‌‌‌‌‌‌‌‌های ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ مکان‌‌یابی ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش فاصله‌‌‌‌‌‌‌‌یابی در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی ﺗﻬﯿﻪ و ﺳﭙﺲ با استفاده از تحلیل سلسله‌‌مراتبی به لایه‌‌‌‌‌‌‌‌ها وزن داده شد. ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ با استفاده از دستور کلاس‌‌‌‌‌‌‌‌بندی در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی، ﻫﺮ ﻻﯾﻪ ﺑﻪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﮐﻼس ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﺷﺪه و ﻫﺮ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ آن وزن‌‌دﻫﯽ ﺷﺪ و نقشۀ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آن ﺗﻬﯿﻪ شد. ﺳﭙﺲ ﺑﺮای به‌‌‌‌دﺳﺖ‌‌آوردن نقشۀ ﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻧﺸﺎن‌‌‌‌‌‌‌‌دﻫﻨﺪۀ مکان مناسب برای ایجاد پارک‌‌‌‌‌‌‌‌های محله‌‌‌‌‌‌‌‌ای است، وزن‌‌‌‌‌‌‌‌ها ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ و اﺛﺮﮔﺬاری ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻻﯾﻪ‌‌‌‌‌‌‌‌ﻫﺎ اﻋﻤﺎل شد. در‌‌نهایت ﺑﺎ همپوشانی ﻻﯾﻪ‌‌‌‌‌‌‌‌ﻫﺎی وزن‌‌دﻫﯽ‌‌ﺷﺪه با استفاده از دستور پوشش فازی، نقشۀ نهایی ایجاد شد. نتایج حاصل از اولویت‌‌‌‌‌‌‌‌بندی شاخص‌‌‌‌‌‌‌‌ها نشان می‌‌‌‌‌‌‌‌دهد که زمین‌‌‌‌‌‌‌‌های بایر با وزن نسبی 474/0 و فاصله از مراکز مسکونی با وزن نسبی 129/0 بیشترین اولویت را در مکان‌‌‌‌‌‌‌‌یابی پارک محله‌‌‌‌‌‌‌‌ای دارند. همچنین با توجه به استاندارد‌‌‌‌‌‌‌‌ها و سرانه‌‌‌‌‌‌‌‌های موجود، بهترین مکان‌‌‌‌‌‌‌‌ مناسب برای ایجاد پارک‌‌‌‌‌‌‌‌های محله‌‌‌‌‌‌‌‌ای، مربوط به قسمت‌‌‌‌‌‌‌‌های شمال، شمال‌‌‌‌‌‌‌‌شرقی و مرکز منطقۀ سه شهر کرمان است. بر این اساس بایستی مکان‌‌یابی پارک‌‌‌‌‌‌‌‌های محله‌‌‌‌‌‌‌‌ای در منطقۀ 3 شهری کرمان با رعایت اصول صحیح مکان‌‌‌‌‌‌‌‌یابی برای رسیدن به توسعۀ پایدار مورد توجه جدی برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزان شهری قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Locating Neighborhood Parks with Sustainable Development Approach (Case Study: District 3 Of Kerman)

نویسندگان [English]

  • dr.mohammad rahimi 1
  • fatemeh madadi zadeh 2

چکیده [English]

In order to develop sustainability, as centers of human life and activity, cities have to accept a structure and a function affected by natural systems. In this regard, urban green spaces as key components of cities play a prominent role in their development in such a way that lack of them may cause severe damage to urban life. The present paper aims to localize neighborhood parks in district three of Kerman through a sustainable development approach. Methodologically speaking, it is an applied research with a descriptive-analytical method. Firstly, layers of localization were captured in GIS through a distance-based interpolation method and were given weight by AHP. Secondly, using reclassification in GIS, each layer was classified into several classes and each class was given weight according to its importance and its map was provided. Then to obtain the final map indicating the proper place to create neighborhood parks, weights were applied according to the importance and effectiveness of each layer. Lastly, the final map was created by overlaying weighted layers through fuzzy overlay. The results of prioritization of indices reveal that arid lands with local priority of 0.474 and distance from residential areas with local priority of 0.129 have the main priority in localization of neighborhood parks. Furthermore, according to the existing standards and surveys, the best suitable sites to create neighborhood parks belong to the northern, northeastern and center the area three kerman city. Accordingly, urban planners must devote serious attention to localization of neighborhood parks in a principled way in district three to reach sustainable development goals.

کلیدواژه‌ها [English]

  • localization
  • Neighborhood parks
  • sustainable development
  • Kerman city

احدنژاد روشنی، محسن؛ صالحی میشانی، حیدر؛ وثوقی‌‌راد، لیلا؛ رومیانی، احمد. (1393). ارزیابی و مکان‌‌‌‌‌‌‌‌یابی فضای سبز شهری (مورد شناسی: منطقۀ 11 شهر تهران)،  فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌‌‌‌‌‌‌‌ای، صاحب امتیاز: دانشگاه سیستان و بلوچستان، شمارۀ 12، صص 169-186.

اسمعیل‌‌‌‌‌‌‌‌پور، نجما؛ دستا، فرزانه؛ ایرجی، سمانه. (1393). تحلیلی بر توزیع مکانی فضای سبز شهر مهریز، ششمین کنفرانس برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی ملی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه‌‌‌‌‌‌‌‌های شهر اسلامی، صص 1-15.

اشرف کریمی، علی؛ شوهانی، محمد. (1393). مکان‌‌یابی پارک با رویکرد توسعۀ پایدار در پر کردن اوقات فراغت (مطالعۀ موردی: شهروندان ایوان)، نشریه فرهنگ ایلام، صاحب امتیاز: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ایلام، دورۀ 15، شمارۀ 44 و 45، صص 95-111.

اکبری، حسین. (1391). نقش زنان در توسعۀ پایدار محیط‌‌‌‌‌‌‌‌زیست، زن در توسعه و سیاست، صاحب امتیاز: مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران، دورۀ 10، شمارۀ 4، صص 37-56.

امیرفخریان، مصطفی. (1391). بررسی و تحلیل نقش کارکردهای اجتماعی پارک‌‌های شهری براساس موقعیت مکانی و شرایط کلی منطقه (نمونۀ مطالعاتی: مناطق یک و شش شهرداری مشهد)، فصلنامۀ علمی و پژوهشی فضای جغرافیایی، صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر،  شمارۀ 40، صص 190-211.

پازند، فاطمه، (1394)، برنامه ریزی راهبردی جهت مکانیابی بهینه پارک های محله ای با استفاده از GIS  و تکنیک  FUZZY AHP مطالعه موردی : منطقه دو زاهدان، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته شهرسازی گرایش برنامه ریزی شهری ، دانشگاه شهید باهنر کرمان

حاتمی، داود؛ عربی، زهرا؛ رحمانی، اسماعیل. (1394). مکان‌‌یابی بهینۀ فضای سبز شهری با استفاده از مدل  fuzzy Logisو AHP در محیط  GIS(نمونۀ موردی: شهر مشهد)، فصلنامۀ آمایش محیط، صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر، شمارۀ 32، صص 63-84.

حاتمی‌‌نژاد، حسین؛ محمدپور، صابر؛ حسام، مهدی. (1390). بررسی و پیشنهاد معیار استاندارد برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی توسعۀ فضای سبز شهری (نمونۀ موردی: منطقۀ 12 شهر تهران)، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی، صاحب امتیاز: دکتر محمدحسین پاپلی یزدی، شمارۀ سوم، صص 1-26.

حسن‌‌‌‌‌‌‌‌زاده، مرتضی. (1395). سنجش و ارزیابی شاخص‌‌‌‌‌‌‌‌های مؤثر برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی شهری در زیست‌‌‌‌‌‌‌‌پذیری شهری با رویکرد توسعۀ پایدار (مطالعۀ موردی: مناطق چهارگانۀ شهر کرمان)، پایان‌‌‌‌‌‌‌‌نامۀ کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی شهری گرایش آمایش شهری، دانشگاه شهید باهنر کرمان.

حکمت‌‌نیا، حسن؛ انصاری، ژینوس. (1391). برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی مسکن شهر میبد با رویکرد توسعۀ پایدار، فصلنامه پژوهش‌‌‌‌‌‌‌‌های جغرافیای انسانی،  صاحب امتیاز: دانشگاه تهران، شمارۀ 79، صص 191-207.

خادمی، امیرحسین؛ جوکار سرهنگی، عیسی. (1392). مکان‌‌‌‌‌‌‌‌یابی بهینۀ پارک‌‌‌‌‌‌‌‌های درون‌‌شهری با استفاده از GIS و مدلAHP (مطالعۀ موردی: شهر آمل)، فصلنامۀ علمی-پژوهشی اکوسیستم‌‌‌‌‌‌‌‌های طبیعی ایران، صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور، سال چهارم، شمارۀ اول، صص 59-73.

دهشیری، محمدرضا. (1394). جهانی‌‌شدن و توسعۀ پایدار، مجلۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، سال 8، شمارۀ 4، صص 45-66.

ذاکریان، ملیحه؛ موسوی، میر نجف؛ باقری کشکولی. (1392). مسائل زیست‌‌‌‌‌‌‌‌محیطی و توسعۀ پایدار شهرستان‌‌‌‌‌‌‌‌های استان یزد، فصلنامۀ بین‌‌المللی انجمن جغرافیای ایران، صاحب امتیاز: انجمن جفرافیایی ایران، سال 11، شمارۀ 39، صص 292-315.

راز‌‌‌‌‌‌‌‌دشت، عبدالله؛ یغفوری، حسین؛ ملکی، آفرین. (1390). مقایسۀ شاخص‌‌‌‌‌‌‌‌های پایداری شهر کوچک دهدشت با متوسط نظام شهری با تأکید بر توسعۀ پایدار شهری)، فصلنامۀ آمایش محیط، صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر، شمارۀ 18، صص 125-144.

رضایی، علی‌‌اصغر. (1392). ارزیابی کمّی و کیفی فضای سبز شهری و بهینه‌‌‌‌‌‌‌‌سازی آن (مورد مطالعه: شهر داراب)، رسالۀ کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

رضوی، محمدمحسن؛ کاظمی بی‌‌‌‌‌‌‌‌نیاز، مهدی؛ اسدی، امیر؛ اجزاء شکوهی، محمد. (1394). ارزیابی فضای سبز شهری و مکان‌‌‌‌‌‌‌‌یابی آن با استفاده از روش‌‌‌‌‌‌‌‌های تصمیم‌‌گیری چند‌‌معیارۀ فازی (مطالعۀ موردی: منطقۀ 3 شهرداری مشهد)، فصلنامۀ علمی-پژوهشی فضای جغرافیایی، صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، سال 15، شمارۀ 49، صص 17-1.

زیاری، کرامت الله. (1393). برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی کاربری اراضی شهری، انتشارات دانشگاه تهران. چاپ پنجم.

سازمان مدیریت برنامه‌‌ریزی و بودجه استان کرمان (1392).

ضرابی، اصغر؛ ایزدی، ملیحه؛ فتوحی، زیبا. (1394). تحلیلی بر وضعیت فضای سبز با رویکرد توسعۀ پایدار شهری (مطالعۀ موردی: مناطق شهر اصفهان)، شهر پایدار، صاحب امتیاز: انجمن جغرافیا و برنامه ر یزی شهری ایران، دورۀ 2، شمارۀ 2، صص 85-104.

علوی، سید علی؛ باقری کشکولی، علی؛ چراغی؛ لرستانی، اکبر، (1394). ارزیابی تناسب فضایی- مکانی پارک‌‌‌‌‌‌‌‌های شهری با استفاده از GIS (مطالعۀ موردی: پارک‌‌‌‌‌‌‌‌های محله‌‌‌‌‌‌‌‌ای منطقۀ 5 شهرداری تهران)، مجله جغرافیا و توسعه، صاحب امتیاز: دانشگاه سیستان و بلوچستان،  شمارۀ 40، صص 91-108.

علوی، سیدعلی؛ قاسمی، اکرم؛ احمدآبادی، علی، (1391). ارزیابی و تحلیل فضایی سرانۀ پارک‌‌‌‌‌‌‌‌های شهری (مطالعۀ موردی: منطقۀ 6 شهر تهران)،  فصلنامه مدرس علوم انسانی-برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی و آمایش فضا،  صاحب امتیاز: دانشگاه تربیت مدرس، دورۀ 17، شمارۀ 1، صص 150-127.

غفاری­گیلانده، عطا؛ کاملی‌‌فر، زهرا؛ یزدانی، محمدحسن. (1393). اولویت‌‌‌‌‌‌‌‌بندی تناسب اراضی در فرایند مکان‌‌‌‌‌‌‌‌گزینی فضای سبز شهری با استفاده از فنون چندمعیاری (مطالعۀ موردی: منطقۀ یک شهرداری تبریز)، نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، صاحب امتیاز: دانشگاه خوارزمی تهران، سال 4، شمارۀ 32، صص 251-270.

فاضل‌‌‌‌‌‌‌‌نیا، غریب؛ کیانی، اکبر؛ محمودیان، حشمت‌‌‌‌‌‌‌‌الله. (1390). مکان‌‌یابی و اولویت‌‌‌‌‌‌‌‌بندی پارک‌‌‌‌‌‌‌‌های شهری با استفاده از روش تحلیل سلسله‌‌‌‌‌‌‌‌مراتبیTOPSIS  و سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعۀ موردی: شهر الشتر)، پژوهش‌‌‌‌‌‌‌‌های جغرافیای انسانی، صاحب امتیاز: دانشگاه تهران، شمارۀ 78، صص 137-152.

فنی، زهره؛ کرمی، اکرم. (1393). ارزیابی و مکان‌‌یابی فضای سبز شهری با استفاده از GIS و روش AHP (مورد مطالعه: منطقۀ 7 شهرداری تهران)، فصلنامۀ مطالعات برنامه‌‌ریزی شهری صاحب امتیاز: دانشگاه آزا اسلامی واحد مرودشت، ، سال 2، شمارۀ 5، صص 117-143.

کلانتری­خلیل­آباد، حسین؛ ابوبکری، طاهر؛ قادری، رضا؛ پورعلی، محمدعلی؛ سعیدی، انور. (1391). ارزیابی میزان تحقق‌‌‌‌‌‌‌‌پذیری شاخص‌‌های توسعۀ پایدار شهری در مناطق مرزی (نمونۀ موردی: شهر پیرانشهر)، دو فصلنامۀ مدیریت شهری، صاحب امتیاز: سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور، شمارۀ 30، صص 207-221.

کلانتری­خلیل­آباد، حسین؛ پوراحمد، احمد؛ قاسمی، ایرج؛ موسوی، سید رفیع. (1394). نهادهای محلی و ظرفیت آن‌‌‌‌‌‌‌‌ها در توسعۀ گردشگری پایدار شهری، فصلنامۀ میراث و گردشگری، صص 21-1.

گوهری، سید صالح. (1390). بررسی توزیع فضایی- مکانی مدارس مقطع راهنمایی منطقۀ 3 شهر کرمان با استفاده از GIS، پایان‌‌نامۀ کارشناسی رشته جغرافیا و برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی شهری، دانشگاه کرمان.

محمدی، جمال؛ پور قیومی، حسین؛ زارعی، یاسر. (1391). تحلیل مکانی-فضایی پارک‌‌‌‌‌‌‌‌های شهری شهر نورآباد با استفاده از GIS، نشریه جغرافیا و برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی محیطی، صاحب امتیاز: دانشگاه اصفهان ،  سال 23، شمارۀ 3، صص 177-192.

محمودی، وحید، ماجد، وحید (1391). برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی توسعۀ پایدار شهری با رویکرد برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی هسته‌‌‌‌‌‌‌‌ای (پیشنهادی برای برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی توسعۀ پایدار شهری تهران)، فصلنامۀ راهبرد، صاحب امتیاز: پژوهشکده تحقیقات راهبردی، سال 21، شمارۀ 64، صص 43-72.

معین‌‌‌‌‌‌‌‌فر، محمدصادق. (1394). برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی راهبردی ساماندهی فضای سبز شهری با رویکرد توسعۀ پایدار (مطالعۀ موردی: شهر زابل)، پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد گرایش برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌ریزی شهری، دانشگاه کرمان.

ملکی، سعید؛ شجاعیان، علی؛ نوذری، عبدالرحمن. (1393). مکان‌‌‌‌‌‌‌‌یابی بهینۀ فضای سبز شهر شوشتر با استفاده از سامانۀ اطلاعات جغرافیایی(GIS) و مدل (AHP)، فصلنامۀ مطالعات مدیریت شهری، صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی  واحد علوم و تحقیقات تهران ، سال 6، شمارۀ 20، صص 77-89.

وارثی، حمیدرضا. (1394). تحلیل فضایی و مکان‌‌یابی بهینۀ فضاهای سبز شهری (نمونۀ موردی: شهر نجف‌‌آباد)، مجلۀ پژوهش و برنامه‌‌ریزی شهری، صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، سال6 ، شمارۀ 21، صص 51-72.

وارثی، حمیدرضا؛ علی‌‌نژاد طیبی، کاووس؛ پورقیومی، حسین. (1392)، بررسی وضعیت فضای سبز شهر فیروزآباد و مکانیابی آن با بهره­گیری از تحلیل فرایند سلسله مراتبی(AHP)، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، صاحب امتیاز: دکتر محمد حسین پاپلی یزدی، سال 28، شمارۀ اول، صص 13-34.

 

Konijnendijk, C C; Matilda, A; Anders Busse, N and Sreetheran M. (2013), Benefits of Urban Parks, Copenhagen & Alnarp, ifpra,pp 1-68.

Maleki et al. (2012), Investigation analysis and proposed per capita for urban green space (case study): Darab city, Iran, Indian Journal of Innovations and Developments December 2012,pp 803-810.

Shad Md. Atiaul Haq. (2011), Urban Green Spaces and an Integrative Approach to Sustainable Environment, Journal of Environmental Protection, No. 2, pp 601-608.