نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22111/gaij.2020.5342

چکیده

شهر جدید پدیده‌ و مفهوم مجردی نیست و اولین موضوعی که پیش از هر چیز باید بدان پرداخته شود، این است که نمی‌توان یک شهر را بدون در‌نظر‌گرفتن سیستمی که شهر در مسیر جریانات آن قرار دارد، مورد مطالعه قرار داد. مجموعه شرایط حاکم شامل نظام ارتباطات، مسیر مبادلات ارزش افزوده، اندیشۀ سیاسی حاکم، ارزش‌های فرهنگی موجود، ایدئولوژی، شرایط و ویژگی‌های طبیعی، منطقه‌ای، جایگاه کشور در نظام جهانی و... همچون سیستمی عمل می‌کند که موفقیت، کارایی و کفایت شهر جدید در ایران را شکل می‌دهد. واقعیت شهر جدید در کشور ایران در چنین مجموعه‌ای رقم می‌خورد. هم‌اکنون از ۱۷ شهر جدید نسل نخست ایران، ۱۲ شهر در زمرۀ شهرهای رسمی کشور و دارای شهرداری هستند که از میان این ۱۲ شهر جدید، فقط شهر جدید پردیس مرکز شهرستان شده‌است. هدف اصلی این پژوهش، تبیین مدیریت نسل نخست شهرهای جدید ایران از منظر تقسیمات کشوری است. پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش بررسی، توصیفی و تحلیلی است. این پژوهش در دو بخش انجام شده‌است؛ در بخش نخست، پس از مرور مبانی و تعریف و تدقیق شاخص‌های مطالعاتی و با استفاده از نرم‌افزار Eviews و استفاده از تکنیک‌های آمار فضایی، شاخص‌های پژوهش مورد آزمون و تحلیل کمّی قرار گرفتند که نتایج این بخش مؤید رابطۀ معنادار فاصله از مادرشهر،‌ درجه تمرکز و تفرق جمعیت و همچنین اثر برازشی جایگاه شهر (موقعیت سیاسی- اداری) در سیستم شهری- منطقه‌ای در ارتباط با جذب و دافعۀ جمعیت است. در بخش دوم پژوهش، ابتدا شاخص‌های حکمروایی خوب شهری به‌عنوان تئوری هدایتگر در منابع مختلف بررسی شد و شاخص‌های 9 گانۀ راکودی مبنای مطالعه قرار گرفت و سپس مطابق اظهارنظرها و پیشنهادهای 7 نفر از خبرگان براساس تکنیک دلفی، شاخص‌های پژوهش در 20 گویه تنظیم و به روش نمونه‌‌گیری هدفمند استفاده شد. با استفاده از ابزار پرسشنامه و نظرسنجی، اطلاعات گردآوری و برای اثبات نرمال‌بودن متغیرها و تحلیل داده‌ها نیز از آزمون برازش k-s1 استفاده شد. بر مبنای نتایج با اهمیت‌ترین براساس طیف لیکرت در بین ۲۰ گویه مبتنی‌بر ۹ شاخص، گویه استفاده از پتانسیل‌های شهر و منطقه از شاخص اثربخشی و کارایی با میانگین وزنی 20/4 معیّن شد؛ بنابراین مشخص می‌شود این گویه اهمیت زیادی در تبیین مدیریت شهرهای جدید ایران از منظر تقسیمات کشوری و ارائۀ الگوی پیشنهادی دارد. رتبۀ این گویه با معیار اصلی ارزیابی مدل مدیریتی حکمروایی خوب شهری یعنی اثربخشی نیز منطبق است. در الگوی پیشنهادی به‌منظور استفاده از پتانسیل‌های شهر و منطقه، مدیران شهرهای جدید مستعد (۱۲ شهر جدید) بهتر است بر اهمیت شهر خود در ابعاد مختلف جمعیتی و... بیفزایند تا همچون شهر جدید پردیس، اولویت نخست باز‌تقسیمات کشوری در محدودۀ سیاسی- اداریشان شوند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

--

نویسندگان [English]

  • mohammad negahban marvi 1
  • dr.naser eghbali 2
  • dr.hosein hataminejad 3

چکیده [English]

--

کلیدواژه‌ها [English]

  • --

آیینی، محمد؛ ذبیحی، ‌حسین؛ سادات سعیده زرآبادی،‌ زهرا. (1398). ارائۀ مدل ارزیابانه از چالش‌های نظام مدیریت شهری شهرهای جدید ایرانی بر مبنای رویکرد مدلسازی ساختاری- تفسیری، باغ نظر (پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر)، ۱۶ (75)، صص ۳۳-۴۶.

http://www.bagh-sj.com/article_92104.html

آئینی، محمد. (1393). مدیریت شهری در ایران از نگاه قوانین. تهران: انتشارات مؤسسۀ فرهنگی هنری رایحۀ تسنیم.

ابراهیم‌زاده، عیسی؛ نگهبان مروی، محمد. (۱۳۸۳). تحلیلی بر شهرنشینی و جایگاه شهرهای جدید در ایران، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی­(محمدحسین­پاپلی یزدی)، شمارۀ ۷۵،­صص ۱۶۸ ـ ۱۵۲.

https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=29156

افق روشن شهرهای جدید، (1397). ویژه‌نامۀ دنیای اقتصاد، تهران: انتشارات امید نشر و چاپ ایرانیان.

برک‌پور، ناصر؛ اسدی، ایرج. (1395). مدیریت و حکمروایی شهری. چاپ سوم، تهران: دانشگاه هنر.

تبریزی، جلال. (1385). نگاهی به مبانی نظری ساخت شهرهای جدید در ایران. مجموعه مقالات همایش بین‌المللی شهرهای جدید. تهران: انتشارات شرکت عمران شهرهای جدید.

حاتمی‌نژاد، حسین؛ زمانی، زهرا؛ حاجی‌نژاد، صادق؛ قضایی، محمد. (1392). آسیب‌شناسی شهرهای جدید در ایران. فصلنامۀ اطلاعات جغرافیایی سپهر (سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح)، سال 22، شمارۀ 88، صص ۴۷ ـ ۵۷.

http://www.sepehr.org/article_25649.html

حافظ‌نیا، محمد‌رضا. (۱۳۷۷). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، تهران: سمت.

حسین‌زاده دلیر، کریم؛ پورمحمدی، محمدرضا؛ سیدفاطمی، سید مجید. (1390). بررسی ضرورت ایجاد شهرهای جدید در نظام شهری ایران. فصلنامۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی (دانشگاه تبریز)، ۱۶ (38)، صص ۱۸-۱.

رحیمی، محمود. (۱۳۹۸). عضو هیئت‌مدیرۀ شرکت عمران شهرهای جدید، در مصاحبه با نگارندگان.

روابط عمومی بنیاد مسکن تهران، پردیس و قدس. (۱۳۹۸). در مصاحبه با نگارندگان.

روابط عمومی شرکت عمران شهرهای جدید. (۱۳9۸). شهرهای جدید ایران، تهران: جهاد دانشگاهی هنر.

روابط عمومی شرکت مادرتخصصی عمران شهرهای جدید (۱۳۹۸).

زبردست، اسفندیار؛ جهانشاه‌لو، لعیا (1386). بررسی عملکرد شهر جدید هشتگرد در جذب سرریز جمعیت. مجلۀ جغرافیا و توسعه (دانشگاه سیستان و بلوچستان)، ۵ (10)، صص ۲۲-۵.

http://gdij.usb.ac.ir/article_3657.html

زیاری، کرامت‌اله. (1394). برنامه‌ریزی شهرهای جدید. چاپ پانزدهم، تهران: انتشارات سمت.

سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌ها، دفتر نوسازی و تحول اداری به آدرس:http://www.imo.org.ir.

صرافی، مظفر و دیگران. (۱۳۹۴). پایداری شهر ایرانی. تهران: چاپ رامین.

صدیق‌سروستانی، رحمت‌اله؛ ایمانی جاجرمی، حسین؛ فیروزآبادی، سید احمد. (۱۳۸۶). تحلیل مدل‌های حکمروایی شهری در انتخابات سومین دورۀ شورای اسلامی شهر تهران. فصلنامۀ علمی پژوهشی رفاه اجتماعی (دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی)، سال 7، شمارۀ ۲۶، صص ۳۴ ـ‌۹.

http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-2-fa.html

قرخلو، مهدی؛ عابدینی، اصغر. (1388). ارزیابی چالش‌ها و مشکلات شهرهای جدید و میزان موفقیت آن‌ها در ایران: شهر جدید سهند. فصلنامۀ مدرس علوم انسانی (دانشگاه تربیت مدرس)، ۱۳ (۱)، صص 191-165.

https://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-7740-fa.html

قرخلو، مهدی؛ شعبانی‌فرد، محمد؛ حسینی، علی؛ احدزاده، ثریا. (1388). جایگاه شهرهای جدید در توسعۀ مسکن، فصلنامۀ مسکن محیط و روستا (پژوهشکده سوانح طبیعی)، دورۀ ۲۸، شمارۀ 125، صص 35 ـ‌۱۸.

http://jhre.ir/article-1-81-fa.html

قانون ایجاد شهرهای جدید، مصوب ۱۶/۱۰/۱۳۸۰ به آدرس سایت https://www.mrud.ir.

کیوی، ریمون؛ کام‌پنهود، لوک وان. (۱۳۹۲). روش تحقیق در علوم­اجتماعی.­ترجمۀ­دکتر­عبدالحسین­نیک‌گهر،­تهران:­نشر توتیا.

مددی، آرزو. (1395). اولویت‌سنجی شاخص‌های تقسیمات کشوری در تحقق‌پذیری برنامه‌های آمایش سرزمین در ایران، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی و آمایش سرزمین، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه.

مرکز آمار ایران. (1395). به آدرس سایت http://www.amar.org.ir.

نادری‌نیا، فرشاد. (1391). ضرورت و اهمیت بررسی اخلاق مدیران در آیینۀ قرآن کریم برای حکمروایی خوب شهری، مجموعه مقالات همایش علمی حکمروایی خوب شهری، تهران: انتشارات تیسا، چاپ اول.

 

Aromar R., Rosenzweig C.(2013): The Urban Opportunity: Enabling Transformative and Sustainable Development, Backpround Research Paper Submitted to tha High Level Panel On the Post -2015 Development Agenda.

https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/2579Final-052013-SDSN-TG09-The-Urban-Opportunity.pdf

Baber, William.R., Gore, Angela.K., Rich, Kevin.T., Zhang, Jean.X. (2013). Accounting restatements, governance and Municipal debt financing, Journal of Accounting And Economics, Vol.56, No.23.

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0165410113000529

Cash, Corrine(2016), Good governance and strong political will: Are they enough for transformation?, Journal of Land Use Policy, Volume 58, 15 December 2016.

https://pubag.nal.usda.gov/catalog/6330909

Curwell, Steve (2006): Intelligent cities. In: Fortes, José A. B., MacIntosh, Ann (eds.) DG.O 2006 - Proceedings of the 7th Annual International Conference on Digital Government Research May 21-24, 2006, San Diego, California, USA. pp. 142-143.

http://doi.acm.org/10.1145/1146598.1146642

 Devaney, Laura (2016), Good governance? Perceptions of accountability, transparency and effectiveness in Irish food risk governance, Journal of Food Policy, Volume 62, July 2016.

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0306919216300215

Elhorst, J. P. and S. H. Vega (2013) , “On spatial econometric models, spillover effects, and W”, ERSA conference papers, European Regional Science Association.

https://econpapers.repec.org/paper/wiwwiwrsa/ersa13p222.htm

Elhorst, J. P. (2014) , Spatial Econometrics: From Cross-Sectional Data to Spatial Panels, Springer.

Kardos, M(2012):The reflection of good governance in sustainable development strategies. 8 th International strategic Management Conference ،procedia-social and Behavioral Sciences, Volume 58, 12 October 2012.

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1877042812045600

Kelejian, H. H. and I. R. Prucha (2010), “Specification and estimation of spatial autoregressive models with autoregressive and heteroskedastic disturbances”, Journal of Econometrics, No. 157, PP. 53-67.

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0304407609002784

Linteloa, D.J.H. te;  J. Gupte, J.A. McGregor, R. Lakshman, F. Jahan(2018), “Wellbeing and urban governance: Who fails, survives or thrives in informal.

https://www.ids.ac.uk/publications/wellbeing-and-urban-governance-who-fails-survives-or-thrives-in-informal-settlements-in-bangladeshi-cities/

Le Gallo, J. , C. Baumont, S. Dall'erba and C. Ertur (2005), “On the Property of Diffusion in the Spatial Error Model”, Applied Economics Letters, 12 (9) , pp. 533-536.

https://www.researchgate.net/publication/5086429_On_the_Property_of_Diffusion_in_the_Spatial_Error_Model

Spaliviero, M., Boerboom, L., Gibert, M., Spaliviero, G., & Bajaj, M. (2019). The Spatial Development Framework to facilitate urban management in countries with weak planning systems. International Planning Studies, 24(3-4), 235-254.

https://www.tandfonline.com/doi/citedby/10.1080/13563475.2019.1658571?scroll=top&needAccess=true

Sagaris, Lake (2018), Citizen participation for sustainable transport: Lessons for change from Santiago and Temuco, Chile, Journal of Research in Transportation.

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0739885917302202

Schwab, B & Kuhbler, D. & Walti, S., (2001), Metropolitan Governance and Democratic in Switzerland, Paper Prepared for the Workshops: Governance and Democratic Legitimacy at the 29th ECPR Joint Session of Workshop, 6-11, April 2001, Grenoble.

https://pdfs.semanticscholar.org/5916/b0f52f2ea60d8fe1d3373285ecea4636f2fb.pdf

Taylor, D. (2000), Fact, myths and Masters: Understanding Principles of Good Governance, The International Journal of Public Sector Management, Vol.13, No. 2.

https://www.researchgate.net/publication/241212735_Facts_Myths_and_Monsters_understanding_the_principles_of_good_governance

Tumanyan, david (2005): the ways of local-self government system development in the republic of Armenia, Policy Papers of the Armenian Team in the Framework of the South Caucasus Regional Project.

https://www.idea.int/sites/default/files/publications/democracy-at-the-local-level-a-guide-for-the-south-caucasus.pdf

White, H. (1980) , “A Heteroskedasticity-consistent Covariance Matrix Estimator and a Direct test for Heteroskedasticity”, Econometrica, 48(4) , pp. 817-838.

https://www.jstor.org/stable/1912934