نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا، دانشگاه تهران

2 کارشناس ارشد ژئومورفولوژی دانشگاه تهران

3 عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی

چکیده

سیل مخاطره­ای طبیعی و رویدادی ناگهانی، سریع و مخرب است. مطالعات گذشته گویای آن است که علاوه بر ویژگی­های بارش، خصوصیات مورفومتریک و ژئومورفوژیک حوضه­های آبخیز در کمیّت و کیفیّت این پدیده نقش اساسی دارند. حوضه­ی آبخیز داورزن در غرب دشت سبزوار واقع شده است. همه ساله سیلاب­های مخربی در این حوضه به وقوع می­پیوندد. هدف از این پژوهش، بررسی علل و عوامل مؤثر در وقوع سیل از جمله، شیب، لیتولوژی، اشکال ناهمواری (تیپ‌های فیزیوگرافی) ، نوع  خاک، CN و وضعیت و گرایش پوشش گیاهی و سپس تجزیه و تحلیل سیل­خیزی این حوضه است. برای دست­یابی به این هدف از روش تلفیق عوامل مؤثر با استفاده از تکنیک پهنه‌بندی در مدل­های مفهومی و قابل اجرا در محیط GISاز جمله مدل منطق بولین، مدل شاخص همپوشانی و مدل منطق فازی در قالب لایه‌های اطلاعاتی استفاده شده است. روش تجزیه و تحلیل بر پایه یک مقایسه تحلیلی و دست­یابی به نتایج حاصل از این   مدل­ها استوار است. به کارگیری این مدل­ها در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی از طریق وزن­دهی به متغیّرهای مؤثر بر سیل­‌خیزی حوضه بر اساس شدت و ضعف تأثیرگذاری آنها توانسته است شکل‌گیری سیل را در حوضه و در قالب پهنه­های مشخص ارزیابی نماید. همچنین نتایج حاصل از مقایسه­ی مدل­های به کار گرفته شده نشان می­دهد که مدل فازی گاما شاخص­ترین ابزار مفهومی برای تعیین پهنه­های در معرض سیل­خیزی در این منطقه می­باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluation of Fuzzy Logic Relative to other Conceptual Models in Zoning of Flooding with Emphasis on Geomorphological Aspects Case study: Davarzan Basin

نویسندگان [English]

  • Dr. Mojtaba Yamani 1
  • Zahra Davarzani 2
  • Abolgasem Dadrasi 3

چکیده [English]

The nature has always shown its destructive face with the phenomena such as floods, volcanoes, earthquakes and ....These risks have been always considered as a threat to human activities.Davarzan basin as a case study has been studied from this approach. This basin is located in west of Sabzevar Plain. The area of this basin is equal to 498.69 kilometers. The issue under study is that every year a large portion of the river water is wasted and damages to agricultural activities. The research aim is to determine the flooding zones by zoning maps. Lack of hydrometric station, hydrological data and statistics and impassable of the areas at upstream of the basin for field works  and the necessity for long term measurements have been the main problems of this research .In this study, GIS software and conceptual models have been used as the main tools. In determining the flooding zones, several factors are involved and each with different degrees of importance impact on zoning, thus, the natural condition like  slope, lithology, morphometry, soil type, CN and vegetation condition are the main data of research. However, fuzzy algebraic sum operator as recognized 91.03% of the basin with very high flooding and 0 .13 percent with flooding and therefore davarzan basin has low flooding sensitivity.Thus the fuzzy gamma operator among all operators in the models studied in GIS, has the high accuracy in flood zoning of basins in davarzan basin. This model also has determined  18.82 percent of the basin  located in high zone of flooding and 24.62 percent of basin is placed in very high flooding. Units that are consistent with low flooding shall have the lowest weight. So that 19.32 percent has been identified as low flood and 37.24 percent as moderate flood. Finallt, the final result has been presented in the form of zoning maps.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Flood
  • Fooding
  • Davarzan basin
  • Fuzzy gamma model
  • Boolean logic
  • Overlap index model
  • Binary evidence map
  • Geomorphology