دانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621JELDجلد فصلنامه00262410.22111/gaij.2016.2624FAJournal Article20160925https://gaij.usb.ac.ir/article_2624_208b1e536473d2d40518e7c813a3f387.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621FEHRESTفهرست مطالب00262510.22111/gaij.2016.2625FAJournal Article20160925https://gaij.usb.ac.ir/article_2625_f7d1e759211fb9905e8d2a6a034506c4.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621ABSTRACTچکیده انگلیسی114262610.22111/gaij.2016.2626FAJournal Article20160925https://gaij.usb.ac.ir/article_2626_ed53ec98a4a740a6ef1098f05ff8707e.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-کاربرد سیستم استنتاج فازی در زمینه سنجش توسعه انسانی مورد شناسی: شهرستان پارسآباد116243610.22111/gaij.2016.2436FAدکتر اکبرکیانیدانشیار رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه زابلوحیدپاسبان عیسی لوکارشناس ارشد رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه زابلاحدبدلیکارشناس ارشد رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه تبریزرضاکانونیکارشناس ارشد رشته جغرافیا و برنامهریزی شهری دانشگاه شهید بهشتی تهرانJournal Article20160621هدف این پژوهش سنجش درجه توسعه انسانی شهرستان پارسآباد (شامل چهار شهر پارسآباد، اصلاندوز، اسلامآباد و تازه کند) بر اساس پارهای از شاخصهای توسعه انسانی بهمنظور دستیابی به میزان و علل نابرابریهای شهرستان همراه با ارائه راهکارهایی بهمنظور حل مشکلات توسعه انسانی، تسهیل امر برنامهریزی و درنهایت افزایش ضریب توسعه انسانی این نقطه از استان میباشد. نوع تحقیق کاربردی – توسعهای و روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است که با استفاده از مدل سیستم استنتاج فازی (FIS) در محیط متلب صورت گرفته است. در این تحقیق درمجموع تقریباً از 40 شاخص تقلیل یافته به دو عامل توسعه اجتماعی (شامل اشتغال، خدمات اجتماعی و بهداشت) و توسعه فرهنگی (شامل آموزش، عوامل فرهنگی و انحرافات اجتماعی) برای مقطع زمانی 1390 استفادهشده است. تجزیهوتحلیلهای مربوط به تمام مراحل پژوهش بخصوص تعریف شاخصها، انتخاب توابع عضویت مربوطه، تشکیل پایگاه دادهها، قانون سازی و درنهایت خروجی گرفتن از دادهها در محیط متلب انجامشده است. پس از تجزیهوتحلیل دادهها بهوسیله این مدل نتایج بهدستآمده بیانگر این واقعیت است که مدل سیستم استنتاج فازی با تکیهبر پایگاه دانش و استنتاجات گامبهگام مربوطه مدل مناسبی برای تشریح جزئیات مربوط به شاخصهای اولیه و ثانویه و درنهایت برآورد توسعه انسانی میباشد. همچنین نشان میدهد که میان شهرهای این شهرستان به لحاظ برخورداری از شاخصهای توسعه انسانی چه در داخل شهرستان و چه در رابطه با شهرهای دیگر استان تفاوتهای اساسی وجود دارد و بهغیراز شهر مرکزی پارسآباد که با وزن نهایی 0.507 در گروه نیمه برخوردار قرار دارد بقیه شهرهای این شهرستان جزء مناطق محروم تلقی میشوند.https://gaij.usb.ac.ir/article_2436_b355b1094f613c6aca02f847eb8a79fc.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-تأثیر محدودۀ آسایش حرارتی بر طراحی معماری منطقۀ سیستان1726243710.22111/gaij.2016.2437FAمحمد علیسرگزیعضو هیات علمی- مربی- دانشکده هنر و معماری - دانشگاه سیستان و بلوچستانJournal Article20160621آسایش حرارتی در عین وابستگی به ویژگیهای فیزیولوژیک انسان، متأثر از مجموع عوامل اقلیمی همچون درجه حرارت، رطوبت نسبی، جریان هوا و ... است. از اینرو، در مباحث مربوط به تعیین محدودۀ آسایش حرارتی انسان، تأثیر ترکیب عوامل اقلیمی بر آسایش فیزیکی او مورد بررسی قرار میگیرند. از دیگر سو، مصرف انرژی در ساختمانها با دماهای تعریف شده بهعنوان حد پایین و بالای آسایش ارتباط مستقیم داشته و بر این اساس، در فرایند توسعۀ همگام با محیط زیست، به منظور کاهش مصرف انرژی در تأمین گرمایش و سرمایش بناها، ارزیابی آسایش حرارتی به صورتی بومی ضروری است. بررسیها نشان میدهد آزمایشها و مطالعات اندکی وجود دارد که مشخص کنندۀ شرایط مطلوب آسایش از نظر دما و رطوبت باشند. این موضوع در خرد اقلیمهایی همچون منطقۀ سیستان به دلیل دوری از مرکز و نبود امکانات کافی، شدت بیشتری پیدا میکند. بدین منظور، این مقاله در صدد است تا به کمک تحلیلها و دادههای موجود، شرایط مطلوب هوای داخل ساختمان را برای اقلیم گرم و خشک این منطقه به دست آورد. بر اساس نتایج این تحقیق ضمن محاسبۀ حد پایین و بالای محدودۀ آسایش در منطقۀ سیستان معلوم میشود، در چه زمانی از سال مشکلات حرارتی (عدم آسایش) وجود داشته و راهکارهای طراحی باید چگونه باشند. روش پژوهش بر اساس ثبت اطلاعات اقلیمی کلی و خاص منطقه در نرم افزار، اصلاح اطلاعات و تحلیل آنهاست. نتایج تحقیق نشان میدهد، در منطقۀ سیستان ماههای معتدل (قرار گرفتن دمای محیط در محدودۀ آسایش) حداقل بوده و در نه ماه سال نیاز به گرمایش و سرمایش وجود دارد. در این شرایط معمار باید تلاش کند با بهرهگیری از راهکارها و تمهیدات معمارانه، مصرف انرژی در ساختمان را به منظور تأمین گرما و سرما به حداقل برساند.https://gaij.usb.ac.ir/article_2437_61cacf69c21e13bb9b3027898ee60150.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-تحلیل وضعیت شهر اشنویه به لحاظ شاخصهای راهبرد توسعۀ شهری (CDS)2742243810.22111/gaij.2016.2438FAدکتر محمدرحیمرهنمااستاد جغرافیا و برنامهریزی شهری دانشگاه فردوسی مشهدبایزیدشریفیکارشناس ارشد جغرافیا و برنامهریزی شهری دانشگاه فردوسی مشهدJournal Article20160621هدف اصلی این پژوهش بررسی وضعیت شاخصهای راهبرد توسعۀ شهری (حکمروایی خوب، بانکی بودن، قابل زیست بودن، رقابتی بودن) در شهر اشنویه از دیدگاه سه گروه مسئولین، شهروندان و نخبگان شهری است که توسط بانک جهانی و سازمان ائتلاف شهرها پیشنهاد شدهاند. روش پژوهش به کار گرفته شده توصیفی - تحلیلی است. در این راستا، 355 پرسشنامه بین شهروندان، 50 پرسشنامه بین نخبگان شهری و 50 پرسشنامه بین مسئولین و کارشناسان ادارات و سازمانهای شهر اشنویه تکمیل شده است. برای تجزیه و تحلیل دادهها از نرم افزار SPSS و آزمون تحلیل واریانس چند متغییره MANOVA استفاده شده است. نتایج نشان میدهد، میانگین کلی شاخصهای CDS در شهر اشنویه از دیدگاه مسئولین برابر با 80/2 و از دیدگاه هر دو گروه شهروندان و نخبگان شهری برابر با 46/2 است. از نظر هر سه گروه، میانگین تمامی شاخصهای CDS در شهر اشنویه از میانگین نظری پرسشنامهها که (3) است، کمتر بوده است. در کل میانگین نظرات دو گروه نخبگان شهری و شهروندان نسبت به وضعیت شاخصهای CDS در شهر اشنویه بسیار به هم نزدیک است و وضعیت شهر را به لحاظ شاخصها نامناسب توصیف کردهاند؛ اما میانگین نظرات مسئولین در مقایسه با دو گروه دیگر متفاوت است و از دیدگاه مسئولین، میانگین شاخصها به حد متوسط، بسیار نزدیک است. نتایج حاصل از آزمون مانوآ نیز نشان میدهد که بین نظرات گروههای مختلف شهری به لحاظ شاخصهای CDS تفاوت معناداری وجود دارد و فقط در شاخص بانکی بودن با رویکرد فناوری اطلاعات است که بین میانگین نظرات گروهها تفاوتی دیده نمیشود؛ در حالی که در سایر شاخصها بین دیدگاههای گروهها نسبت به شاخصها تفاوت معناداری وجود دارد.https://gaij.usb.ac.ir/article_2438_2e1c21cdf3e4ab4c93a57c90e2fc75cd.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-بررسی روند تغییرات پوشش اراضی شهر اراک دورۀ زمانی 2011 -19734354243910.22111/gaij.2016.2439FAحمیدرضاتلخابیدانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهراندکتر پرویزضیائیان فیروزآبادیدانشیار دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهراندکتر محمدسلیمانی مهرنجانیدانشیار دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهراندکتر احمدزنگانهاستادیار دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهرانJournal Article20160621در دهههای اخیر، مسائل گسترش شهری و تغییرات پوشش اراضی، از موضوعات مهم در مقیاس ملی و جهانی بوده است که برای شناخت ماهیت، ابعاد و کارکردهای عوامل و فرایندهای پیش گفته، تکنیکهای مختلفی به کار گرفته شده است که در این میان تکنولوژی سنجش از دور به دلیل تولید تصاویرماهوارهایباقدرتتفکیکطیفیو مکانیبالا، بهعنوانوسیلهای کارآمد برایآشکارسازیو ارزیابیتغییرات شناختهشدهاست. تحقیق حاضر از نوع توصیفی و اکتشافی است و با استفاده از دادهها و تصاویر ETM+,TM,MSS سالهای 1973، 1985، 2000 و 2011 ماهواره لندست؛ روند تغییرات پوشش اراضی را مورد بررسی قرار داده است. تصاویر ماهوارهای در محیط نرم افزاری ARC GIS10.1 به روش طبقهبندی نظارت شده از نوع حداکثر مشابهت (MLC) با انتخاب نمونههای آموزشی، طبقهبندی شدند و برای به دست آوردن شدت تغییرات، از روش تفریق باندهای مشابه طیفی و منطق فازی استفاده شد. نتایج بررسی نشان داد که به تبع افزایش جمعیت و گسترش مساحت شهر، شدت تغییرات فازی برای دورۀ زمانی 1985-1973 معادل 84843/0، برای دورۀ 2000-1985 معادل 92983/0 و برای دورۀ 2011-2000 معادل 92795/0 بوده است. همچنین مساحت اراضیِ شهری در طول سه دورۀ فوق، به ترتیب 6/7، 2/15 و 9/11 کیلومتر مربع افزایش یافته و در طول دورۀ 38 ساله، از 9/14 به 8/49 کیلومتر مربع رسیده که روند گسترش متوسط سالانۀ شهر به میزان 18 0/9کیلومتر مربع و میزان همبستگی بین افزایش جمعیت و افزایش مساحت شهر 976/0 بوده است.https://gaij.usb.ac.ir/article_2439_a026571bed44c5c8a83e322f354b0e59.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-توزیع خدمات و امکانات شهری با رویکرد عدالت اجتماعی مورد شناسی: شهر پیرانشهر5570244610.22111/gaij.2016.2446FAدکتر حسینیغفوریاستادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه سیستان و بلوچستاندیمنکاشفی دوستکارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهریJournal Article20160622امروزه شهرها بویژه در کشورهای در حال توسعه، با توجه به رشد جمعیت و شهرنشینی نیازمند توجه به برقراری عدالت اجتماعی و فضایی در برخورداری مطلوب از خدمات و امکانات مختلف شهری هستند؛ اما موضوع خدمات رسانی نامناسب به مناطق و کاستیهای موجود در تأمین این خدمات و امکانات با مفهوم عدالت در تضاد است. پژوهش حاضر به دنبال بررسی نحوۀ توزیع خدمات شهری در محلات شهر پیرانشهر است. روش مطالعه توصیفی-تحلیلی است و بدین منظور از مدلهای AHP، میانگین نزدیکترین همسایه، تکنیک TOPSISو مدل تحلیل شبکه بهره گرفتهشده است. برای انجام این عملیات از نرمافزارهای ARC GIS، SuperDecisionاستفاده شدهاست. بدین صورت که نحوۀ توزیع خدمات شهری در سطح شهر نشان داده شد و محلات شهری از نظر میزان برخورداری سطحبندی شده؛ سپس نتایج در قالب نمودار و نقشه GISترسیم گردیدهاند. نتایج تحقیق بیانگر وجود نابرابری اجتماعی و فضایی به لحاظ برخورداری از خدمات شهری و تفاوتهای چشمگیر بین محلات شهر پیرانشهر است؛ بهگونهای که برخوردارترین محله با درجۀ 58/0 فاصله زیادی با محرومترین محله با درجۀ برخورداری 04/0 دارد.https://gaij.usb.ac.ir/article_2446_4d900604070e641765f17c3da0f82f54.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-ارزیابی توزیع فضایی خدمات بهداشتی- درمانی و ارائۀ الگوی توزیع بهینه مورد شناسی: استان خوزستان7190249410.22111/gaij.2016.2494FAدکتر کرامتالهزیاریاستاد گروه جغرفیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه تهرانمصطفیصفاییرینهدانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه تهرانمحمودآرویندانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه تهرانJournal Article20160628-با توجه به مسائلی که در زمینۀ توزیع فضایی خدمات در کشورهای درحال توسعه وجود دارد، نظیر فقدان سلسله مراتب مراکز توزیع در سطح منطقه، موضوع توزیع فضایی خدمات بیش از پیش مورد توجه قرارگرفته است؛ بنابراین، هدف این مقاله مشخص کردن چالشهای موجود براساس مؤلفههای بهداشتی-درمانی از طریق رتبهبندی شهرستانهای استان خوزستان و همینطور ارائۀ الگوهای بهینهسازی در توزیع فضایی خدمات است. روش پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی بوده و مبتنی بر منابع اسنادی و کتابخانهای است. برای سطحبندی از روش تصمیمگیری ویکور و برای تجزیه و تحلیل دادهها از نرمافزارهای SPSS، GISو Excelاستفادهشده است. نتایج پژوهش، نشاندهندۀ توزیع نابرابر خدمات بهداشتی- درمانی در شهرستانهای استان خوزستان است که شهرستان اهواز با امتیاز صفر در بالاترین سطح توسعه و شهرستان باوی با امتیاز 1 در پایینترین سطح قرارگرفتهاند. همچنین ضریب همبستگی شاخص ویکور با تعداد جمعیت 0.652 و با درصد شهرنشینی 0.642 بوده که همبستگی بالایی است. در پایان با توجه به نتایج بهدست آمده از تحلیل، الگوی توزیع فضایی بهینۀ خدمات بهداشتی- درمانی در استان خوزستان پیشنهاد گردیده است.https://gaij.usb.ac.ir/article_2494_2b884c0933e2304a21a7213983eaca51.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-بررسی راهکارهای توسعۀ مشارکت عمومی در استان گلستان91106249510.22111/gaij.2016.2495FAدکتر سعیدملکیدانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهبد چمران اهوازذبیح اللهترابیکارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهوازسجادمنفردکارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهوازرضااحمدیدانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه یزدجعفرسعیدیدانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهوازJournal Article20160628-مشارکت عمومی، ملازمۀ نزدیک و تنگاتنگی با جامعۀ مدنی دارد؛ جامعهای که اساس قدرت را بر مردم استوار گردانیده است. این امر پاسداشت حقوق کسانی است که در یک جامعۀ انسانی عضو هستند. بیشک، در چنین جامعهای ساختار قدرت از قاعدۀ آن نیرو میگیرد. در کشور ما نیز علیرغم وجود زمینهها و پیشینۀ مشارکت و روحیۀ همکاری و تعاون در عرصههای مختلف، این خصیصۀ اجتماعی تاکنون فرصت بروز و ظهور کافی و فراگیر نیافته و به تقویت، حمایت و گسترش سامانههای نوین در این زمینه نیازمند است. در واقع هدف کلی این پژوهش مشخص نمودن و اولویتبندی نقاط قوّت، ضعف، فرصتها و تهدیدات پیش روی توسعۀ مشارکت عمومی در استان گلستان است. روش تحقیق، ترکیبی از روشهای توصیفی-تحلیلی و ژرفانگر بوده و دارای ماهیتی کاربردی است. اطلاعات به شیوۀ پیمایشی- کتابخانهای جمع آوری شده و جامعۀ آماری مورد استفاده را کارشناسان و اساتید خبره در زمینههای توسعۀ مشارکت عمومی تشکیل میدهند. در این پژوهش سعی شده است با استفاده و بهرهگیری از مدل تحلیلی (SWOT) به شناسایی مسائل اساسی در بخشهای مرتبط و تأثیرگذار در توسعۀ مشارکت عمومی در استان گلستان پرداخته شود، سپس برای درک بهتر موضوع به رتبهبندی مؤلفهها و معرفهها توسعۀ مشارکت عمومی با استفاده از مدل سلسله مراتب فازی (FAHP) پرداختهایم. نتایج حاصل از پژوهش نشان میدهد که عامل وجود فرهنگ کار، اعتماد به نفس و اعتماد ملی و همچنین گرایش مردم و سازمانهای مردم نهاد به مشارکت بهعنوان بااهمیتترین عوامل در زمینۀ توسعۀ مشارکت مطرح هستند.https://gaij.usb.ac.ir/article_2495_fa04976a3b9227ef346019677d671812.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-تحلیل کیفیت مسکن در محلات 20 گانۀ شهر بیجار با روش آنتروپی و SAW107122249610.22111/gaij.2016.2496FAدکتر محمدرضاپورمحمدیاستاد گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده جغرافیا و برنامهریزی، دانشگاه تبریزکیومرثنعیمیکارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده جغرافیا و برنامهریزی، دانشگاه تبریزفرزانهدرویشیکارشناسی ارشد رشتۀ جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکدۀ جغرافیا و برنامهریزی، دانشگاه تبریزJournal Article20160628-مسکن یکی از مقولههای مهمی است که بشر همواره با آن دست به گریبان بوده و برای دگرگونی و یافتن پاسخی مناسب و معقول برای آن در تلاش بوده است؛ بنابراین، مسکن یک نیاز است، اما فراتر از نیاز آنچه که ایدهآل آدمی است، دسترسی به مسکنی مناسب است؛ از این رو، در مقالۀ حاضر به بررسی کیفیت مسکن مناسب در محلات شهری به صورت موردی در محلات سکونتگاهی شهر بیجار میپردازیم. روشبررسیاینپژوهش،مبتنیبررویکردتوصیفی-تحلیلیاست. جهتجمعآوریاطلاعاتموردنیاز،ازروش میدانی- کتابخانهایو همچنین از مجموعه دادههای موجود در مرکز آمار ایران، برای تحلیل کیفیت مسکن در محلات شهر بیجار استفاده شده است. در نهایت با توجه به اهداف موردنظر در این تحقیق، تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از تکنیک SAWو آنتروپی مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل14 شاخص مورد استفاده در تحقیق، نشان میدهد که در سطح محلات شهر بیجار، محلات حلوایی و قلعۀ برجگه با بیشترین امتیاز و محلات محمود آباد، تخت علیا و تخت سفلی با کمترین امتیاز؛ به ترتیب، دارای بالاترین و پایینترین میزان از منظر شاخصهای کیفیت مسکن هستند.https://gaij.usb.ac.ir/article_2496_fda2e47f5ad4ecc2ad545990d9c69811.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-مقایسۀ کارایی روشهای TOPSIS رستری و MOLA در آمایش سرزمین مورد شناسی: حوضۀ آبخیز حبلهرود123142250010.22111/gaij.2016.2500FAآزادهمهریدانشجوی دکتری آمایش محیطزیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگاندکتر عبدالرسولسلمان ماهینیدانشیار و عضو هیئت علمی گروه محیطزیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگانJournal Article20160629-چکیده
امروزه به دلیل وجود بحرانهای محیط زیستی حاصل از استفادۀ غیر منطقی و تبدیل زمین، ارزیابی توان بومشناختی و آمایش کاربریها در سرزمین قبل از اجرای توسعه، امری ضروری است. روشهای متفاوتی در جهان برای ارزیابی و آمایش سرزمین استفاده میشوند. روشهای رتبهبندی براساس شباهت به راه حل ایده آل (TOPSIS) و تخصیص کاربریها بر اساس اهداف چندگانه (MOLA)، از جمله روشهای ارزیابی و آمایش چندمعیاره هستند. در این مقاله از روشهای TOPSIS و MOLA برای آمایش رستری سرزمین در حوضۀ حبلهرود استفاده شده است. برای این منظور، از نقشههای توان بومشناختی، اقتصادی و اجتماعی به عنوان معیار ارزیابی استفاده شد و کاربریهای آبزیپروری، باغداری، توسعه و مرتعداری به عنوان گزینههای ارزیابی در نظر گرفته شدند. در ابتدا روش آنتروپی برای وزندهی نقشههای توان استفاده شد. سپس، روش TOPSIS برای اولویتبندی کاربریها در منطقه استفاده شد. روشهای آنتروپی و TOPSIS هر دو به شکل رستری در نرمافزار ایدریسی اجرا شدند. در مرحلۀ بعد به منظور مقایسۀ نتایج، روش MOLA نیز در نرمافزار ایدریسی برای آمایش کاربریها استفاده شد. نتایج حاصل از دو روش، مورد تحلیل و مقایسه قرار گرفت. همچنین، به منظور بررسی نحوۀ چینش کاربریها، پارامترهای سیمای سرزمین برای نقشههای آمایش نهایی به وسیلۀ نرمافزار FRAGSTATS محاسبه شد. نتایج نشان داد روشهای TOPSIS و MOLA هردو نقشههای آمایش مطلوبی را ارائه میکنند؛ اما نحوۀ چینش کاربریها در منطقه در آنها متفاوت است؛ به طوری که نتایج آنها تنها در 41/57 درصد مساحت منطقه با یکدیگر همپوشانی دارند. تحلیل پارامترهای سیمای سرزمین نشان داد کاربریها در روش TOPSIS دارای پیوستگی بیشتری هستند؛ در حالیکه در روش MOLA کاربریها در بعضی مناطق دارای پراکندگی هستند. هر دو روش مورد استفاده دارای نواقص و مزایایی هستند و یکی از مسائل مهم در مطالعات آمایش سرزمین ارائه راهکارهایی برای بهبود این روشها و یا حتی استفاده از نتایج ترکیبی این مدلهاست.https://gaij.usb.ac.ir/article_2500_b0a65979a8952170d62025cb637e2b9a.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-ارزیابی و اولویتبندی شاخصهای توسعه پایدار شهری با استفاده از مدل تحلیل شبکه ANP مورد شناسی: مناطق شهر زنجان143160249910.22111/gaij.2016.2499FAدکتر مسعودصفایی پوردانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهوازسمیرامرادی مفرددانشجوی دکترا جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهوازمحمدرضاامیری فهلیانیدانشجوی دکترا جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهوازJournal Article20160629-توسعۀ پایدار یکی از جامعترین مفاهیم در دهههای اخیر است. این واژه در مفهوم گستردۀ آن به معنی اداره و بهرهبرداری صحیح و کارا از منابع مالی، نیروی انسانی برای دستیابی به الگوی مصرف مطلوب است که با بهکارگیری امکانات فنی، ساختار و تشکیلات مناسب برای رفع نیاز نسل امروز و آینده به طور رضایت بخش امکانپذیر میشود؛ پس میتوان گفت، توسعۀ پایدار یک اصل سازمان دهنده برای زندگی انسان است. در این راستا، هدف از انجام این پژوهش، ارزیابی و اولویتبندی شاخصهای توسعۀ پایدار شهری در مناطق شهر زنجان و ارائه راهکارهایی به منظور توسعۀ پایدار شهری در این شهر است. در پژوهش حاضر، روش تحقیق براساس نوع هدف، کاربردی و براساس نوع روش، توصیفی- تحلیلی است؛ بنابراین، در تبیین ادبیات و سوابق موضوع و ارائه مدل شبکهای پژوهش، از مطالعات کتابخانهای و برای جمع آوری اطلاعات با توجه به ماهیت تحقیق از روشهای میدانی استفاده گردیده است. همچنین به منظور ارزیابی و اولویتبندی شاخصهای ارائه شده از روش فرایند تحلیل شبکههای (ANP) استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که مناطق چهارگانۀ شهر زنجان از لحاظ میزان برخورداری از شاخصهای منتخب توسعه متفاوت بوده، همچنین بین شاخصهای منتخب و روند توسعۀ پایدار در شهر زنجان رابطۀ معناداری وجود دارد. از میان شاخصهای مورد بررسی، «شاخص اقتصادی با امتیاز 330381/0» و «کالبدی با امتیاز 283131/0» بیشترین سهم را در توسعۀ پایدار شهری در مناطق شهر زنجان ایفا می کنند. سایر شاخصها به مراتب تأثیر مستقیمی بر روند توسعۀ پایدار مناطق چهارگانه شهر زنجان داشتهاند.https://gaij.usb.ac.ir/article_2499_c08636ae4037627d21e2b84e5d8c4230.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-سنجش و ارزیابی سرزندگی فضاهای عمومی شهری و نقش آن در ارتقای کیفیت زندگی جوانان موردشناسی: خیابان نظر شرقی شهر اصفهان161180254510.22111/gaij.2016.2545FAدکتر کیومرثحبیبیفوق دکتری شهرسازی، دانشیار گروه مهندسی شهرسازی، دانشگاه علم و صنعتدکتر مهیننسترندکتری برنامهریزی شهری، دانشیار گروه مهندسی شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهانمهردادمحمدیکارشناس ارشد برنامهریزی شهری، مدرس گروه معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندجJournal Article20160705شهرها و فضاهای عمومی شهری به مثابۀ موجودات زنده، نیازمند سرزندگی و نشاط هستند. خلق و ارتقای سرزندگی در یک فضای شهری، مستلزم همسو بودن ویژگیهای فضا در پاسخگویی به نیازهای شهروندان و بهخصوص جوانان بوده که به نوبۀ خود میتواند افزایش حضور مستمر و کیفیت زندگی آنها را به دنبال داشته باشد. هدف از این پژوهش ارائه، سنجش و ارزیابی شاخصهای سرزندگی فضاهای شهری است. در این پژوهش با استفاده از روش کتابخانهای و تحلیلی- توصیفی، مطالعات رفتاری جوانان و شناخت نیازهای آنان، معیارهای سرزندگی فضاهای شهری در ارتباط با کیفیت زندگی جوانان، در چهار سطح دستهبندی و استخراج گردیده است. سپس، بر اساس معیارهای سطح چهارم به طراحی پرسشنامه بر اساس طیف 5 گزینهای لیکرت اقدام گردید. میانۀ نظری پاسخها در این تحقیق عدد سه در نظر گرفته شد. با استفاده از فرمول کوکران تعداد 101 پرسشنامه بر اساس روش نمونهگیری تصادفی ساده در بین جوانان در خیابان نظر شرقی شهر اصفهان که یکی از فضاهای سرزندۀ شهر است، تکمیل گردید. برای تحلیل دادهها از نرم افزار SPSS19استفاده شد. روش تحلیل این تحقیق بر مبنای تکنیک تحلیل رگرسیونی چند متغیره سلسله مراتبی استوار بوده است. نتایج نشان از میانگین امتیاز 3.37 سرزندگی خیابان نظر شرقی بوده که بیشتر از میانۀ نظری است و سرزندگی این خیابان در حد خوب ارزیابی شده است. امتیاز بُعد سرزندگی اقتصادی خیابان نظر شرقی اصفهان با 4.43 بیشتر از امتیاز بُعد سرزندگی اجتماعی (3.14) و سرزندگی محیطی (3) است. با توجه به تحلیلهای آماری اهمیت سرزندگی محیطی برای جوانان در خیابان نظر شرقی با 711/. = ß بیشتر از ابعاد سرزندگی اقتصادی و سرزندگی اجتماعی است. نتایج نشان میدهد که وضعیت تحصیلی دارای رابطۀ معنیداری با سرزندگی درک شده توسط جوانان است؛ به عبارتی با افزایش تحصیلات، درک سرزندگی فضای شهری نیز افزایش یافته است. در پایان با بحث پیرامون نقش سرزندگی فضاهای شهری در کیفیت زندگی جوانان، پیشنهادهایی برای ارتقای کیفیت سرزندگی فضای شهری ارائه گشته است.https://gaij.usb.ac.ir/article_2545_f463f9fd07dd399b733813d9a0b4b801.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-مطالعۀ مورفولوژی گنبد نمکی دشتی در جنوب بوشهر181200254610.22111/gaij.2016.2546FAدکتر غلامرضاامینینژاداستادیار جغرافیا و برنامهریزی روستایی دانشگاه پیام نور تهراندکتر سمیرازندیفربخش تحقیقات بیابان، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایراندکتر محمد رضافرودی جهرمیاستادیاردانشگاه آزاد اسلامی واحد دشتستانJournal Article20160705-گنبد نمکی، دشتی حد فاصل دو گسل پیسنگی کازرون (شمال) و برازجان (جنوب) است. این دو گسل بخشی از سیستم گسلی راستالغز راستگرد قطر- کازرون هستند که بخش شمالی این سیستم گسلی در خشکی ایران زمین واقع است. هدف از این پژوهش، بررسی مورفولوژی کوه نمک دشتی با استفاده از روشهای میدانی، عکسهای هوایی، ماهوارهای، نقشۀ توپوگرافی و تهیۀ نقشه 1:50000 زمین شناسی و سپس بررسی و شناخت پدیدههای درونی و بیرونی مؤثر در شکلدهی مورفولوژی گنبدنمکی دشتی است.تعدادی از ساختارهای مورد مشاهده در منطقه، مرتبط با فرایند گنبدزایی به وجود آمدهاند و در مقابل برخی از مورفولوژیها ربطی به فرایندهای تکتونیکی تشکیل گنبد ندارند. از جمله ساختارهای مرتبط با گنبد نمکی میتوان به انواع مختلف کارستها، نمک شارها، گسلهای معکوس محیطی که دور تا دور محدوده گنبد دیده میشوند، ساختار سفره (Nappe)، چینهای رودهای که در داخل لایههای ژیپسی تشکیل شدهاند، چینهای در ارتباط با گسل و دیگر ساختارها اشاره کرد و همچنین تعدادی از ساختارها در ارتباط با گنبدزایی نیستند؛ مانند چشمههای نمکی، آبشارها، درههای گلکلمی، ستونهای فرسایشی، تنگهها و... . تعدادی از این مورفولوژیها در اثر انحلال و تعدادی در اثر تکتونیک منطقه ایجاد شدهاند و دلیل تشکیل گروهی دیگر از این مورفولوژیها هر دو پارامتر انحلال و تکتونیک منطقه است.https://gaij.usb.ac.ir/article_2546_4b0c5ca1b1a66372b76cf874ba99903a.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-گسلش فعال در طول گسل تبریز (شمال غرب ایران)201216254710.22111/gaij.2016.2547FAمجتبیمهرپویانکارشناس ارشد رشته زمینشناسی دانشگاه سیستان و بلوچستانمحسنجامیدانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات تهران، گروه زمین شناسی، تهراندکتر محمد مهدیخطیب- استاد رشته زمینشناسی عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجندنازنینسرحدیکارشناس ارشد رشته زمینشناسی دانشگاه سیستان و بلوچستانJournal Article20160705-اگرچه در طول دو قرن اخیر، فعالیت لرزهای مهمی در طول گسل تبریز مشاهده نشده؛ اما بررسیهای صحرایی نشاندهندۀ گسلش فعال در طول این گسل است. بر اساس شواهد صحرایی، در طول این گسل عوارض متعدد زمینریختی مرتبط با گسلش فعال دیده میشود که احتمال رخداد زمینلرزهای مخرب توسط این گسل در آینده دور از انتظار نیست. گسل تبریز از 2 قطعۀ اصلی تشکیل شده است. این گسل در طول خود دارای هندسۀ یکسانی نبوده و بر اساس تغییرات در هندسۀ سطح گسلش، میتوان این گسل را به سه بخش تقسیم نمود. بخش شمالی از شمال فرودگاه تبریز تا شهر صوفیان امتداد داشته و منطبق بر قطعۀ شمالی گسل تبریز است. در این بخش، گسل تبریز سبب قرار گرفتن رسوبات میوسن بر روی رسوبات جوان کواترنری شده و دارای شیبی نسبتاً زیاد به سمت NE است. بخش میانی، از شمال فرودگاه تبریز تا شرق شهرک باغمیشه تبریز امتداد داشته و سبب قرار گرفتن رسوبات میوسن بر روی رسوبات جوان کواترنری شده و دارای شیبی به سمت NE است. همچنین سطوح تراسی حاکی از بالا آمدگی بلوک شمالی این گسل است. بخش میانی و بخش شمالی گسل تبریز توسط ساختاری Pull-Apart از هم جدا شدهاند. در نهایت بخش جنوبی گسل تبریز که از شرق شهرک باغمیشه تبریز تا شهر بستانآباد امتداد داشته و سبب قرار گرفتن رسوبات پلیو-کواترنری با مرز گسله بر روی رسوبات میوسن شدهاست. بخش جنوبی گسل تبریز بر خلاف بخش میانی و جنوبی این گسل، دارای شیبی به سمت SW است. در هر 3 بخش فوق گسل تبریز سبب جابجایی راستبر رسوبات شده و دارای مؤلفۀ فشاری است.https://gaij.usb.ac.ir/article_2547_64ecb2be1ea746e4c2963051d39ea0fe.pdfدانشگاه سیستان و بلوچستانجغرافیا و آمایش شهری منطقهای2345-227761920160621-رویکردهای توانمندسازی مناطق حاشیهای شهری مورد شناسی: سکونتگاه غیر رسمی حسنآباد یزد216230254810.22111/gaij.2016.2548FAدکتر اعظمصفرآبادیاستادیار جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه شیرازدکتر سعیدهمؤیدفراستادیار جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه حایری میبددکترحمیدرضاوارثیاستاد جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه اصفهانرسولبلاغیمربی شهرسازی، دانشگاه سلمان فارسی کازرونJournal Article20160705سکونتگاه غیر رسمی از عوامل عمدۀ ایجاد ناپایداری در مناسبات شهری، بویژه در کشورهای در حال توسعه است. اسکان غیر رسمی به طور عمده با تصرف و ساخت غیر رسمی زمین و مسکن، عدم رعایت ضوابط و مقررات رسمی و متعارف شهرسازی، کمبود شدید خدمات زیرساختی، رشد سریع کالبدی و جمعیتی، اشتغال غالب غیر رسمی، ناپایداری سازهای و تأسیساتی، ناپایداری درآمد، بستر کالبدی مناسب برای رشد آسیبهای اجتماعی و شکلگیری خرده فرهنگهای کجرو و ایجاد پایگاه مجرمین و بزهکاران اجتماعی شناخته میشود. این پدیده در اثر رشد شهرنشینی، مهاجرتهای روستا شهری و فقر شهری به وجود آمده است. رویکرد توانمندسازی، راهکاری است که با تأکید بر ماهیّت درونزای حل مشکل، میتواند زمینههای کاهش آثار منفی سکونتگاههای غیر رسمی را فراهم آورد. این پژوهش با هدف توانمندسازی سکونتگاه غیر رسمی حسنآباد شهر یزد برای ارائۀ الگوی مناسب ساماندهی آن انجام شده است. روش تحقیق توصیفی – تحلیلی و از نوع کاربردی و توسعهای است. دادهها از مطالعات کتابخانهای و اسنادی و نیز تکمیل پرسشنامه جمعآوری و با بهرهگیری از روش تحلیل عاملی نیازهای محله اولویتبندی و راهکارهای توانمندسازی ارائه شده است. در بررسی 34 گویۀ مطالعه شدۀ عوامل مؤثر در توسعۀ پایدار محله به 9 عامل کاهش یافت و با توجه به میزان همبستگی هر یک از گویههای بارگذاری شده در عوامل، عناوین مناسب انتخاب شد. این عوامل 124/67 درصد واریانس را پوشش میدهند که عامل زیست محیطی با 152/19 بیشترین درصد واریانس و عامل مهارتآموزی با 696/3 کمترین درصد واریانس را داشته است؛ بنابراین، با توجه به درصد واریانس، عوامل بر اساس شدت اثرگذاری در توانمندسازی محله به صورت زیست محیطی، اجتماعی، آموزشی، درمانی-ورزشی، مشارکتی، کالبدی، اقتصادی، زیرساختی و مهارتآموزی اولویتبندی شدند.https://gaij.usb.ac.ir/article_2548_c8c61fc4816259180203ebba81591cd0.pdf