نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌‌‌ریزی شهری، دانشگاه حکیم سبزواری

2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌‌‌ریزی شهری، دانشگاه تهران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌‌‌‌ریزی شهری، دانشگاه حکیم سبزواری

4 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌‌‌‌ریزی شهری، دانشگاه تهران

چکیده

در گذشته‌‌‌های نه‌چندان دور، واحدهای محله‌‌ای در شهرها، هویت‌بخش و القاءکنندۀ حس تعلق مکانی به ساکنان خود بودند؛ اما به موازات توسعۀ کالبدی لجام‌گسیخته و مبتنی‌بر اهداف صرف کالبدی و اقتصادی، به‌تدریج مرزهای کالبدی محله از بین رفته و آن را از عنصر هویت‌بخشی تهی کرده است. یکی از اهداف اجتماعی رشد هوشمند شهری، تقویت تعاملات اجتماعی و افزایش حس تعلق و وابستگی به مکان در واحدهای محله‌‌ای است. تحقیق حاضر با هدف بررسی تأثیر رشد هوشمند شهری در تقویت هویت محله‌‌ای انجام شده است. محدودۀ مورد مطالعه، چهار محلۀ تیموری، دریان نو، توحید و طرشت در منطقۀ 2 شهر تهران ‌‌است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و داده‌‌های موردنیاز به دو طریق پیمایشی (پرسشنامه) و اسنادی گردآوری ‌‌شده‌‌اند. بدین ترتیب ابتدا نمونه‌‌ای با حجم 383 نفر از بین ساکنان چهار محله به‌صورت تصادفی انتخاب شده، سپس داده‌‌‌های پرسشنامه‌‌ای با استفاده از آزمون‌‌های آماری و با به‌‌کارگیری نرم‌‌افزار SPSS  مورد تجزیه‌‌وتحلیل قرار گرفته است. همچنین 32 شاخص مرتبط با رشد هوشمند که ازطریق آمارهای رسمی جمع‌‌آوری شده، با استفاده از مدلVICORE محاسبه و تحلیل شده‌‌اند. نتایج تحقیق نشان می‌‌دهد که درمجموع میانگین نمرۀ هویت محله‌‌ای در حد متوسط و نمرۀ کیفیت محیطی (رشد هوشمند) در سطحی کمتر از حد متوسط قرار دارد. از بین محلات مورد پژوهش، فقط محلۀ تیموری با میانگین 3.26 بیش‌‌‌از‌ حد متوسط و سه محلۀ دیگر کمتر از حد متوسط قرار می‌‌گیرند. نتایج به‌دست‌آمده از مدل وایکور نیز حاکی‌از برتری محلۀ تیموری در شاخص‌‌های رشد هوشمند است. از دیگر نتایج این تحقیق، وجود رابطۀ معنی‌‌‌دار مثبت بین میانگین نمرۀ رشد هوشمند و هویت محله‌‌ای است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Analysis on the role of Urban Smart Growth in Enhancing Neighborhood Identity (Case Study: Tehran Municipality, Zone 2, Districts 5 And 6)

نویسندگان [English]

  • dr.yaghoob zangane 1
  • dr.saeed zangane shahreki 2
  • hasan khoda bandeloo 3
  • vahid abbasi fallah 4

چکیده [English]

In the near past, neighborhoods in the cities have identity and is inductor a sense of place belonging to their inhabitants. But in parallel with the scattered development based on purely physical and economic goals, gradually, the physical boundaries of the neighborhood has disappeared and it has been deprived of the identity element. One of the social goals of urban smart growth is to enhance social interactions and increase the sense of belonging in neighborhood units.The present study  has been done With the aim of investigating the impact of smart urban growth on reinforcement of neighborhood identity . The study area is four neighborhoods:Taymoori, Daryannow, Towhid and Tarasht in the Two district municipality in Tehran. The research is descriptive-analytic and data has been gathered in two ways: a survey questionnaire and documents . In this way, firstly a sample size of 383 Persons has been  randomly selected among residents of four neighborhoods. The questionnaire data has been analyzed using statistical tests and by using SPSS software. As well as 32 indicators related to smart growth have been collected through official statistics and has been calculated and analyzed using the model VICORE . The results show that the total average score of neighborhood identity is moderate and score Environmental Quality  (smart growth) is at a level lower than average. From  the studied areas, only the Timurid neighborhood with an mean of 3.26 is more than average and  the other three neighborhood are lower than average. The results of the VICORE model also indicate that Timurid area is superior to the intelligent growth indices. Another result of this research is the existence of a significant positive relationship between the mean of intelligent growth rate and local identity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Neighborhood identity
  • Smart urban growth
  • Model VICORE
  • Two region municipality of Tehran

الله‌ویسی، مسلم. (1390). رشد هوشمند و توسعۀ درونی شهرها (مطالعۀ موردی: شهر سنندج)، پایان‌‌نامۀ کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشکدۀ علوم جغرافیایی، تهران، دانشگاه خوارزمی.

انجمن بین‌‌المللی مدیریت رشد شهری و روستایی، شبکۀ رشد هوشمند شهری. (1394). دستیابی به رشد هوشمند شهری: 100 سیاست کاربردی. ترجمۀ سعید زنگنه شهرکی، مشهد: انتشارات پاپلی.

بهزادفر، مصطفی. (1390). هویت شهر؛ نگاهی به هویت شهر تهران. تهران: نشر شهر، چاپ سوم.

جهانی دولت آباد، رحمان، شماعی، علی، جهانی دولت آباد اسماعیل( 1392) سنجش میزان هویت محله ای با تاکید بر نقش نهادهای مردمی در منطقه 7 تهران ، فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی ، سال سیزدهم، شماره 31،صص 210-191.

جهانی دولت‌‌آباد، رحمان. (1392). بررسی اثرات هویت محله‌‌ای بر میزان جرائم شهری (نمونۀ پژوهش: شهر ورامین). فصل‌نامۀ دانش انتظامی شرق استان تهران، فرماندهی انتظامی ویژه شرق استان تهران - دفتر تحقیقات کاربردی،  سال اول، شمارۀ یک، صص 100-81.

حسین‌زاده دلیر، کریم؛ صفری، فاطمه. (1391). تأثیر برنامه‌‌‌‌ریزی هوشمند بر انتظام فضایی شهر. مجلۀ جغرافیا و توسعۀ فضای شهری، ، صاحب امتیاز : دانشگاه فردوسی مشهد، شمارۀ 1، صص 133-99.

حیدری، اکبر. (1391). تحلیل فضایی- کالبدی توسعۀ آتی شهر سقز با تأکید بر شاخص‌‌های رشد هوشمند شهری با استفاده از مدل آنتروپی شانون، تهران. مجلۀ جغرافیا و توسعۀ فضای شهری، صاحب امتیاز : دانشگاه فردوسی مشهد،سال اول، شمارۀ 2، صص 94-67.

خلیل‌‌آبادی، حسن. (1390). استراتژی توسعۀ شهری. تهران: نشر مه‌کامه، چاپ اول.

دهقانی‌‌‌‌الوار، علی نادر. (1393)، موانع و پتانسیل‌‌‌‌های اعمال سیاست رشد هوشمند شهری در ایران (مورد مطالعه: شهر خرم‌‌آباد)، پایان‌‌‌‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

دولتی، هاله. (1386). بررسی معیارهای رشد هوشمند و انطباق آن بر رشد شهر بابلسر. پایان‌‌نامۀ­کارشناسی­ارشد،­دانشگاه­تهران.

رهنما، محمدرحیم؛ حیاتی، سلمان. (1393). تحلیل شاخص‌‌‌‌های رشد هوشمند شهری در مشهد. فصل‌نامۀ مطالعات برنامه‌‌‌‌‌ریزی شهری،صاحب امتیاز: دانشگاه مازندران، سال اول، شمارۀ 4، صص 98-71.

رهنما، محمد‌‌‌‌رحیم؛ رضوی، محمدمحسن. (1391). بررسی تأثیر حس تعلق مکانی بر سرمایۀ اجتماعی و مشارکت در محلات شهر مشهد. نشریۀ هنرهای زیبا، صاحب امتیاز : دانشگاه تهران ، دانشکده معماری و شهرسازی، شمارۀ 50، صص 36-29.

زیاری، کرامت‌اله؛ مهدنژاد، حافظ؛ پرهیز، فریاد. (1388). مبانی و تکنیک‌‌های برنامه‌‌ریزی شهری. تهران: دانشگاه بین‌‌‌المللی چابهار، چاپ اول.

سلطان‌‌‌‌زاده، حسین. (1372). فضاهای شهری در بافت تاریخی ایران. تهران: انتشارات دفتر پژوهش‌‌‌‌‌های فرهنگی با همکاری شهرداری تهران، چاپ دوم.

سیف‌‌الدینی، فرانک؛ پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت‌ اله؛ دهقانی الوار، سید علی‌نادر. (1392). بررسی بسترها و موانع رشد شهر هوشمند در شهرهای میانی (مطالعۀ موردی: خرم‌‌آباد، تهران)، آمایش سرزمین، صاحب امتیاز: دانشگاه تهران، دورۀ 5، شمارۀ 2، صص 260-241.

شهرداری­منطقه­دو تهران­(1394)، تاریخچه­منطقه دو شهر تهران،

http://region2.tehran.ir/Default.aspx? tabid=635

شیعه، اسماعیل. (1390). مقدمه‌‌‌‌ای بر مبانی برنامه‌‌‌‌ریزی شهری. تهران: نشر دانشگاه علم و صنعت، چاپ بیستم.

ضرابی، اصغر؛ صابری، حمید؛ محمدی، جمال؛ وارثی، حمیدرضا. (1390). تحلیل فضایی شاخص‌‌های رشد هوشمند شهری (مطالعۀ موردی: مناطق شهر اصفهان). پژوه‌ش‌های جغرافیای انسانی، صاحب امتیاز: دانشگاه تهران، شمارۀ 77، صص 17-1.

غراب، ناصرالدین. (1390). هویت شهری. تهران: راه‌دان، انتشارات سازمان شهرداری‌‌‌‌‌ها و دهیاری‌‌‌‌های کشور.

فردوسی، سجاد؛ شکری فیروزجاه، پری. (1394). تحلیل فضایی-کالبدی نواحی شهری براساس شاخص‌‌های رشد هوشمند، نشریۀ پژوهش و برنامه‌‌ریزی شهری، صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد، واحد مرودشت.، سال 6، شمارۀ 22، صص32-15.

قاسمی، وحید؛ نگینی، سمیه. (1389). بررسی تأثیر بافت محلات بر هویت اجتماعی با تأکید بر هویت محله‌‌ای در شهر اصفهان. مطالعات و پژوهش‌‌های شهری و منطقه‌ای، صاحب امتیاز: دانشگاه اصفهان، سال 2، شمارۀ 7، صص 116-113.

قالیباف، محمدباقر. (1390). نگاه راهبردی به مسکن و شهرسازی در کشور از برنامۀ پیشرفت و عدالت. تهران: نگارستان حامد، چاپ اول.

مهدی‌زاده، جواد. (1379)، مفاهیم و مبانی پیاده‌راه‌‌سازی، ماهنامۀ شهرداری‌‌‌‌‌ها، صاحب امتیاز: وزارت کشور، سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور.سال دوم ، شماره 19.

نوفل، سید علیرضا؛ کلبادی، پارین؛ پورجعفر، محمدرضا. (1388). بررسی و ارزیابی شاخص‌‌‌‌های مؤثر در هویت شهری (نمونۀ موردی: محلۀ جلفا در شهر اصفهان)، نشریۀ آرمان‌‌شهر، صاحب امتیاز: مصطفی بهزادفر، شمارۀ 3، صص 69-57.

 

Alexander,D.& Tomalty,R. (2002), Smart Growth And Sustainable Development:Challenes, Solution, And Policy Directions, Local Environment , Vol. 7, No. 4,Pp.397-409.

Banzhaf, H.S,.& Lavery,N.(2010). Can The Land Tax Help Curb Urban Sprawl? Evidence From Growth Patterns In Pennsylvania, Journal Of Urban Economics 67 (2010), 69–179 , Www.Elsevier.Com/Locate/Jue.

downs, A. (2016), Why We Discuss It More than We Do It, Https://Www.Tandfonline. Com/Doi/ Abs/10.1080/01944360508976707.

Edwards, M. & Haines, A. (2007). Evaluating Smart Growth Implications for Small Communities, 49–64, https://doi.org/ 10.1177/ 0739456X07305792.

Handy, S. (2005), Smart Growth and the Transportation-Land Use Connection: What Does the Research Tell Us?, International Regional Science Review, https://doi.org/10.1177/ 0160017604273626.

Hankey, S. and Marshall, G.D. ( 2009), Impacts of Urban Form on Future, US Passenger–vehicle Greenhouse Gas Emissions,Energy Policy, www. elsevier.com/locate/enpol.

R.Weeks, J.  (2011).Population: An Introduction to Concepts and Issues Engage Learning.

Turner, M. A.  (2007), A Simple Theory of Smart Growth and Sprawl, Journal of urban economic. vol 61, pp: 21–44. https://doi.org /10. 1016 / j.jue. 2006.05.004.