نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 استادیار، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

عدم‌تعادل و نابرابری در نظام سکونتگاهی و لزوم دست‌یابی به توسعه و تعادل منطقه‌‌ای موجب توجه روزافزون به شهرهای میانی به‌عنوان یکی از راهبردهای جهانی شده است. در این راستا ضرورت دارد تا نقش و عملکرد این شهرها مورد ارزیابی قرار گیرد. هدف این پژوهش بررسی و تحلیل نقش و عملکرد شهر میانی بابل در توسعۀ فضایی استان مازندران است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با هدف کاربردی است. در جمع‌آوری داده‌‌ها از روش اسنادی و کتابخانه‌ای بهره گرفته شده است. به‌‌‌منظور تجزیه‌و‌تحلیل داده‌‌ها از روش‌‌ها و مدل‌های کمّی نظیر مدل‌‌های جمعیتی(ضریب آنتروپی و ضریب کشش‌پذیری)، مدل‌‌های اقتصادی(ضریب مکانی و مدل تغییر سهم) و مدل‌‌ حوزۀ نفوذ(تئوری نقطۀ جدایی) استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌‌دهد که شهر بابل توانسته در تعادل جمعیتی منطقه ایفای نقش کند؛ به‌طوری که بدون وجود این شهر عدم‌تعادل‌های منطقه‌‌ای افزایش می‌‌یابد. از سوی دیگر ارزیابی عملکرد اقتصادی نیز بیانگر آن ‌‌است که شهر از نقش قوی خدماتی برخوردار بوده و می‌‌تواند در توسعه و تعادل اقتصادی استان مؤثر باشد. همچنین بررسی حوزۀ نفوذ شهر بابل نشان می‌‌دهد که این شهر بخش قابل‌توجهی از خدمات خود را به حوزۀ نفوذ اختصاص داده است. در مجموع نتایج این مطالعه نشان می‌‌دهد، شهر بابل به‌عنوان شهر میانی در استان می‌‌تواند با عملکرد مطلوب به انسجام توسعۀ فضایی استان مازندران کمک کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Analysis on the Performance of Middle Cities in Regional Development (Case Study: Babol City)

نویسندگان [English]

  • dr.hassan ahmadi 1
  • maedeh mahdavi 2
  • dr.pari shokri firozjah 3

چکیده [English]

Unbalancing  and inequality in the settlement system and the need for regional development and equilibrium have given rise to increasing attention to middle cities as one of the global strategies. In this regard, it is necessary to assess the role and performance of these cities. The purpose of this study is to investigate and analyze the role and performance of Babol  city in the spatial development of Mazandaran province. The research method is descriptive-analytic with an objective purpose. Documentary and library methods have been used to collect data. In order to analyze the data, quantitative methods and models such as demographic models (entropy coefficient and traction coefficient), economic models (spatial coefficients and share change model), and intrusion model (separation point theory) have been used. The results of the study show that Babol has been able to play a role in the demographic balance of the region, so that without this city, regional inequalities will increase. On the other hand, the evaluation of economic performance also indicates that the city has a strong service role and can be effective in the development and economic balance of the province. Also, the study of the penetration of the city of Babol shows that the city has devoted a significant part of its services to the sphere of influence. Overall, the results of this study show that the city of Babol as a middle town in the province can contribute to the coherence of spatial development in Mazandaran prov.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Middle Town
  • Demographic Function
  • Infiltration area
  • Babol

امکچی، حمیده. (1383). نقش شهرهای میانی در چارچوب توسعۀ ملی، تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی ایران، چاپ اول.

باقری، اشرف‌السادات. (1377).کارکرد شهرهای میانی در توسعۀ ناحیه‌ای (مورد: نجف‌آباد و خمینی شهر)، دانشگاه تربیت مدرس، فصل‌نامۀ مدرس، شمارۀ 8، صص 113-85.

پاپلی یزدی، محمد؛ سناجری، حسین. (1382). نظریه‌های شهر و پیرامون. چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.

تقوایی، مسعود؛ وارثی، حمیدرضا؛ شیخی، حجت. (1388). تحلیلی بر نقش شهرهای میانی در توسعۀ فضایی کلان منطقۀ زاگرس، فصل‌نامۀ تحقیقات­جغرافیایی،­شمارۀ 94، صص 30-4.

حاتمی نژاد، حسین. (1390). تحلیل عملکرد فضایی شهر میانی مرند در سطح شهرستان مرند، مؤسسه جغرافیا، دانشگاه تهران، مجلۀ پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شمارۀ 78، صص23-43.

حسامیان، فرخ؛ اعتماد، گیتی؛ حائری، محمدرضا. (1385).شهرنشینی در ایران. چاپ سوم، تهران: انتشارات آگاه.

حکمت‌نیا، محمدرضا؛ موسوی، میرنجف. (1390). کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای، چاپ دوم، تهران: انتشارات علم نوین.

رونیزی، سعیدرضا؛ محمد پورجابری، مرتضی. (1392). ارزیابی عملکرد شهرهای میانی در تعادل جمعیت و اقتصاد منطقه‌ای (نمونۀ موردی: شهر فسا-استان فارس)، دانشگاه آزاد، فصل‌نامۀ برنامه‌ریزی منطقه‌ای، شمارۀ ۹، صص ۴۳-۵۲.

زبردست، اسفندیار. (1383). اندازۀ شهر. چاپ اول، تهران: وزارت مسکن و شهرسازی.

زیاری، کرامت‌اله. (1388). اصول و روش‌های برنامه‌ریزی منطقه‌‌ای. چاپ هشتم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

زیاری، کرامت‌اله؛ تقی‌اقدم، جعفر. (1387). عملکرد شهر میانی خوی در توسعۀ فضایی استان آذربایجان غربی، مؤسسه جغرافیا، دانشگاه تهران، مجلۀ پژوهش‌های جغرافیایی، شمارۀ 63، صص15-28.

فنی، زهره. (1388). شهرهای کوچک رویکردی دیگر در توسعۀ منطقه‌ای. چاپ سوم، تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌های کشور.

قرخلو، مهدی؛ حسینی امینی؛ رجایی، حسن. (1387).نقش شهرهای میانی در تعادل ناحیه‌ای) نمونۀ موردی: شهر میانی شهررضا).دانشگاه فردوسی مشهد، مجلۀ جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای، شمارۀ 11، صص 166-147.

محمدزاده‌ تیتکانلو، حمیده. (1388). تبیین نقش شهرهای متوسط در توسعۀ فضایی منطقه‌ای (نمونۀ موردی: شهر بجنورد)، رسالۀ دکتری دانشگاه تهران، دانشکدۀ جغرافیا، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری.

مرکز آمار ایران. (1389). سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور، استان مازندران، شهر بابل.

مرکز آمار ایران. (1355). سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور، استان مازندران، شهر بابل.

مرکز آمار ایران. (1365). سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور، استان مازندران، شهر بابل.

مرکز آمار ایران. (1375). سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور، استان مازندران، شهر بابل.

مرکز آمار ایران. (1385). سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور، استان مازندران، شهر بابل.

مرکز آمار ایران. (1390). سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور، استان مازندران، شهر بابل.

هادیانی، زهره؛ رحیمی، وحید. (1392). نقش شهرهای میانی در توسعۀ منطقه‌ای (مطالعۀ موردی: شهر ایرانشهر)، نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شمارۀ 30، صص 47-27.

 

Andrid, J.E.and Satterth wait, D. (1991). Why small and Intermediate Urban Center, Thir Role in National and Regional Dvelopment in the thir World,Hodder and Steugthor,Londan.

Bolay, J.-c. & Rabinovich, A. (2004). Intermediate Cities in Latina America Risk and opportunities of coherent urban development. Cities, Vol. 21, No. 5, pp. 407-421.

Egger, Steve. (2012). Determining a sustainable city modle, Environmental modeling softwar, pp1247-1256.

Hackenberg, R. A. (1982). Diffuse Urbanization and the Resource Intermediate Frontier, (Paper for Expert Group Meeting on the Role of Small and Intermediate Cities in Development U. N), Center for Rage, Dev. t Nagoya.

Hardy, J.E.and Satterth wait, D. (1986). Why small and Intermediate Urban Center,thir Role in National and Regional Dvelopment in the thir World,Hodder and Steugthor,Londan.

Kundu, A. (2011). Trends and processes of urbanisation in India, Urbanization and Emerging Population Issues.

Mathur, O.P. (1982). Small Cities and National Development. Nagoya, Japan

Otiso K.M. (2005)."State, voluntary and private sector partnerships for shum upgrading and basic service delivery in Nairobi city".Kenya Cities 20(4):221-229.

Owusn, G. (2008). The role of small towns in regional development and poverty reduction in Ghana, International Journal of urban and Regional Research, Vol.32, pp.453-472.

     Program (GMP) held in Addis Ababa, Ethiopia, August 29-30, PP. 45-55.

Rondinelli, D.A. (1983). Secondary Cities in Development Countries, Policies for Diffusing Urbanization.

 Tacoli, C. (2006). Rural-Urban Linkages Research and Initiative: Lessons and Key Issues from International Experiences, in Fostering New development Pathways: Harnessing Rural -Urban linkages to reduce Poverty and improve Environment in the Highlands of Ethiopia, Proceeding of a Planning Workshop on Thematic Research Area of the Global Mountain.