بررسی تأثیر بهینه سازی کاربری اراضی در کاهش فرسایش و رسوب حوضۀ آبخیز سدّ چم گردلان به کمک GIS

آرخی, دکتر صالح; یوسفی, صالح; رستمی زاد, قباد

doi:10.22111/gaij.2013.1079

بررسی تأثیر بهینه سازی کاربری اراضی در کاهش فرسایش و رسوب حوضۀ آبخیز سدّ چم گردلان به کمک GIS

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ استادیار گروه جغرافیا و سیستم های اطلاعات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه گلستان

² دانشجوی دکتری آبخیزداری دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس نور

³ دانشجوی دکتری آبخیزداری، دانشگاه تهران

10.22111/gaij.2013.1079

چکیده

امروزه تخریب محیط زیست یکی از مشکلات جوامع انسانی ناشی از مدیریت نامناسب در حوضههای آبخیز است. بهینه سازی کاربری اراضی یکی از استراتژیهای مناسب برای دستیابی به توسعۀ پایدار و کاهش هدر رفت منابع است. تحقیق حاضر در حوضۀ آبخیز سد چم گردلان استان ایلام با مساحت 46822 هکتار و به منظور تعیین مناسبترین ترکیب کاربری اراضی شامل باغ، کشت آبی، کشت دیم، مرتع و جنگل جهت کمینه سازی فرسایش خاک و رسوب صورت گرفت. با توجه به اهداف مورد نظر در این تحقیق، ابتدا نقشههای توپوگرافی، زمین شناسی، شیب، جهت، طبقات ارتفاعی، زمین شناسی و غیره با استفاده از نرم افزار GIS تهیه شد. سپس از روی هم گذاری دو به دوی نقشۀ طبقات ارتفاعی با جهت و زمین شناسی با شیب، دو نقشۀ اولیه تهیه و از روی هم گذاری دو نقشۀ اولیه، نقشۀ پایه با 190 واحد همگن به دست آمد. سپس، نخست با استفاده از مدل EPM مقدار فرسایش و رسوب ویژه در حوضۀ مورد مطالعه در محیط GIS محاسبه شد و نقشۀ شدت فرسایش ترسیم گردید. بالاخره، برای بررسی تأثیر بهره برداری مناسب از اراضی در کاهش میزان فرسایش و رسوب در مدل EPM، اقدام به بهینه سازی کاربری اراضی از طریق ارزیابی و آمایش سرزمین گردید. نتایج این تحقیق حاکی از آن است که اعمال مدیریت مناسب و آمایش میتواند به طور کلی میزان فرسایش و رسوب حوضۀ آبخیز را حدود 401276 تن در سال (حدود 54%) کاهش دهد. بنابراین، چنانچه کاربریهای مناسب و سازگار با شرایط طبیعی و محیطی و با هدف استفادۀ بهینه از طبیعت ارائه و انتخاب شوند، فرسایش در آبخیز مورد مطالعه و در نهایت رسوب تولید شده در حوضه به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد.

کلیدواژه‌ها