نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه‌‌ریزی روستایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌‌ریزی روستایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌‌‌ریزی گردشگری دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

چکیده

در دهه‌های گذشته بهبود معیشت پایدار روستایی مورد توجه بسیاری از محققان و برنامه‌‌ریزان قرار گرفته‌است. در این زمینه یکی از رهیافت‌های اصلی برای بهبود معیشت پایدار روستایی توجه به توسعۀ گردشگری است. با توجه به اهمیت این موضوع در این پژوهش، به بررسی احیای معیشت پایدار روستاهای مرزی ازطریق توسعۀ گردشگری پرداخته‌شد. تحقیق حاضر ازنظر هدف، کاربردی و روش انجام آن ترکیبی (کیفی و کمّی) است. ابزار گردآوری داده‌‌‌ها پرسش‌‌نامه و مصاحبه است. جامعۀ آماری شامل خانوارهای روستایی دهستان ناهوک در شهرستان سراوان است (1618 N=). با استفاده از فرمول کوکران و به روش نمونه‌‌گیری سهمیه‌‌ای، 310 خانوار به‌عنوان نمونه انتخاب شد. برای تجزیه‌و‌تحلیل داده‌‌ها و اطلاعات، از آزمون تحلیل واریانس، رگرسیون چند‌متغیّره و مدل تحلیل مسیر بهره گرفته‌شد. نتایج نشان داد، رابطۀ خطی و معنی‌‌داری بین توسعۀ گردشگری و احیای معیشت پایدار وجود دارد؛ به‌ترتیب بیشترین تأثیر گردشگری مربوط به عامل نهادی با ضریب (363/0) و کمترین تأثیر مربوط به عوامل کالبدی محیطی با ضریب (182/0) است. همچنین نتایج نشان داد که علی‌رغم تلاش‌های مسئولان محلی و مشارکت‌های مردمی در زمینۀ ایجاد زیرساخت‌های امنیتی و افزایش کیفیت ارائۀ خدمات مطلوب برای توسعۀ گردشگری در این منطقه، به‌علت عدم‌تأمین زیرساخت‌های اولیه، عدم‌دسترسی به شبکه‌‌های ارتباطی مناسب به جاذبه‌های گردشگری موجود در روستاها و از همه مهم‌‌تر، مشکلات امنیتی که نتیجۀ موقعیت مرزی روستاهای منطقه است، به‌عنوان مهم‌ترین موانع توسعۀ گردشگری در روستاهای این شهرستان شناسایی شدند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

-

نویسندگان [English]

  • dr. abozar paydar 1
  • mehrshad toolabi nejad 2
  • zobeydeh bameri 3

چکیده [English]

-

کلیدواژه‌ها [English]

  • -

احمدرش، رشید؛ دانش­مهر، حسین؛ ازکیا، مصطفی. (1392)، توسعه و مناقشات پارادایمی، تهران، انتشارات­کیهان، جلد اول.

اسماعیلی، مریم. (1394). نقش گردشگری بر توسعۀ پایدار روستایی (مطالعۀ موردی: روستای زرآباد). اولین کنفرانس بین‌المللی علوم جغرافیا، مؤسسۀ عالی علوم و فناوری خوارزمی- شیراز، سیویلیکا، 7-1.

اعظمی، موسی؛ جلیلیان، سارا؛ هاشمیان، ناهید. (1394). تحلیل آثار اجتماعی اقتصادی و محیطی گردشگری پایدار (مطالعۀ موردی: روستای نوره). مجلۀ برنامه‌ریزی و توسعۀ گردشگری، دانشگاه مازندران، 4 (14)، صص 174-154.

اکبرقلی، فرحناز. (1393). گردشگری روستایی. تهران،ا انتشارات پیام‌نور، چاپ اول.

امینی، عباس؛ زیدی، زهرا. (1394). تاثیرات فرهنگی گردشگری در مناطق روستایی از دید جامعه محلی (مطالعه موردی: روستای ابیانه)، تحقیقات جغرافیایی، دانشگاه اصفهان، 30 (2)، صص 13- 32.

بیگدلو، رضا؛ طولابی‌‌نژاد، مهرشاد؛ پایدار، ابوذر. (1396). بررسی تأثیر عملکرد نیروی انتظامی در برقراری امنیت روستاهای مناطق مرزی (موردمطالعه: روستاهای حوزۀ استحفاظی شهرستان میرجاوه). پژوهشنامۀ نظم و امنیت انتظامی، پژوهشکده علوم انتظامی ناجا، 10 (36)، صص 76-49.

پاپلی‌یزدی، محمدحسین؛ سقایی، مهدی. (1385). گردشگری ماهیت و مفاهیم. تهران، انتشارات سمت، چاپ پنجم.

جمعه‌‌پور، محمود؛ احمدی، شکوفه. (1390). تأثیر گردشگری بر معیشت پایدار روستایی (مطالعۀ موردی: روستای برغان، شهرستان ساوجیلاغ)، پژوهش‌‌‌های روستایی، دانشگاه تهران، 2 (1)، صص 63-33.

جورج، ای.واندا؛ هدر مایر، دانلود؛ جی.  رید. (1391). توسعۀ گردشگری روستایی محلی‌گرایی و تغییرات فرهنگی. ترجمۀ محمدرضا رضوانی، مهدی رمضانزاده لیسبویی، محمدامین خراسانی. تهران،انتشارات مهکامه، چاپ اول.

حسینی، محدثه؛ جوان، فرهاد؛ حسینی، فاطمه. (1396). تحلیل اثرات گردشگری در معیشت پایدار سکونتگاه‌‌های روستایی (مطالعۀ موردی: روستاهای مزسی شهرستان گمیشان). ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺕ ﺟﻐﺮﺍﻓﯿﺎ، ﻋﻤﺮﺍﻥ ﻭ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺷﻬﺮﯼ، مرکز توسعه آموزش­های نوین ایران، 3 (1)، صص 12-1.

خلیفه، ابراهیم؛ مردانی، محمدرضا؛ مرادی چشمه‌بیگی، حسن؛ رحیمی، حسن. (1395). نقش شناخت توان‌های گردشگری در پایداری جمعیتی (محدودۀ موردمطالعه: استان کرمان). ششمین کنفرانس بین‌المللی توسعۀ پایدار و عمران شهری، اصفهان، مؤسسۀ آموزش عالی دانش‌پژوهان، صص 19-1.

رضازاده، زهره؛ شاطری، مفید؛ راستی، عمران. (1393). اقدامات توسعه‌‌ای و نقش آن در تأمین امنیت پایدار مناطق مرزی (مطالعۀ موردی: کمربند سبز دشت خوشاب مرز خراسان جنوبی با افغانستان). فصلنامۀ مطالعات فرهنگی-اجتماعی خراسان، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان جنوبی، 33 (24)، صص 72-49.

رضوانی، محمدرضا؛ صفایی، جواد. (1384). گردشگری خانه­های دوم و اثرات آن بر نواحی روستایی: فرصت یا تهدید (مورد: نواحی روستایی شمال تهران)، پژوهش­های جغرافیایی، داتشگاه تهران، 37 (54)، صص 109- 121.

رکن‌الدین‌‌افتخاری، عبدالرضا؛ مهدوی، داوود؛ پورطاهری، مهدی. (1390). فرایندهای بومی‌سازی شاخص‌‌های توسعۀ پایدار گردشگری روستایی در ایران، پژوهش‌‌‌های روستایی، دانشگاه تهران، 4(4)، صص 41-1.

سجاسی قیداری، حمدالله؛ صادقلو، طاهره؛ شکوری‌‌فرد، اسماعیل. (1395). سنجش سطح دارایی‌‌های معیشتی در مناطق روستایی با رویکرد معیشت پایدار (مطالعۀ موردی: روستاهای شهرستان تایباد). مجلۀ پژوهش و برنامه‌‌ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد، 5 (1)، صص 213-97.

طولابی‌‌نژاد، مهرشاد؛ پایدار، ابوذر. (1397). تحلیل ارتباط استراتژی‌‌های تنوع تأمین معاش با مدیریت اراضی کشاورزی (مورد: مناطق روستایی شهرستان پل‌دختر). فصلنامۀ جغرافیا و توسعه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، 16 (51)، صص 218-197.

عبدالله‌‌زاده، ﻏﻼﻣﺤﺴﯿﻦ؛ ﺻﺎﻟﺤﯽ، ﺧﺪﯾﺠﻪ؛ ﺷﺮﯾﻒ‌‌ﺯﺍﺩﻩ، محمدشریف؛ ﺧﻮﺍﺟﻪ‌‌شاه‌‌کوهی، ﻋلیرﺿﺎ. (1394). بررسی تأثیر گردشگری بر معیشت پایدار روستایی در استان گلستان، مجلۀ برنامه‌‌ریزی و توسعۀ گردشگری، دانشگاه مازندران، 4( 15)، صص 169-148.

قالیباف، محمدباقر؛ یاری‌‌شگفتی، اسلام؛ رمضان‌‌زاده لسبویی، مهدی. (1387). تأثیر ابعاد سرمایۀ اجتماعی بر امنیت مرزها (مطالعۀ موردی: بخش مرزی نوسود شهرستان پاوه، استان کرمانشاه)، فصلنامۀ ژئوپلیتیک، انجمن ژئوپلیتیک ایران، 4 (2)، صص 50-25.

قدیری معصوم، مجتبی؛ رضوانی، محمدرضا؛ پورجمعه، محمود؛ باغبانی، حمیدرضا. (1394). سطح‌بندی سرمایه‌‌های معیشتی در روستاهای گردشگری کوهستانی (مورد مطالعه: دهستان بالا طالقان در شهرستان طالقان). فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی، دانشگاه خوارزمی تهران، 4 (2)، صص 18-1.

منوچهری، سوران؛ فراهانی، حسین. (1394). برنامه­ریزی استراتژیک توسعه گردشگری روستایی (مطالعه موردی: بخش خاوومیرآباد)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، دانشگاه آزاد واحد نجف­آباد، 3 (15)، صص 81- 98.

 

Briedenhann, J. and Wickens, E. (2017), Tourism routes as a tool for the economic development of rural areas vibrant hope or impossible dream?, Tourism Management, 25 (2): 71-79

Daniela Matei, F. (2015), Cultural tourism potential, as part of rural tourism development in the Northeast of Romania, Procedia Economics and Finance, 23 (1): 453- 460.

Fitri Amir, A. Abd Ghapar, A.  Salamiah, J. A, Najiah Ahmad, K. (2015), Sustainable tourism development: A study on community resilience for rural tourism in Malaysia, Procedia- Social and Behavioral Sciences, 168: 116- 122.

Gavrila-Pavena, I. (2015), Tourism opportunities for valorizing the authentic traditional rural space-study case: Ampoi and Mures Valleys micro region, Alba County, Romania, Procedia - Social and Behavioral Sciences, 188 (3): 276-281.

Gentle, P. and Maraseni, T. N. (2012), Climate change, poverty and livelihoods: adaptation practices by rural mountain communities in Nepal, Environmental Science & Policy 21, 15 (1): 24- 34.

Guzman-Parra. V. F, Quintana-Garcia. C, Benavides-Velasco. C A, and Vila-Oblitas,J. R. (2015), Trends and seasonal variation of tourist demand in Spain: The role of rural tourism, Tourism Management Perspectives, 16 (2): 123–128.

Harilal, V. and Tichaawa, T. M. (2018), Ecotourism and Alternative Livelihood Strategies in Cameroon’s Protected Areas, Euro Economics, 37 (2): 1- 26.

Jing, G, and Wu, B. (2017), Revitalizing traditional villages through rural tourism: A case study of Yuanjia Village, Shaanxi Province, China, Tourism Management, 63 (2): 223-233.

Mariana, B. Burgheleab, C. (2015), Rural tourism and its implication in the development of the Fundata Village, Procedia - Social and Behavioral Sciences, 188 (2): 276-281

Mathew, P. V.  Sreejesh, S. (2017), Influence of responsible tourism on destination sustainability and quality of life of community in tourism destinations, Journal of Hospitality and Tourism Management, 31 (1): 83- 89.

Organisation for Economic Co-operation and Development (2001), ‘The New Rural Paradigm: policies and governance’, Paris: OECD. .http://www3.unisi.it /cipas /ref /OECD_ 2006 _ Rural_Paradigm.pdf.

Shen, F., Hughey, K. F. D., and Simmons, D. G. (2008). Connecting the sustainable livelihoods approach and tourism: A review of the literature, Journal of Hospitality and Tourism Management, 15 (1): 19–31.

Smaranda, C. Dragos, P. Marius, B. Fleseriua, C. (2014), Innovation – a useful tool in the rural tourism in Romania, Procedia - Social and Behavioral Sciences,148: 507-515.

Su. I, Huang. S and Huang. J, (2016), Effects of Destination Social Responsibility and Tourism Impacts on Residents’ Support for Tourism and Perceived Quality of Life, Journal of Hospitality & Tourism Research, 2 (1): 1 –19.

Teresa, C. H. and Wall, T. G. (2009), Tourism as a sustainable livelihood strategy, Tourism Management, 30: 90- 98.

Yang, Y.  Fik, T. (2014), Spatial effects in regional tourism growth, Annals of Tourism Research 46: 144- 162.

Youa, H. and Zhang, X. (2017), Sustainable livelihoods and rural sustainability in China: Ecologically secure, economically efficient or socially equitable, Resources, Conservation and Recycling, 120 (2): 1- 13.

Zwiers, S. Markantoni, M. and Strijker, D., (2016), the role of change- and stability-oriented place attachment in rural community resilience: a case study in south-west Scotland, Community Development Journal, 51 (4): 2- 20.