پهنه‌بندی مکانی برای جانمایی سکونتگاه جاودان (آرامستان جدید) در حریم شهر بجنورد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران

چکیده

مکان­یابی آرامستان جدید در حریم شهر بجنورد، نیازمند ارزیابی دقیق شرایط محیطی و موقعیتی اراضی است. در این راستا، ابتدا ماهیت توسعة شهری بجنورد و محدودیت‌های طبیعی پیرامون آن مدنظر قرارگرفت تا چارچوبی جامع برای تحلیل فراهم­شود. شاخص‌های تحقیق براساس مطالعات کاربردی پیشین و مقررات و آیین‌نامه‌های بهداشتی جاری با استفاده از سیستم اطلاعات مکانی، استانداردسازی و ترکیب شده‌اند. شاخص‌های مؤثر در ارزیابی، در دو دستة «شاخص‌های موقعیت» (فاصله از شهر، جهت باد غالب، دسترسی، کاربری اراضی و جهت توسعة شهر) و «شاخص‌های مکان» (جنس و مکانیک خاک، آب سطحی، توسعة آتی، عمق آب‌های زیرزمینی و زمین‌شناسی) طبقه‌بندی شده و به‌صورت لایه‌های اطلاعات مکانی در سیستم اطلاعات جغرافیایی مورد تحلیل قرارگرفته‌اند. تلفیق این لایه‌ها امکان شناسایی پهنه‌های مطلوب، در پنج ردة اصلی را فراهم نموده‌است. همچنین نتایج حاصل از وزن‌دهی یکسان و روش AHP مورد مقایسه قرارگرفت که نشان‌دهندة بهبود دقت و انسجام پهنه‌بندی در روش AHP است به‌نحوی که به­ترتیب 34 و 26.5 درصد از اراضی مورد مطالعه، در پهنه‌های عالی (مطلوب) و مناسب (با احتساب ضریب اهمیت شاخص‌ها) قرارمی‌گیرند که در پهنه‌بندی اشاره‌شده، پهنة شمالی و شمال­شرقی حائز شرایط بررسی بیشتر با توجه به «جهت توسعة آتی» شهر و «جهت باد غالب»، برای جانمایی آرامستان هستند. این رده‌بندی به تصمیم‌گیرندگان کمک می‌کند تا قابلیت‌های هر پهنه را نه‌تنها از نظر فنی، بلکه از منظر پیامدهای زیست‌محیطی و توسعه‌ای نیز مقایسه­کنند. دستاورد اصلی پژوهش، تولید نقشة پهنه‌بندی مکانی است؛ نقشه‌ای که می‌تواند پایه‌ای عملی برای تصمیم‌گیری مدیران شهری و هدایت فرایند انتخاب اراضی مناسب‌تر جهت جانمایی سکونتگاه جاودان یا آرامستان جدید شهر باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Spatial Zoning for the Site Selection of a New Eternal Settlement (Cemetery) in the Peri-Urban Area of Bojnord

نویسنده [English]

  • Atefeh Sedaghati
Assisrant Professor, Urban Design & Planning Department, Art Faculty, University of Bojnord, Bojnord, Iran.
چکیده [English]

The location selection of a new cemetery within the urban fringe of Bojnord requires a precise assessment of the environmental and spatial conditions of available lands. In this regard, the nature of urban development in Bojnord and the surrounding natural constraints were first considered in order to provide a comprehensive framework for analysis. The research criteria were standardized and integrated using a Geographic Information System (GIS) based on previous applied studies as well as current health regulations and guidelines. The effective evaluation criteria were classified into two categories: “location-related criteria” (distance from the city, prevailing wind direction, accessibility, land use, and urban development direction) and “site-related criteria” (soil type and mechanics, surface water, future development, groundwater depth, and geology). These criteria were analyzed as spatial information layers within the GIS environment. The integration of these layers enabled the identification of suitable zones in five main suitability classes. Furthermore, the results obtained from equal-weighting and the Analytic Hierarchy Process (AHP) were compared, indicating improved accuracy and consistency of zoning through the AHP approach. Accordingly, 34% and 26.5% of the study area were classified as highly suitable and suitable, respectively, when the relative importance of criteria was taken into account. Within this zoning framework, the northern and northeastern zones were identified as requiring further investigation for cemetery site selection, particularly with respect to the city’s future development direction and the prevailing wind direction. This classification assists decision-makers in comparing the potential of each zone not only from a technical perspective but also in terms of environmental and developmental implications. The principal outcome of the study is the production of a spatial suitability zoning map, which can serve as a practical basis for urban managers in decision-making and in guiding the process of selecting more appropriate lands for the location of the Eternal Settlement (cemetery) or a new cemetery for the city.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cemetery
  • Site Selection
  • Suitable Zones
  • Bojnord

مراجع

آیین‌نامة آرامستان‌های کشور. (1403). شمارة ۵۲۱۰۹/ت۶۲۴۵۹هـ، مورخ ۱۴۰۳/۳/۲۳، مصوب هیأت وزیران. منتشرشده توسط مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
آیین‌نامة مقررات بهداشتی آرامستان‌ها. (1388). تهیه و تدوین: مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دفتر هماهنگی خدمات شهری سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های وزارت کشور.
باقریان، محمدصابر و امیری­ریگی، سارا. (1401). تجربة پدیدارشناختی هستی‌شناسانة مکان (نمونه موردی: آرامستان تاریخی ظهیرالدوله تهران). اندیشه معماری، 6(11)، 148–136. https://doi.org/10.30479/at.2021.11793.1372
توران­پور، محیا؛ مولایی، اصغر و آیشم، معصومه. (1398). بازشناسی اصول حاکم بر مکان­یابی و توسعة آرامستان­ها از گذشته تا عصر حاضر (موردپژوهی: آرامستان تخت فولاد و باغ رضوان اصفهان). مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 6(19 )، 95- 124. https://doi.org/10.22080/shahr.2019.15100.1644
جلیلی­صدرآباد، سمانه و شکری­یزدان­آباد، شادی. (1398). تأثیر وجود و گسترش آرامستان بر محله­های همجوار آن (موردپژوهی: آرامستان امام­زاده سلطان­ابراهیم، شهر قوچان). معماری و شهرسازی ایران، 10(18 )، 127-138.  https://doi.org/10.30475/isau.2020.103680
حقیر، سعید؛ شوهان­­نژاد، یلدا. (1390). چگونگی ارتقای جایگاه گورستان­ها در جوانب اجتماعی و فرهنگی توسعه .فصلنامه باغ نظر، 8(17)، 81-94.  https://www.bagh-sj.com/article_122.html
رضایی، محمدرضا؛ تازش، یوسف؛ امیدی­پور، مرتضی و معین­مهر، آتنا. (1396). مکان­یابی آرمستان با استفاده از تحلیل سلسله­مراتبی دلفی فازی و سامانة اطلاعات جغرافیایی (نمونة موردی: شهر لیکک). برنامه­ریزی منطقه­ای، 7(28)، 167-178. https://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_2539.html
سعیدی­رضوانی، نوید. (1399). کتاب سبز شهرداری (راهنمای عمل شهرداری­ها)، تأسیسات شهری، سازمان شهرداری­ها و دهیاری­های کشور.
سلیمی، اسماعیل؛ قزل­سفلی، سمیه و بایزیدی، معصوم. (1402). پژوهشی در سنگ مزارهای آرامستان‌های قدیمی شهرستان مهاباد. پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران (نامة باستان‌شناسی)، 13(39)، 240–203. https://doi.org/10.22084/nb.2023.27165.2536
شیعه،  اسماعیل.  (1386).  کارگاه  برنامه­ریزی  شهری،  چاپ پنجم، تهران:  مرکز  انتشارات  دانشگاه  علم و صنعت  ایران .
طالشی، مصطفی؛ امجدیزدی، حسین؛ رحیمی، حسین. (1402). شناسایی و تدقیق نواحی فرهنگی آرامستان­ها در راستای گردشگری مذهبی (مورد مطالعه: آرامستان­های ناحیة شهری مشهد)، نشریة علمی برنامه­ریزی توسعة کالبدی، سال هشتم، شمارة یک، پیاپی 29، 71-59. https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_9960.html
صداقتی، عاطفه؛ مداحی، علی و طالب­خواه، حمید. (1401). مدل­سازی و پیش­بینی روند گسترش و توسعة فیزیکی شهر بجنورد. پژوهش­های جغرافیای انسانی، 54(4)، 1563-1585. https://doi.org/10.22059/jhgr.2021.329110.1008364
طاهری، مرضیه؛ علی‌عباسپور، رحیم و علوی‌پناه، سیدکاظم. (1393). استفاده از تصمیم‌گیری چندمعیارۀ مبتنی بر تلفیق روش‌های DEMATEL و ANP در انتخاب مکان ‌بهینۀ آرامستان‌ها (مطالعۀ موردی: اصفهان). محیط­شناسی، 40 (2)، 463-480. https://doi.org/10.22059/jes.2014.51213
عمرانی، قاسمعلی. ( 1390 ). اصول بهداشت و محیطزیست آرامستان­ها اهمیت، مکان­یابی، آلودگی­های احتمالی، قوانین، مقررات و شناخت آرامستان­های موجود در ایران، تهران: سازمان چاپ و انتشارات با همکاری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی.
کازرونی، فرشاد. (1389). گورستان و معماری منظر، مجلة منظر، شمارة ششم: 10 و 11. https://www.manzar-sj.com/article_343.html?lang=fa
کاظمی، کیارش. (1395).  آرامستا­ن­ها راویان خاموش تاریخ شهر.  نشریة جستارهای شهرسازی، دوفصلنامه تحلیلی، پژوهشی، معماری و شهرسازی،2 (1) (45)، 79-67. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1315551/
کوهساری، محمدجواد و حبیبی، کیومرث. (1385). تلفیق مدل AHP و منطق IO در محیط GIS جهت مکان­گزینی تجهیزات جدید شهری (مورد مطالعه: مکان­یابی آرامستان جدید شهر سنندج)، سومین همایش سیستم­های اطلاعات مکانی، قشم، 1-12. https://civilica.com/doc/10886/
گلی، علی؛ رحمانی، طاهره و علی­پورفخرآبادی، محبوبه. (1395). مکانی برای اموات، شناسایی پهنه­های مستعد احداث آرامستان در شهر شیراز. پژوهش و برنامه­ریزی شهری، 7(25)، 43-62. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22285229.1395.7.25.3.2
ماهنامة شهرداری­ها. (1381). مجموعه­مقالات، یادداشت­ها، شمارة43، شماره ویژه گورستان­ها، وزارت کشور: سازمان شهرداری­های کشور.
ماهنامة شهرداری­ها. (1385). مجموعه­مقالات، یادداشت­ها، شمارة 76، نگاهی به آرامستان (گورستان) در شهر: نوشتة هاشم نوروزی­فرد، وزارت کشور: سازمان شهرداری­های کشور، 71-68 .
محمدی، فردین. (2022). از بیمارستان تا آرامستان؛ تحلیل سوگواری‌های ناتمام در دوران پاندمی کرونا در شهر سنندج. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 15(4)، 153-183.‎ https://doi.org/10.22035/jicr.2023.2889.3243
منتظرالقائم، اصغر و کوشکی، فردین. (1398). تحلیل سامان­دهی آرامستان­های شهر اصفهان از منظر الگوی شهر ایرانی اسلامی. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 9(36 )، 49-58. https://dorl.net/dor/20.1001.1.2228639.1398.9.36.4.3
مهندسین مشاور نقش جهان­پارس. (1389). طرح جامع شهر بجنورد، گزارش جلد دوم (مطالعات تاریخی) و جلد سوم (مطالعات کالبدی)، بجنورد: اداره راه و شهرسازی خراسان شمالی.
یدالله­پور، معصومه. (1400). آداب ترحیم و وقف گورستان در مازندران، مطالعات ایران­شناسی، سال هفتم، شمارة 20: 117-132. https://is.iranology.ir/article_710686.html?lang=fa
 
References
 
Al-Yahyai, S., Charabi, Y., Al-Badi, A. H., & Gastli, A. (2013). Wind resource assessment using numerical weather prediction models and multi-criteria decision making technique: Case study (Masirah Island, Oman). International Journal of Renewable Energy Technology, 4(1), 17–33. https://doi.org/10.1504/IJRET.2013.051070
Baker, Landon, "The Future of Cemetery Design" (2020). Hospitality Design Graduate Capstones. 14. University of Nevada, Las Vegas. https://digitalscholarship.unlv.edu/arch_grad_capstones/14   
Basmajian C, Coutts Ch (2013). Planning for the disposal of the dead, Journal of the American Planning Association, Vol. 76, No. 3, pp. 305-317. https://doi.org/10.1080/01944361003791913
Chu, Y., Cai, S., Luo, C., Lei, Z., & Peng, C. (2023). Towards more efficient local search for pseudo-boolean optimization. In 29th International Conference on Principles and Practice of Constraint Programming (CP 2023) (pp. 12-1). Schloss Dagstuhl–Leibniz-Zentrum für Informatik. https://doi.org/10.4230/LIPIcs.CP.2023.12
Crisanto-Perrazo, T., Guayasamín-Vergara, J., Mayorga-Llerena, E., Sinde-Gonzalez, I., Vizuete-Freire, D., Toulkeridis, T., ... & Fierro-Naranjo, G. (2022). Determination of empirical environmental indices for the location of cemeteries—an innovative proposal for worldwide use. Sustainability, 14(10), 6284. https://doi.org/10.3390/su14106284
Długozima, A. (2022). How to find a suitable location for a cemetery? Application of multi-criteria evaluation for identifying potential sites for cemeteries in Białystok, Poland. Moravian Geographical Reports, 30(1), 34-53. https://doi.org/10.2478/mgr-2022-0003
Falconí-Vélez, M., Crisanto-Perrazo, T., Viracucha, W. C., Pachacama, S. S., Guayasamín-Vergara, J., García-Bazurto, A., & Toulkeridis, T. (2024). Validation of empirical equations for determining the suitability of the territory for the setting of cemeteries–Implications for worldwide application. Heliyon, 10(24). https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e40639
Grabalov, P. (2024). Invisible public spaces: The role of cemeteries in urban planning and development in Moscow. Journal of Urban Affairs, 46(10), 1971-1991. https://doi.org/10.1080/07352166.2022.2147434
Hariyono WP (2015). Vertical cemetery, International Conference on Sustainable Design, Engineering and Construction, Procedia Engineering, Vol. 118, pp. 201-214, Available online at www.sciencedirect.com. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2015.08.419
Itescu, Y., & Jeschke, J. M. (2024). Assessing the conservation value of cemeteries to urban biota worldwide. Conservation Biology, 38(6), e14322. https://doi.org/10.1111/cobi.14322
Kizielewicz, B., Tomczyk, T., Gandor, M., & Sałabun, W. (2024). Subjective weight determination methods in multi-criteria decision-making: a systematic review. Procedia Computer Science, 246, 5396-5407. https://doi.org/10.1016/j.procs.2024.09.673
Lopez Duarte, F. K. (2023). Sustainable regeneration of operating cemetery structures in urban areas. Interdisciplinary assessment and development of a guidance system to support the decision-making process. https://hdl.handle.net/11392/2514211
Mohamad, F., Maulud, K. N. A., & Taib, A. M. (2023, May). Modelling of geospatial data through multi criteria analysis for cemetery land management. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 1167, No. 1, p. 012051). IOP Publishing. 10.1088/1755-1315/1167/1/012051
Mohammadi, S. D., & Saedi, B. (2024). Cemetery site selection using GIS-based extended fuzzy multi-criteria decision analysis in Hamedan city, western Iran. Under peer review, Journal of Applied Geomatics. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-4862943/v1
Mohammadi, S. D., & Saedi, B. (2024). Cemetery site selection using GIS-based extended fuzzy multi-criteria decision analysis in Hamedan city, western Iran. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-4862943/v1
Nueangnong, V., Hasan Subih, A. A. S., & Al-Hattami, H. Mohd. (2020). The 2020’s world deadliest pandemic: Corona Virus (COVID-19) and International Medical Law (IML). Cogent Social Sciences, 6(1). https://doi.org/10.1080/23311886.2020.1818936
Parson, K. (2019). The Effect of Various Soil Types on Decomposition Rate. Instars: A Journal of Student Research, 5. https://instars-ojs-tamu.tdl.org/instars/article/view/258
Sodiya, A. K., Ibisola, A. S., & Fateye, T. B. (2021). IMPACT OF CEMETERY ON PROXIMATE RESIDENTIAL PROPERTY VALUE. Ethiopian Journal of Environmental Studies & Management, 14(1).   doi: https://ejesm.org/doi/v14i1.1
Som, S. K., Ghosh, S., Dasgupta, S., Kumar, N. T., Hindayar, J. N., Mohan, M., ... & Bhattacharya, S. (2023). Utility of common variance of equally-weighted variables for GIS-based landslide susceptibility mapping at the eastern Himalaya. Journal of Earth System Science, 132(1), 16. https://link.springer.com/article/10.1007/s12040-022-02017-6
Tumer, A. R., Karacaoglu, E., Namli, A., Keten, A., Farasat, S., Akcan, R., ... & Odabaşi, A. B. (2013). Effects of different types of soil on decomposition: An experimental study. Legal medicine, 15(3), 149-156. https://doi.org/10.1016/j.legalmed.2012.11.003
Voutsaki, S., Hachtmann, V., & Moutafi, I. (2021). Space, place and social structure in the North Cemetery, Ayios Vasilios. Social) place and space in early Mycenaean Greece. Discussions in Mycenaean Archaeology. Austrian Academy of Sciences, Vienna, 323-340. https://www.austriaca.at/9783700189343#page=324
جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای
دوره 16، شماره 60
مهر 1405
صفحه 133-168

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 21 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری: 23 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش: 31 خرداد 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار