نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

طی چند دهۀ گذشته شاهد تغییر نگاه برنامه‌ریزان و جغرافی‌دانان از نگاه مبتنی‌بر مکان و صفت مبناء، به طرف رویکرد شبکه‌محور و تعامل مبناء هستیم. همین تغییر نگاه موجب توجه به جریان‌ها و پیوندهای شکل‌گرفته بین نقاط و گره‌ها شده است. هدف پژوهش حاضر در چارچوب رویکرد شبکه، بررسی جریان‌های شکل‌گرفته بین شهر خاش و روستاهای پیرامون آن بوده است. با توجه به رویکرد شبکه‌ای، واحد تحلیل در پژوهش، رابطه و جریان است. به‌منظور تحقق اعتبارسنجی پژوهش از ابزار پرسشنامه، مشاهده و اطلاعات ثانویه (سرشماری نفوس و مسکن) استفاده شده است. داده‌ها در قالب تحلیل شبکه و ازطریق نرم‌افزار  UCINETمورد تجزیه‌و‌تحلیل قرار گرفته‌اند. جامعۀ آماری پژوهش، روستاهای بخش مرکزی شهرستان خاش هستند. برای تعیین حجم نمونه به علت وسعت ناحیۀ مورد مطالعه و حجم بالای جامعۀ آماری، روش نمونه‌گیری طبقه‌بندی احتمالی، مورد استفاده قرار گرفته است. این نمونه‌گیری بر مبنای دو معیار فاصله از شهر خاش و جمعیت روستاها صورت گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شهر خاش در سطح ناحیه به‌دلیل دارا‌بودن سطح بالای خدمات، بازار و فرصت‌های شغلی، در جایگاه نخست جذب جریان‌های درون ناحیه و شهر زاهدان نیز در تمامی جریان‌های با وجود قرارداشتن در خارج از ناحیه در جایگاه دوم جریان‌های ورودی قرار دارد. پس از آن روستاهای بزرگ ناحیه به‌دلیل دارا بودن و استقراربخشی از خدمات در آن‌ها موجب جذب قابل‌توجهی از جریان‌ها به خود شده‌اند. الگوی جریان‌های فضایی حاکم بر ناحیه از بسیاری جهات با نظریۀ قطب رشد یکی است و دارای الگوی شبکه‌ای نیست؛ چراکه در حال حاضر جریان‌های دوسویه، مکمل و هم‌افزاء شکل نگرفته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Network analysis of spatial flows in city of Khash and its surrounding villages

نویسندگان [English]

  • dr.zohreh hadiyani 1
  • monireh dadkani 2

چکیده [English]

Over the past a few decades we have seen some changes on planners and Geographers' view about place and base pattern toward systematic analysis and base interaction. This change of view causes to focus on these flows and formed links between points and nods. The current study aimed to investigate the formed flows between Khash and its surrounding rural areas within an area network approach. Due to the network approach, analysis unit in research is flaw and relation. In order to validate the research a questionnaire, observation and secondary information (Population census and housing) are used. The data are analyzed  in the form of system analysis and through the UCINET . The statistical population of this study are the central rural areas of Khash. Due to the extent of study area and high volume of statistical society, in order to determine the sample size, probabilistic classification sampling method is used. This sampling is done according to the two criteria: the distance from Khash and rural areas population. The findings of the research show that Khash is in the first place concerning absorption of flows within the area due to its high level of services, markets and creating carrier opportunities and Zahedan is in the second place in all flows, despite being outside of the area. After that due to the establishment of services in some big rural areas of Khash ,it has attracted considerable flows to itself. The pattern of spatial flows in this area , is similar to growth pole theory in many respects and does not have network pattern. Its reason is that two-way, complementary and synergistic flows haven’t formed yet.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Network Analysis
  • Spatial Flows
  • two-way
  • synergy
  • central district of Khash

افراخته، حسن، عزیزپور فرهاد ، زمانی، محدثه (1394): پیوندهای کلانشهری و تحولات کالبدی- فضایی روستاهای پیرامون مطالعه موردی: دهستان محمدآباد کرج، فصلنامه مسکن و محیط روستا،بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، شماره 150،تابستان 1394 :120-101

باستانی، سوسن و مهین رئیسی(1390): روش تحلیل شبکه: استفاده از رویکرد شبکه های کل در مطالعۀ اجتماعات متن باز، مجله مطالعات اجتماعی ایران،انجمن جامعه شناسی ایران، دوره پنجم، شماره 2،پیاپی 14 ، تابستان 1390 :  57-31

چلبی، مسعود(1373): تحلیل شبکه در جامعه شناسی. فصلنامه علمی ـ پژوهشی علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، شماره 6 و5: 48-9

داداش پور هاشم و آتوسا آفاق پور (1395): عقلانیت معرفتی و نظری نوین حاکم بر سازمان فضایی سیستم های شهری، فصلنامه مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی ،پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم،تحقیقات و فناوری، دوره ،8 شماره 2 (پیاپی 30) : 28-1

ریتزر، جورج(1390): نظریه جامعه شناسی در دوران معاصر(چاپ هفدهم)­ترجمه­محسن­ثلاثی،­انتشارات­علمی، تهران.

سعیدی، عباس، صدوق،سید حسن(1385): نظام فضایی به مثابه جوهره مطالعات جغرافیایی،جغرافیا، انجمن جغرافیایی ایران، شماره 10 و 11: 20-7

عبدی دانشپور، زهره (1387)، درآمدی بر نظریه‌های برنامه‌ریزی با­تاکید­ویژه بر برنامه‌ریزی­شهری،­انتشارات­دانشگاه­شهید­بهشتی.

 

Barry, A.2001: Political machines. Oxford: Blackwell.

Borgatti, S. P., Mehra, A., Brass, D. J., & Labianca, G. (2009). Network analysis in the social sciences. science, 323(5916), 892-895.

Castells, M.1996: The rise of the network society.Vol.1of The information age: economy, society and culture. Oxford: Blackwell.

Fuller, S., & Shanmugham, C. (1978). Network Flow Models: Use in Rural Freight Transportation Analysis and a Comparison with Linear Programming. Journal of Agricultural and Applied Economics, 10(2), 183-188.

Garton,L.,C.Haythornthwaite and B. Wellman(1999) studying on line social network, in steve Jones(ed.)doing internet research, London, sage publication.

Goetz .S,. J., Han.,Y, Hildabridle .,E,Li .,Lan,

Gregory .D, Johnston .R, Pratt .G, Watts .M and Sarah whatmore, (2009), the dictionary of human geography, Blackwell Publishers, United Kingdom.

Haggett, P. and Chorley,R.J.1969: Network models in geography. London: Edward Arnold.

Helms, R., Ignacio, R., Brinkkemper,  S., &  Zonneveld, A.  (2010).  "Limitations  of Network Analysis  for  Studying  Efficiency and Effectiveness of Knowledge Sharing",  Electronic  Journal  of  Knowledge Management, Vol  8, No1. ,Pp. 53-68.

Hogan,B.(2007) using information networks to study social behavior: an appraisal, oxford internet institute:IEEE.

Latour, B.1993: We have never been modern, trans. C. Porter. Brighton: Harvester Wheat sheaf/ Cambridge, MA: Harvard University Press.

Martino, F., & Spoto, A. (2006). "Social Network Analysis: A brief theoretical review and further perspectives in the study of Information Technology", PsychNology Journal, Vol. 4, No. 1,Pp. 53-86.

Pitzl, G. R., & Pitzl, J. (2004). Encyclopedia of human geography. Greenwood Publishing Group.

Reggiani, Aura & Rietveld, Piet, (2010), Networks, Commuting and Spatial Structures: An Introduction, Journal of Transport and Land Use 2 (3/4) [Winter 2010] pp. 1–4.

Scott,J.(1991) social network analysis,London: sage publication.

Strathern, M.1996: Cutting the network. Journal of the Royal Anthropological Institute 2:517–35.

Taylor,P.,Hoyler,M&  Verbruggen,R.(2010): External  urban relational process : Introducing central flow theory to complement central place theory.urban studies,47(13),2803-2818.

Wellman,B.(1998) structural analysis: from method and metaphor to theory and substance, structural analysis: a network approach, Cambridge university.

Wesserman.S. and K. Faust(1994), social network analysis Method and Application, Cambrige university press.