نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار اقتصاد، دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 کارشناس ارشد اقتصاد، دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

هدف محوری این مقاله بررسی ضریب عدم‌تعادل منطقه‌ای و نابرابری فضایی در بخش صنعت ایران است. به‌عبارت دیگر، ارزیابی چگونگی ساختار توزیع مکانی صنعت، در پهنۀ جغرافیایی مورد بررسی قرار گرفته است. در این تحقیق در راستای سنجش ضریب عدم‌تعادل فضایی صنعتی از شاخص الیسون و گلیسر، شاخص ضریب مکانی (LQ)، شاخص ضریب جینی مکانی و شاخص تمرکز جغرافیایی هرفیندال استفاده شده است. یافته‌های تحقیق بیانگر آن است که توزیع فعالیت‌‌های صنعتی در استان‌‌های کشور مناسب نیست. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده از محاسبۀ این شاخص‌ها، بالاترین ضریب تمرکز جغرافیایی مربوط به صنعت چاپ و پایین‌‌ترین ضریب تمرکز مربوط به ساخت محصولات کانی‌‌ غیرفلزی است. همچنین براساس نتایج تحقیق، 20 صنعت کد دوم ISIC دارای تمرکز شدید جغرافیایی می‌‌باشند که این میزان بیش‌از نیمی از صنایع را شامل می‌شود. همچنین محاسبات انجام‌شده نشان می‌‌دهد، سه استان تهران، اصفهان و خوزستان بیش‌‌ترین تمرکز فضایی صنعتی را دارند. براساس شاخص ضریب مکانی، بالاترین ضریب مکانی مربوط به صنعت ساخت کک، فرآورده‌‌‌های حاصل از نفت و سوخت‌های هسته‌‌ای است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Measuring the geographical concentration factor of factory industries and the importance of industrial specialization in the provinces of Iran

نویسندگان [English]

  • dr.mohammad nabi shahiki taash 1
  • kameliya roodini 2

چکیده [English]

The main purpose of this paper is to study the regional imbalance coefficient and spatial inequality in the Iranian industrial sector. In other words, the evaluation of how the industry's spatial distribution is structured has been studied in a geographical context. In this study, Ellison and Glycer Index, LQ Index, Gini Index, and Herfindahl Geographical Concentration Index were used to measure industrial spatial imbalance coefficient. The findings indicate that the distribution of industrial activities in the provinces of the country is not appropriate. According to the results of the calculation of these indices, the highest geographical concentration coefficient is related to the printing industry and the lowest concentration coefficient is related to the production of non-metallic mineral products. Also, according to the research results, 20 ISIC Second Code industries have a strong geographic focus, accounting for more than half of the industries. The calculations also show that the three provinces of Tehran, Isfahan and Khuzestan have the highest industrial space concentration. According to the location factor index, the highest location factor is in the coke industry, petroleum products and nuclear fuels.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial Concentration
  • Industrial Specialization
  • Gini coefficient
  • LQ Index

پوراحمد، احمد؛ فلاحیان، ناهید. (1384). بررسی روند شکل‌گیری محورهای صنعتی پیرامون شهر تهران با تأکید‌بر محور کرج-قزوین. مجله پژوهش های جغرافیایی، دانشگاه تهران، شمارۀ 53، صص 173-151.

داداش‌پور، هاشم؛ فتح‌جلالی، آرمان. (1392). تحلیلی بر الگوهای تخصصی‌شدن منطقه‌ای و تمرکز فضایی صنایع در ایران. فصل‌نامۀ علمی- پژوهشی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت،‌ سال سوم، شمارۀ 11، صص 19-1.

سلیمی‌فر، مصطفی. (1381). مطالعۀ روند تغییرات سطوح توسعۀ صنعتی و توسعۀ منطقه‌‌ای در ایران طی دورۀ 1375-1355.مجله  تحقیقات اقتصادی-دانشگاه تهران،  شمارۀ 61، صص 79-78.

صدرایی جواهری، احمد. (1390). اقتصاد صنعتی. تهران: سازمان مدیریت صنعتی.

مهرگان، نادر؛ تیموری، یونس. (1391). محاسبۀ شدت تمرکز جغرافیایی صنایع در بین استان‌های کشور. فصل‌نامۀ پژوهش‌ها وسیاست‌های اقتصادی، معاونت امور اقتصادی- وزارت امور اقتصادی و دارایی،‌ سال 20، شمارۀ 19، صص 192-175.

مهرگان، نادر؛ تیموری، یونس. (1391). ارزیابی تمرکز جغرافیایی استانی صنعت و عوامل مؤثر بر میزان آن در ایران. جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای، دانشگاه سیستان و بلوچستان، شمارۀ 5، صص 122-105.

هادی زنوز، بهروز؛ برمکی، افشین. (1390). شناسایی خوشه‌های صنعتی استان تهران. فصل‌نامۀ اقتصاد مقداری، دانشگاه شهید چمران، (بررسی‌های اقتصادی سابق)، دورۀ 8، شمارۀ 1، صص 22-1.

 

Alecke, B. Alsleben, C. Scharr, F. & G. Untiedt(2006), "Are There Really High- Tech Clusters?", The Geographic Concentration of German Manufacturing Industries and Its Determinants, Ann Reg Sci, Vol. 40, PP. 19- 42.

Akleke.B and Alsleben.C and Scharr.F and Untiedt.G،New Empirical Evidence On The Geographic Concentration Of German Industies،P17،2003.

Agnan.T and Bonneu.F،Measuring and Testing Spatial Mass Concentration With micro-Geographic data،University Of Avignon، P1، P26، January2014.

Berenice.A and Nieto.T،The Geographic Concentration In Mexican Manufacturing Industries،an account of patterns،dinamics and explanations:1988-2003،Investigationes Regionales 18-paginas37 a 60،P37-38،P56-57.

Catin, M., Luo, X. & CH. Van Huffel(2005), "Openness, Industrialization and Geographic

Concentration of Activities in China", World Bank Research Working Paper 3706.

Duranton, G. & H. Overman(2002), "Testing for Localization Using Micro- Geographic

Ellison, G., & Glaeser, E. L., (1997), “Geographic concentration in US manufacturing industries: A dartboard approach”, Journal of Political Economy, 105, 889–927.

Ellison, G., Glaeser, E. L., & Kerr, W. R., (2009), “What causes industry agglomeration? Evidence from coagglomeration patterns”, NBER Working Paper No. 13068.

Falcioglu, P & Akgungor, S. (2008): Regional Specialization and Industrial Concentration Patterns in the Turkish Manufacturing Industry: An Assessment for the 1980–2000 Period, European Planning Studies Vol. 16, No. 2.

Garanti.Z، (2013). Geographic Concentration Of Economic Activities In Latvia،Middle-East Journal Of Scientific Research17(2):213-218،P213-214،P217،2013.

Koster.H،Ommeren.J،Geographic Concentration Of Business Services Firms:A Poisson Sorting Model،VU University Amsterdam and Tinbergen Institute Discussion paper،P.3،P24-25،May2011.

Paluzie, E., Pons, J. & Tirado, D. A. (2001): Regional integration and specialization

patterns in Spain, Regional Studies, 35(4), pp. 285–296.

Paluzie،Elisenda،The Geographical Concentration of Industry Across Spanish،Regions1856-1995،Col-leccio d Economia،2002.

Reinhold.K and Friendrich.H and Jorgen.L،Spatial Point Pattern Analysis and Industery Concentration،Faculty of Business Administration and Economics،University of Marburg،P3-4،P21،No.2009.

Lafourcade.M and Mion.G،Concentration Spatial Clustering and The Size Of Plants،P1،P29-30.