دانشگاه سیستان و بلوچستان جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای 2345-2277 16 59 2026 06 22 Monitoring Land Use Changes Using Satellite Images and an Object-Based Classification Model (Case Study: Mehran Plain) پایش تغییرات کاربری اراضی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و مدل طبقه بندی شیء محور (نمونۀ موردی: دشت مهران) 217 248 9888 10.22111/gaij.2026.49111.3214 FA امین محمدی کارشناسی ارشد در حفاظت آب و خاک، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران مرزبان فرامرزی دانشیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران حسن فتحی زاد دکتری بیابان‌زدایی، گروه مدیریت مناطق خشک و بیابانی، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران رضا امیدی پور استادیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران Journal Article 2024 06 21 Land use and land cover (LULC) changes are among the most significant environmental–socioeconomic processes affecting ecosystems, biodiversity, and the provision of ecosystem services. Urban expansion, agricultural development, and the conversion of rangelands into croplands are major drivers of land use change that may lead to land degradation and reduced resource sustainability. Therefore, continuous and accurate monitoring of LULC changes is essential for resource planning and management. The present study aims to investigate land use changes in the Mehran Plain, Ilam Province, using Landsat satellite imagery including Landsat 5 (1996), Landsat 7 (2002 and 2010), and Landsat 8 (2022) through an object-based classification approach. To present and analyze the classification results, indices such as Principal Component Analysis (PCA), the Normalized Difference Vegetation Index (NDVI), and change detection techniques were employed. The results indicated that barren lands achieved producer’s and user’s accuracies exceeding 99% in 2002, demonstrating high spectral separability of remote sensing data for this class. Conversely, the lowest producer’s and user’s accuracies were observed for barren lands in 2010, with values of 79% and 77%, respectively. The highest overall classification accuracy was obtained for 2022, with an overall accuracy of 90.28% and a Kappa coefficient of 86.89%. The greatest land use area changes in the study area were related to agricultural lands and fair and poor rangelands. NDVI results from 1996 to 2022 indicated an increase in vegetation cover in 2022, mainly due to the expansion of agricultural lands. Change detection analysis revealed that the most significant transitions involved the conversion of fair rangelands into agricultural lands and poor rangelands. The findings can contribute to land evaluation, environmental studies, and integrated planning and management for the sustainable utilization of natural resources and the reduction of land degradation in the region <strong>تغییرات کاربری و پوشش اراضی، از مهم­ترین فرآیندهای محیط­زیستی–اجتماعی است که بر اکوسیستم­ها، تنوع­زیستی و تأمین خدمات اکوسیستمی تأثیرمی­گذارد. افزایش شهرنشینی، گسترش کشاورزی و تبدیل مراتع به اراضی زراعی، از مهم­ترین محرک­های تغییر کاربری هستند که می­توانند به تخریب اراضی و کاهش پایداری منابع منجرشوند؛ از این­رو، پایش مستمر و دقیق تغییرات کاربری پوشش اراضی، برای برنامه­ریزی و مدیریت منابع ضروری است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی تغییرات کاربری اراضی دشت مهران در استان ایلام، با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست شامل: لندست 5 برای سال 1375، لندست 7 برای سال­های 1381 و 1389 و لندست 8 برای سال 1401 با استفاده از روش طبقه­بندی شیء­محور می­باشد. برای نشان­دادن نتایج طبقه­بندی، از برخی شاخص­ها مانند تجزیه­وتحلیل مؤلفة اصلی، شاخص نرمال­شدة تفاوت پوشش گیاهی و پایش تغییرات استفاده شد. نتایج نشان­داد اراضی ­بدون پوشش با دقت تولیدکننده و استفاده­کننده بالای 99 درصد مربوط به سال 1381 به­دست آمده‌اند که نشان­دهندة قدرت تفکیک طیفی بالایی برای داده­های سنجش­ازدور برای این کاربری می­باشد. ثانیاً، با توجه به نتایج، مشاهده شد که کمترین دقت تولیدکننده و استفاده­کننده مربوط به کاربری اراضی ­بدون ­پوشش بوده است که به­ترتیب 79 و 77 درصد برای سال 1389 می‌باشد. همچنین سال 1401 با دقت کل 28/90 و ضریب کاپای 89/86 درصد، بیشترین دقت را در طبقه‌بندی کاربری اراضی منطقة مورد مطالعه داشته است. بیشترین تغییرات مساحت کاربری اراضی در این منطقه، مربوط به کاربری­های کشاورزی و مرتع متوسط و فقیر می­باشد. نتایج به­دست­آمدة شاخص نرمال­شدة تفاوت پوشش گیاهی از سال 1375 تا 1401، نشان­دهندة افزایش پوشش گیاهی در سال 1401 به­دلیل گسترش سطح اراضی کشاورزی در این سال می­باشد. پایش ­تغییرات نشان­داد که بیشترین تغییرات مربوط به ­تبدیل مرتع­ متوسط به اراضی­کشاورزی و مرتع فقیر است؛ از این­رو نتایج حاصله می­تواند در ارزیابی اراضی، مطالعات زیست­محیطی، برنامه­ریزی و مدیریت یکپارچه به­منظور بهره‌برداری صحیح از منابع طبیعی و کاهش تخریب این منابع با ارزش، مورد استفاده قرارگیرد.</strong> https://gaij.usb.ac.ir/article_9888_7a548fc9d243257d9b0b85d6419787ad.pdf