نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه شهید بهشتی

2 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه شهید بهشتی

3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه شهید بهشتی

4 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی. گروه جغرافیای انسانی. دانشکده علوم جغرافیایی. دانشگاه خوارزمی. تهران. ایران

چکیده

عرصۀ محیطی سکونتگاه‌‌های انسانی، بستر نظام اجتماعی و اقتصادی است که ساخت‌‌ها و کارکردها بر آن تکیه دارند. بر همین مبنا، تحولات کالبدی- فضایی عرصه‌‌های روستایی و شهری حاصل تعامل متقابل عوامل و نیروهای مختلف در ابعاد محیطی- اکولوژیک و اجتماعی- اقتصادی هستند. هدف از انجام این مقاله این است که در چارچوب رویکرد پویش ساختاری– کارکردی، ضمن تأکید بر پیوندهای روستایی- شهری به بررسی و تبیین تحولات کالبدی- فضایی سکونتگاه‌های بخش مرکزی کاشان بپردازد. جامعۀ آماری برای انجام تحقیق، 35 روستای دارای سکنۀ بخش مرکزی شهرستان کاشان با مجموع 14657 نفر جمعیت و 4891 خانوار است. حجم نمونۀ خانوارهای روستایی از فرمول کوکران به‌دست آمده است؛ بدین ترتیب که 320 پرسشنامه به‌نسبت جمعیت هر روستا، بین خانوارهای روستاهای مذکور به‌صورت تصادفی توزیع و تکمیل شد. در راستای تحلیل و تبیین داده‌‌‌‌ها و اطلاعات از روش‌‌های کیفی (تحلیل منطقی)، کمّی (آماری- توصیفی) و SPSS استفاده شد. جمع‌‌آوری اطلاعات نیز به روش اسنادی و میدانی بوده که روش اسنادی شامل سوابق آماری، کارهای صورت‌گرفته در دانشگاه‌‌ها و مؤسسات مختلف و روش میدانی نیز ازطریق پرسشنامۀ خانوار روستایی بوده است. نتایج بررسی نشان می‌‌دهد، در سکونتگاه‌های بخش مرکزی شهرستان‌‌ کاشان با مرکزیت منطقه‌‌ای شهر کاشان، عوامل و نیروهای مختلف با ابعاد محیطی- اکولوژیک، اجتماعی و اقتصادی به‌صورت برهم‌افزا (سینرژیک) در فرایند دگرگونی سکونتگاه‌های ناحیه اثرگذر بوده‌اند؛ به‌طوری‌‌که پیامدهای این دگرگونی‌ها در عرصه‌های مختلف، ازجمله تغییرات محیطی- اکولوژیک، بهره‌گیری از فناوری، تغییر کاربری اراضی، محدودیت‌های فعالیت کشاورزی، گسترش واحدهای صنعتی و تغییر در الگوهای رفتار اجتماعی قابل ‌ردیابی است. هرچند این پیامدها در بعضی عرصه‌ها موجب توسعۀ روستایی- شهری شده، اما تعارضاتی نیز در عرصه‌های کالبدی- فضایی به‌‌همراه داشته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Physical-Spatial Evolution of the Villages Around the City of Kashan During the Period of 1976-2016

نویسندگان [English]

  • mohammad ali sadeghi 1
  • dr.abas saeidi 2
  • dr.rahmatollah monshizadeh 3
  • dr.farhad azizpour 4

چکیده [English]

The environmental field of human settlements is the basis of the social and economic system, and the structures and functions are based on it. On the basis of this, the physical-spatial transformations of rural and urban areas are the result of the interaction of different factors and forces in the environmental, ecological and socioeconomic dimensions. The aim of the paper is to to investigate and explain the physical-spatial changes of settlements in the central part of Kashan in the context of structural-functional scanning approach, with emphasis on rural-urban links. The Statistical Society in this research is 35 residential villages with a total of 14657 population and 4891 households in the central part of Kashan city which has been selected by the total number method. Data collection has been done by documentary and fieldwork procedure In the documentary method of statistical records, the research work has been done in universities ,institutes and the required information in this field obtained from the organizations such as: Iran's Statistics Center, Agricultural Jihad City, County Governor and Central District, and in the field method, data collection conducted trough The village questionnaire (Rural Administration and village Islamic council).The results of the study show that In the settlements of the central part of the Kashan city with Regional centered of this city,various environmental and ecological factors, and socioeconomic forces Cynically have been affected in the process of metamorphosis of the settlements; so that the consequences of these alterations can be traced in various fields, including environmental-ecological shifts, utilization of technology, land use change, agricultural activity restrictions, the development of industrial units and changes in patterns of social behavior. these outcomes not only have contributed to rural-urban development in some areas, but also conflicts have taken place in the physical-spatial arenas.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Structural-Functional Scheduling
  • Physical-Spatial alterations
  • Spatial planning
  • Rural Settlements in the Central part of Kashan city

سازمان آب منطقه‌‌‌ای استان تهران، (1380).

سعیدی، عباس و سلطانی،ریحانه(۱۳۸۳) نقش پیوندهای کلانشهری در تحول کالبدی- فضایی روستاهای پیرامونی : نمونه : روستای حصار در حوزه کلانشهر مشهد، مجله جغرافیا صاحب امتیاز انجمن جغرافیایی ایران، سال دوم پاییز و زمستان383 شماره 3.

سعیدی، عباس (1384)، ناکارآمدی سـاختاری- عـملکردی‌ نـظام‌‌های فضایی ناحیه‌‌ای (مورد‌: ناحیۀ‌ باغملک، شرق‌ خوزستان‌)، جغرافیا‌ و توسعۀ ناحیه‌‌ای، صاحب امتیاز دانشگاه فردوسی مشهد، سال 3، شمارۀ 5، صص 60-41.

سعیدی، عباس (1387)، دانشنامه مدیریت شهری و روستایی، بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی، وسازمان شهرداریها ودهیاریهای کشور.

سعیدی‌، عباس (1388)، مبانی جغرافیای روستایی، چاپ یازدهم، تهران: انتشارات سمت.

سعیدی، عباس (١٣٩٠)، ارزیابی مکانی- فضایی رویکردهای توسعه  وتحول سکونتگاههای روستایی؛  مجموعه مقالات اولین کنفرانس  بین المللی سکونتگاههای روستایی: مسکن وبافت ناشر بنیاد مسکن انقلاب اسلامی .

سعیدی‌، عباس (١٣٩١)، پویش ساختاری‌- کارکردی‌: رویکردی بـدیل در بـرنامه‌ریزی فـضایی، فصل‌نامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی، صاحب امتیاز دانشگاه خوارزمی تهران، سال یکم، شمارۀ یک، صص ١٨-١.

سعیدی، عباس و حسینی حاصل صدیقه (1388)، شالودۀ  مکان‌یابی و استقرار روستاهای جدید. انتشارات شهیدی، چاپ دوم، تهران.

شکویی، حسین (1389)، اندیشه‌های نو در فلسفۀ جغرافیا، جلد اول، چاپ دوازدهم، تهران: نشر مؤسسۀ گیتاشناسی.

صدوق، حسن و سعیدی، عباس (1385)، نظام فضایی به مثابۀ جوهرۀ مطالعات جغرافیایی، نشریۀ علمی- پژوهشی جغرافیا، صاحب امتیاز انجمن جغرافیایی ایران، سال 4، شمارۀ 10 و 11، صص20-7.

طرح جامع ناحیه‌ای شرق استان اصفهان. (1387). جلد چهارم، سازمان مسکن و شهرسازی استان اصفهان.

طرح جامع ناحیه‌‌‌ای شرق استان اصفهان. (1387). جلد دوم، سازمان مسکن و شهرسازی استان اصفهان.

طرح عمران و توسعه (جامع) شهر کاشان (1389)، جلد اول، سازمان مسکن و شهرسازی استان اصفهان.

طرح عمران و توسعه (جامع) شهر کاشان(1389)، جلد پنجم، سازمان مسکن و شهرسازی استان اصفهان.

لندست (تصاویر ماهواره‌‌ای) سال‌های 1984، 2017 و 2001 برگرفته از سایت: https://earthexplorer.usgs.gov/

مرکز آمار ایران (1367)، سرشماری کشاورزی، استان اصفهان، مرکز آمار ایران، سال ١٣٦٧.

مرکز آمار ایران (1370)، دیسکت داده‌های جمعیت (١٣٧٠)؛ مرکز آمار ایران.

مرکز آمار ایران. (1375). شناسنامۀ آبادی‌های کشور، شهرستان کاشان، تهران، ١٣76.

مرکز آمار ایران. (1380). ایران در آیینۀ آمار، نشریۀ شمارۀ ٢١، سال 1380.

مرکز آمار ایران. (1382). سرشماری کشاورزی، دیسکت اطلاعات سال 1382.

مرکز آمار ایران. (1395). سرشماری کشاورزی، دیسکت اطلاعات سال 1396

مرکزآمار ایران، سرشماری کشاورزی ١٣٧٢ استان اصفهان، مرکز آمار ایران، سال ١٣٧٢.

مرکز آمار ایران، فرهنگ آبادی‌های کشور (1355)، استان اصفهان، تهران، ١٣٥٩.

مرکز آمار ایران، فرهنگ آبادی‌های کشور (١٣٦٥)، شهرستان کاشان، تهران، ١٣٦٨.

 

Coates, B.E., R.J. Johnston & P.L. Knox (1977), Geography and Inequality, Oxford University Press.

Heck, Ronald H.(1998), “Conceptual and methodological issues in investigating principal leadership across cultures” ,in: Peabody Journal of Education, 73:2, pp. 51-80.

Jonston , Ronald John (2000), The dictionary of human geography, Malden, MA: Blackweell , publishers.

Lambooy, J. G.et al.(2001),“Transaction costs, logistics and the spatial functional dynamics of supply chains ”,Paper to be presented at the European Regional Science Association (ERSA),29-31 August, Zagreb.

Mauer, S. M. et al. (1984): Structural-Functional Relationships in Diabetic Nephropathy”, in: The American Society for Clinical Investigation,74, October, pp. 1143-1155.

Parysek, J.J. (2004), “The Socio-economic and Spatial Transformation of Polish Cities after1989”, in: Dela,21, pp. 109-119.

Rathbun, B. (2008), “A Rose by Any Other Name: Neoclassical Realism as the Logical and Necessary Extension of Structural Realism”, in: Security Studies,17:2, pp. 294-321.

Rondinelli, D. (1985), Applied Methods of Regional Analysis: The Spatial Dimensions of Developinent Policy, West view Press, Boulder, Colorado.

Rondinelli, D. and K. Ruddle (1978), Urbanization and Rural Development: A Spatial Policy for Equitable Growth, Praeger, New York.

Tacoli, Cecilia (1998), Bridging the divide: Rural-urban Interactions and Livelihood Strategies, IIED, Gatekeeper Series, No. SA77, London.