نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی

2 دانشیار گروه جغرافیای دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

توسعۀ ﺷﻬﺮی ﭘﺎﯾﺪار ﺑﺮ اﯾﻦ اﺻﻞ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻀﺎی ﯾﮏ ﺷﻬﺮ درون ﻣﺤﻠﻪ ﺷﮑﻞ می‌گیرد و بر پایۀ آن ﺗﺪاوم می‌یابد؛ ازاین‌رو، ﺗﻮسعۀ ﻣﺤﻠﻪ‌ای اﻗﺪاﻣﯽ ﮐﻠﯿﺪی درﺟﻬﺖ ﻧﯿﻞ ﺑﻪ ﺗﻮسعۀ ﭘﺎﯾﺪار ﻗﻠﻤﺪاد می‌شود. ازجمله مهم‌ترین بازتاب شهرنشینی معاصر، پیدایش و گسترش محلات آسیب‌پذیر (اسکان غیررسمی) در مرکز یا پیرامون شهرهاست که شهر اردبیل نیز در زمرۀ این شهرها قرار می‌‌گیرد. در این شهر محلات اسکان غیررسمی را می‌‌توان بخش‌‌های فراموش‌شده و برنامه‌‌ریزی‌نشده‌‌ای در مقایسه با سایر محلات شهری دانست که به‌لحاظ پایداری بسیارشکننده هستند. بااینکه ناپایداری به‌عنوان مشکل دیرینه و امر بدیهی در محلات اسکان غیررسمی است؛ اما مدیریت و بهبود وضعیت این محلات در یک برهۀ زمانی و به‌صورت هم‌‌زمان ممکن نیست؛ بدین منظور شناخت میزان شدت و ضعف ناپایداری به‌واسطۀ مقایسۀ تطبیقی و با تکیه‌بر مدل‌‌های مختلف تصمیم‌گیری بین مجموع محلات مزبور می‌‌تواند به عملکرد و تصمیم‌‌گیری بهتر مدیران شهری متناسب با اولویت مداخله در سطح این محلات به‌منظور توانمندسازی در راستای توسعۀ پایدار شهری کمک شایانی کند؛ از‌این‌رو ﻫﺪف پژوهش ﺣﺎﺿﺮ، واکاوی و مقایسۀ تطبیقی وضعیت ناپایداری در محلات 15گانۀ اسکان غیررسمی شهر اردبیل با تأکیدبر معیارهای پایداری محله‌‌ای و اولویت‌بندی آن‌ها درجهت برنامه‌‌ریزی آتی انجام گرفته‌است. این پژوهش از‌لحاظ هدف، کاربردی و ازلحاظ روش، توصیفی- تحلیلی است. داده‌های موردنیاز ازطریق روش‌های میدانی گردآوری‌ شده‌اند. جامعۀ آماری تحقیق منطبق‌بر محلات 15گانۀ سکونتگاه‌های غیررسمی شهر اردبیل است. به‌منظور سنجش پایداری محلات مورد مطالعه، شاخص‌های مربوط با استفاده از روش آنتروپی، وزن‌‌‌‌دهی و محلات هدف با بهره‌گیری از تکنیک‌های تصمیم‌گیری، رتبه‌بندی شدند و برای دست‌‌یابی به اولویت‌‌بندی نهایی از تکنیک ادغامی کپ‌لند استفاده شد و درنهایت برای بازنمایی بهتر با استفاده از نرم‌افزار ArcGIS نقشه‌ها ترسیم شدند. براساس سنجه‌های به‌کاررفته و نتایج به‌دست‌آمده از پیاده‌سازی تکنیک‌های مختلف تصمیم‌گیری به‌لحاظ معیارهای پایدار محله‌ای، محلۀ «سلمان‌آباد» در رتبۀ نخست و محلۀ «ایران‌آباد» با کسب کمترین امتیاز در رتبۀ آخر قرار گرفتند؛ بنابراین برنامه‌ریزی‌های توسعه‌محور متناسب با نقاط ضعف و قوّت و اولویت هر محله ضروری به‌نظر می‌رسد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Analysis of Sustainability Status of Informal Settlements in Ardebil

نویسندگان [English]

  • jila farzaneh sadat zaranji 1
  • Dr. mohammad hasan yazdani 2

چکیده [English]

Sustainable urban development is based on the principle that a city within the neighborhood is formed and based on it, hence, neighborhood development is considered as a key step toward sustainable development. Among the most important reflections of contemporary urbanization is the emergence and spread of vulnerable neighborhoods (informal housing) in the center or around cities, including Ardabil. In this city, informal settlements can be considered as forgotten and unplanned areas compared to other urban neighborhoods that are sustainably frailing. Although instability is a long-standing problem and an obvious problem in informal housing, it is not possible to manage and improve the situation at the same time. thus, recognizing the degree of instability and weakness through comparative and reliance comparisons Different models of decision making between the total of these neighborhoods can help to improve the performance and decision making of urban managers in accordance with the priority of intervention in these areas in order to empower them in the direction of sustainable urban development. Therefore, the purpose of this study was to analyze and compare the comparative situation of instability in 15 informal settlements in Ardebil with emphasis on neighborhood sustainability criteria and prioritize them for future planning. This research is applied in terms of purpose and in terms of method is descriptive-analytical one. Required data are collected through field methods. The statistical population of the research is in accordance with the 15 neighborhoods of informal settlements in Ardebil. To assess the stability of the studied neighborhoods, the relevant indices were used using the entropy of weighing method and the target areas by using decision-making techniques. Finally, for coplanqui integration technique, the final priority was used. And finally, Terrible Maps for better representations using ArcGIS software. Based on the measures taken and the results of implementing various decision making techniques in terms of sustainable metrics, Salman Abad's neighborhood ranked first and Iran-Abad neighborhood with the lowest score. Therefore, developmental planning in appropriate with the strengths and priorities of each neighborhood seems necessary.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sustainability
  • Unstable level
  • nonfficial Neighborhoods of Ardebil
  • Prioritization

آذر، عادل؛ رجب‌زاده، علی) .1391). تصمیم‌گیری کاربردی رویکرد MADM. تهران: انتشارات نگاه دانش، چاپ پنجم.

اصغرپور، محمدجواد. (1383). تصمیم‌گیری‌های چند معیاره، چاپ سوم، تهران.

بردی آنامرادنژاد، رحیم؛ رورده، همت‌الله؛ احمدی‌نژاد، سمیه. (1392). تحلیل وضعیت توسعۀ پایدار در مناطق شهری کلان‌شهرها (نمونۀ موردی: کلان‌شهر اصفهان). فصلنامۀ مطالعات ساختار و کارکرد شهری، صاحب امتیاز: دانشگاه مازندران، شمارۀ 2، صص 94-71.

بهزادفر، مصطفی؛ فتوحی، فاطمه؛ عبدالحسین‌‌زاده، پریا. (1396). ارزیابی میزان پاسخ‌دهندگی شاخص‌های اجتماعی، کارکردی و زیست‌محیطی پایداری در سنجش وضعیت و راهکاریابی محله‌های شهری (موردکاوی: محلۀ ده‌ونک)، دانش شهرسازی، شمارۀ 1، صص20-1.

ساسان‌‌‌پور، فرزانه؛ موحد، علی؛ مصطفوی‌صاحب، سوران؛ یوسفی‌فشگی، محسن. (1393). ارزیابی پایداری محله‌های شهری در شهر سقز. پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، صاحب امتیاز:  دانشگاه تهران، شمارۀ 1، صص94-73.

شیعه، اسماعیل. (1380). مقایسۀ محله‌های تهران با معیارهای یک­محلۀ­پایدار از­نظرگاه­شهرسازی،­تهران،­همایش­توسعه­محله­ای.

صالحی‌امیری، سید رضا؛ خدایی؛ زهرا. (1390). حاشیه‌نشینی و اسکان­غیررسمی­چالش‌ها­و­پیامدها، چاپ­اول،­تهران: نشر­ققنوس.

عزیزی، محمدمهدی. (1385). محلۀ مسکونی پایدار (مطالعۀ موردی: نارمک)، نشریۀ هنرهای زیبا، صاحب امتیاز: دانشگاه تهران،شماره 27،صص46-35

علی‌بخشی؛ آمنه. (1393). سنجش توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان خوزستان با استفاده از روش کپ‌لند. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی.

علایی، سوسن‌. (1388). تشکیل شوراهای محله‌ای راهی برای حل مشکلات شهری. مجموعه مقالات همایش توسعۀ محله‌های پایدار، جلد 5، تهران: انتشارات طرح نو.

فتوحی، فاطمه؛ مفیدی‌شمیرانی، سید مجید. (1396). مطالعۀ تطبیقی نظریات پایداری اجتماعی در محله‌های مسکونی. دومین­همایش­ملی­مسکن­ایرانی، دانشگاه­آزاد­اسلامی­واحد­شیراز.

ﻓﺮاﻫﺎﻧﯽ؛ ﺣﺴﯿﻦ. (1382). ارزﯾﺎﺑﯽ­ﭘﺎﯾﺪاری­در­ﻧﻮاﺣﯽ­ روﺳﺘﺎیی  (ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ﻣﻮردی: ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن ﺗﻔﺮش). رﺳـﺎﻟﮥ دﮐﺘـﺮی ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎ و برنامه‌ریزی روﺳﺘﺎﯾﯽ،داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان، ﺗﻬﺮان.

کیانی، اکبر؛ غامی فاردقی، حسن؛ وحدتی، معصومه. (1391). سنجش و ارزیابی ظرفیت زیست اجتماعی محلات در شهرهای کوچک با مدل الکتر (موردمطالعه: شهر درق). مجلۀ پژوهش و برنامه‌ریزی شهری،صاحب امتیاز:  دانشگاه آزاد اسلامی  واحد مرودشت، سال سوم، شمارۀ 11، صص 72-59.

کاظمیان، غلامرضا؛ مشکینی، ابوالفضل؛ بیگلری، شادی. (1390). ارزیابی عملکرد مدیریت شهری در پایداری محله‌ای ناحیة دو شهرداری منطقة 4 تهران (محله‌های مجیدیه، شمس‌‌آباد و کالاد) نشریه تحقیقات علوم کاربردی:صاحب امتیاز: دانشگاه خوارزمی، ، شمارۀ 21،صص 28-7

لطفی، صدیقه؛ شعبانی، مرتضی. (1391). ارائۀ مدلی تلفیقی درجهت رتبه‌بندی توسعۀ منطقه‌ای (مطالعۀ موردی: بخش بهداشت و درمان استان مازندران). نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، صاحب امتیاز: دانشگاه خوارزمی، شمارۀ 28،صص30-7

مرصوصی، نفیسه. (1393). توسعه‌یافتگی و عدالت اجتماعی شهر تهران. فصلنامۀ پژوهش‌های اقتصادی، صاحب امتیاز: دانشگاه علامه طباطبایی، شمارۀ 44، صص 32-19.

مصطفوی صاحب، سوران؛ ساسان‌‌پور، فرزانه؛ موحد، علی؛ شماعی، علی. (1394). کیفیت‌سنجی محیط در محله‌های شهری و برنامه‌ریزی برای محیط پایدار. فصلنامۀ مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای،صاحب امتیاز: معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان، شمارۀ 24، صص 24-1.

محمدی، علیرضا؛ پاشازاده، اصغر. (1393). سنجش سطح پایداری محلات شهر اردبیل با تأکید‌بر محلات با هسته‌های روستایی. فصلنامۀ مطالعات شهری، صاحب امتیاز: داتشگاه کردستان، شمارۀ 11، صص64-51.

مفیدی شمیرانی، سید مجید؛ کامران کسمایی، حدیثه. (1395). مسکن اجتماعی: تبلور هویت، فرهنگ پایداری. تهران: انتشارات علم معمار رویال، چاپ اول.

موحد، علی؛ احمدی، مظفر؛ مصطفوی‌صاحب، سوران. (1393). تحلیل و ارزیابی سنجه‌های پایداری محله‌های شهر ماکو با استفاده از تکنیک‌های آماری. فصلنامۀ برنامه‌ریزی منطقه‌ای، صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، شمارۀ 15، صص 60-45.

محمودی، وﺣﯿﺪ؛ ﻣﺎﺟﺪ، وﺣﯿﺪ. (1391). برنامه‌ریزی ﺗﻮﺳﻌﮥ ﭘﺎﯾﺪار ﺷﻬﺮی ﺑﺎ روﯾﮑﺮد برنامه‌ریزی هسته‌ای (ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ﺑﺮای برنامه‌ریزی ﺗﻮﺳﻌﮥ ﭘﺎﯾﺪار ﺷﻬﺮی ﺗﻬﺮان)، پایگاه  مجلات تخصصی نور، شماره64، ﺻﺺ 72-43.

میرﮐﺘﻮﻟﯽ، ﺟﻌﻔﺮ؛ ﻣﻬﺪوی، ﺷﻬﺮام؛ اﺣﻤﺪی، ﻣﺠﯿﺪ. (1392). ﺗﺤﻠﯿﻞ و ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻮﺳﻌﮥ ﭘﺎﯾـﺪار ﻧـﻮاﺣﯽ ﺷـﻬﺮی ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از روش‌های تصمیم‌گیری ﭼﻨﺪﻣﻌﯿﺎرۀ MADM (ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ﻣﻮردی: ﺷﻬﺮ ﮐﺎﺷﺎن). ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و پژوهش‌های ﺷﻬﺮی و منطقه‌ای، صاحب امتیاز: معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان، شماره5 ، صص 106-83.

ملکی، ﺳﻌﯿﺪ؛ داﻣﻦﺑﺎغ، ﺻﻔﯿﻪ (1392). « ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﮥ ﭘﺎﯾﺪار ﺷـﻬﺮی ﺑـﺎ ﺗﺄﮐﯿـﺪ ﺑـﺮ ﺷـﺎﺧﺺﻫـﺎی اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ، ﮐﺎﻟﺒﺪی و ﺧﺪﻣﺎت ﺷﻬﺮی (ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ﻣﻮردی: ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻫﺸﺖﮔﺎﻧﻪ ﺷﻬﺮ اﻫﻮاز) »، ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی ﺷﻬﺮی، صاحب امتیاز:  دانشگاه مازندران، شماره3،ﺻﺺ. 54-29.

نوری‌پور، ﻣﻬﺪی؛ ﺷﺎهوﻟﯽ، ﻣﻨﺼﻮر. (1390). ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی ﭘﺎﯾﺪاری روﺳﺘﺎﯾﯽ ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن دﻧﺎ ﺑﺮاﺳﺎس ﻓﺮاﯾﻨـﺪ ارﺗﺒﺎﻃـﺎت: ﮐﺎرﺑﺮد ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪﻣﺮاﺗﺒﯽ. ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی روﺳﺘﺎﯾﯽ، صاحب امتیاز: دانشگاه تهران،شماره 5 ، ﺻﺺ 92-63.

نوریان، فرشاد؛ عبدالهی ثابت، محمدمهدی. (1385). تبیین معیارها و شاخص‌های پایداری در محلة مسکونی. ماهنامة شهرداری‌ها، نشریه شهرنگار، تهران،شمارة 50، صص 63-41 .

نوجوان، مهدی؛ محمدی، علی‌اصغر؛ صالحی، اسماعیل. (1390). کاربرد روش‌های تصمیم‌گیری چند‌معیاره در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای با تأکید بر روش‌های TAPSISS و SAW.

یاری‌ﺣﺼﺎر، ارﺳﻄﻮ؛ ﺑﺪری، سید علی؛ پور‌طاهری، ﻣﻬﺪی؛ ﻓﺮﺟﯽ‌ﺳﺒﮑﺒﺎری،­ﺣﺴﻨﻌﻠﯽ. (1390). ﺳﻨﺠﺶ و ارزﯾﺎﺑﯽ ﭘﺎﯾـﺪاری ﺣﻮزة روﺳﺘﺎﯾﯽ ﮐﻼنﺷﻬﺮ ﺗﻬﺮان. ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی روﺳﺘﺎﯾﯽ، صاحب امتیاز دانشگاه تهران، شماره 8،  ﺻﺺ. 122-89.

ﯾﺎری‌ﺣﺼﺎر، ارﺳﻄﻮ؛ ﺑﺎﺧﺘﺮ، ﺳﻬﯿﻼ. (1395). ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﮔﺮدﺷـﮕﺮی ﭘﺎﯾـﺪار روﺳـﺘﺎﯾﯽ از ﻣﻨﻈـﺮ ﺟﺎﻣﻌـﮥ ﻣﺤﻠـﯽ و ﮔﺮدﺷﮕﺮان­(ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ﻣﻮردی:­ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن­ﻧﯿﺮ). ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی­ﻣﻨﻄﻘﻪای، صاحب امتیاز:  دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت،شماره 22، ﺻﺺ. 134-121.

 

 

Bahadure,  SKotharkar,  R.,  .(2017).  Framework  for  Measuring  Sustainability .

Carter, C. (2010).Sustainable communities in he UK, published in sustainable communities, Ed. Woodrow W. Clark II, Springer, USA.

 Condon, P.( 2010). Seven Rules for Sustainable Communities, Island Press, Washington.

Dimitrova, E .(2014)."The ‘sustainable development’concept in urban planning education: lessons learned on a Bulgarian path." Journal of Cleaner Production 62: 120-127.

Flanagan, w. C. (1993). Cont emporary urban society, universit y press, Cambridge, England.

Flint, j .(2009). Neighborhoods and community, internat ional encyclopedia of human geography, pp: 354 - 359.

Javdan ,Mojtaba;Faraji ,Sabokbar; Hassan, Sadeghloo; Sajjasy, Tahere; Qidari, Hamdollah .(2016). Presenting a Sustainability Ratio Analysis Model in Rural Areas (Case Study: Sarband Department of Markazi Province), Geospatial Development.

Matkan A. A, Shakhiba A, Poor Ali S. H., Nazmfar H. (2008). Locating Suitable Sites for Landfill Using GIS (Study Area: The City of Tabriz), Environmental Sciences, (2), pp 132-121.

 Michael, L. Noor, Z. Z. Figueroa, M. J.( 2014) . Review of Urban Sustainability Indicators Assessment–Case Study between Asian Countries, Habitat International, 44, pp.491- 500.

Mörtberg, U. et al.( 2013)."Urban ecosystems and sustainable urban development analysing and assessing interacting systems in the Stockholm region." Urban Ecosystems 16(4): 763-782.

Murphy, K. (2012). The Social Pillar of Sustainable Development: A Literature Review and  Framework for Policy Analysis, Sustainability: Science, Practice & Policy, 8 (1), pp.15-29.

Nazmfar, H .(2012). An Analysis of Urban System with Emphasis on Entropy Model Case Study: the Cities of East Azerbaijan Province), Indian Journal of Science and Technology, 5 (9), pp. 3340-3344.

Neighbourhoods in Nagpur, India.

Olajide, O.(2013). Poverty Alleviation in Lagos Urban Informal Settlements: A Sustainable Livelihood Approach, 49th ISOCARP Congress, 1-12.

 Opricovic, S.(2011). Fuzzy VIKOR with an application to water resources planning. Expert Systems with Applications, 38(10), 12983-12990.

 Polentz, Bethany; .(2004). Preparing the streets of today for the residents of tomorrow, Journal of the livable city, 2(3): 2-4.

Pope, J., Bond, A., Hugé, J., Morrison-Saunders, A.(2017). Reconceptualising Sustainability Assessment, Environmental Impact Assessment Review, 62, pp.205-215.

Raco, M.(2007). Building sustainable communities, spatial policy place imaginations and labor mobility in post war Britain, Bristol Policy press.

Serafim Opricovic Gwo - Hshiuug, Tzeng . (2004) . Comprmise Solution by MCDM Methods: A Comparative Analysis of VIKOR and TOPSIS” European Journal of Operational Research, 159, 445-455.

Sharifi,A., Murayama,A.(2014). Neighborhood sustainability Assessment in Action: Cross –Evalution of three Assessment system and Japan,Build Environ,72-243-258.

Yasouri, M. (2010).A Survey of Regional Inequality Status in Khorasan Razavi Province, International Journal of Environmental Science and Development, 1 (1), pp. 60-66.

Yu, L., Hou, X., GAO, M., Shi, P.(2010). Assessment of Coastal Zone Sustainable Development: A Case Study of Yantai, China, Ecological Indicators, 10 (6), pp.1218-1225.

Zeilhofer, Peter, Valdinir Piazza Topanotti .(2008). GIS and ordination techniques for evaluation of environmental impacts in informal settlements: A case study from Cuiaba, central Brazil, Applied Geography.