مکان‌‌یابی مرکز گردشگری رودخانه‌‌‌‌ای شهرستان شوش با استفاده از مدل تصمیم‌‌گیری تاپسیس (مورد شناسی: رودخانه‌‌‌‌های دز، کرخه و شاوور)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد معماری، گروه معماری دانشگاه صنعتی جندی‌‌شاپور دزفول، دزفول، ایران

2 عضو هیئت علمی گروه معماری دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، دزفول، ایران

10.22111/gaij.2020.5714

چکیده

رودخانه‌‌‌‌ها از جمله مکان‌‌‌‌هایی هستند که در طول تاریخ همواره مورد توجه بشر بوده‌‌‌‌اند؛ هم به‌عنوان مسیر حمل‌و‌نقل و هم به‌عنوان منبع تأمین غذا، آب شرب و آب مورد‌نیاز در بخش کشاورزی. از طرفی جذابیت‌‌‌‌های ویژۀ طبیعی موجب شده‌است تا رودخانه‌‌‌‌ها به مکان‌‌‌‌هایی درجهت تفریح و گذران اوقات فراغت تبدیل شوند. پتانسیل‌‌‌‌های تفریحی و گردشگری رودخانه‌‌‌‌ها منجر به ایجاد گونه‌‌‌‌ای از گردشگری موسوم‌به «گردشگری رودخانه‌‌‌‌ای» شده‌است. شهرستان شوش، در منطقۀ شمال استان خوزستان با دارا‌بودن سه رود دائمی کرخه، دز و شاوور از‌لحاظ ایجاد و توسعۀ گردشگری رودخانه‌‌‌‌ای دارای موقعیت مناسبی است. با توجه به پراکندگی گردشگران در اطراف این سه رودخانه که موجب آلودگی‌‌‌‌های زیست‌‌‌‌محیطی در این نواحی شده‌‌‌‌‌، در پژوهش حاضر به مکان‌‌‌‌یابی سایت‌‌‌‌های گردشگری رودخانه‌‌‌‌ای در شهرستان شوش پرداخته شده‌است. پژوهش حاضر به روش پیمایشی انجام شده و گردآوری اطلاعات و تعیین معیارهای مکان‌‌‌‌یابی از‌طریق مطالعات کتابخانه‌‌‌‌ای و میدانی با استفاده از توزیع پرسشنامه خبره صورت گرفته‌است. انتخاب سایت‌‌‌‌ها ازطریق تحقیقات میدانی صورت گرفته و از میان نوزده سایت پیشنهادی، چهار سایت با پتانسیل قابل‌قبول برای انجام بررسی‌‌‌‌های مربوط مشخص شده‌‌‌‌اند. به‌منظور وزن‌‌‌‌دهی معیارها از روش آنتروپی شانون و برای تحلیل داده‌‌‌‌ها از مدل تاپسیس بهره گرفته‌شده‌است. چهار سایت انتخابی شامل سایت‌‌‌‌های رداده، شصت‌‌‌‌متری، ناجیان و خماط به‌لحاظ دارابودن شرایط اولیه مانند مساحت کافی، سهولت دسترسی و بهداشت محیط نسبت‌به دیگر سایت‌‌‌‌ها در اولویت بوده و از نظر سایر معیارهای مکان‌‌‌‌یابی در پژوهش حاضر به حیطۀ قیاس و رتبه‌‌‌‌بندی گذاشته شدند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد، با توجه به هسته‌های زیستی، فاصله از شهر و تأسیسات شهری، میزان ظرفیت محل درجهت انجام فعالیت‌های تفریحی رودخانه‌ای، محدودۀ ناجیان در ساحل غربی رود کرخه در بهترین وضعیت برای احداث مجموعۀ گردشگری بوده‌است؛ به‌گونه‌‌ای‌که کمترین آسیب را به محیط زیست وارد کرده و از تاب‌آوری محیط نکاهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

--

نویسندگان [English]

  • sedigheh salati 1
  • dr.behzad vasigh 2
  • dr.abdolrahman dinarvand 2
چکیده [English]

--

اصغرپور، محمدجواد. (1377). تصمیم‌گیری‌های چند‌معیاره، تهران: انتشارات دانشـگاه تهران.
بزم‌‌‌‌آرا بلشتی، مژگان؛ توکلی، مرتضی؛ سلطانیان، ستار؛ جعفرزاده، کاوه. (1397). توسعۀ اکوتوریسم پایدار در مناطق حفاظت‌‌‌‌شده با تأکید بر مفهوم ظرفیت بُرد زیست‌‌‌‌محیطی، فضای گردشگری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر، دورۀ 7، شمارۀ 25، صص 20-31.
پورطاهری، مهدی؛ فتاحی، احداله؛ نعمتی، رضا؛ آدینه‌‌‌‌وند، اسماعیل. (1394). تبیین مزیت‌‌‌‌های استفاده از مدل ترکیبی WASPAS در مکان‌‌‌‌یابی روستاهای هدف گردشگری (مطالعۀ موردی: روستاهای گردشگری استان لرستان)، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دانشگاه تربیت مدرس، دورۀ ۲۰، شمارۀ ۲، صص ۱۱۵-۱۴۰.
حاجیکلی، فیروز. (مصاحبه) (25 خرداد 1398، ساعت 9:30). رئیس ادارۀ محیط زیست شوش. مصاحبۀ شخصی نگارنده. مکان: ادارۀ محیط زیست شوش،.
چنانی، رضا. (مصاحبه) (27 خرداد 1398، ساعت 10:40.). رئیس ادارۀ میراث فرهنگی-گردشگری و صنایع دستی شوش. مصاحبۀ شخصی نگارنده. مکان: ادارۀ میراث فرهنگی-گردشگری و صنایع دستی شوش،
شانیان، علی. (1385). کاربرد تکنیک‌های تصمیم‌‌‌‌گیری چندمعیاره در انتخاب راهبرد مناسب درجهت اجرای پروژۀ فناوری اطلاعات، تهران: سازمان مدیریت صنعتی ایران.
عزیزی خادم، الهام؛ رنگزن، کاظم؛ کابلی‌‌‌‌زاده، مصطفی؛ تقی‌‌‌‌زاده، ایوب. (1397). رتبه‌‌‌‌بندی مکان‌‌‌‌یابی دهکدۀ گردشگری با تأکید بر معیارهای زیست‌محیطی به روش FTOPSIS (مطالعۀ موردی: شهرستان شوش)، نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی تهران سال هجدهم، شمارۀ 51، صص 181-165.
فروغیان، امیر؛ اسلامی، حسین؛ دریکوند، احسان. (1396). استفاده از روش‌‌های سلسله‌مراتبی و فازی در مکان‌یابی دفن زباله (مطالعۀ موردی: شهرستان شوش). مهندسی آب،  دانشکده علوم آب دانشگاه آزاد اسلامی واحد جامع شوشتر  4(1)، صص 56-71.
http://jwe.iau-shoushtar.ac.ir/article_531717.html
مؤمنی، منصور. (1389). مباحث نوین تحقیق در عملیات. تهران: انتشارات دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران.
مهاجری، محمد. (1386). مکان‏یابی پایگاه‏های چندمنظورۀ پشتیبانی و مدیریت بحران پس از وقوع زلزله با استفاده از GIS (نمونۀ موردی: منطقۀ 17 شهر تهران). پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد برنامه‏ریزی شهری و منطقه‏ای، دانشگاه تهران، تهران.
 
An, Le Thanh., Markowski, Janusz., Bartos, Maciej., Rzenca, Agnieszka., Piotr Namiecinski. (2019), An evaluation of destination attractiveness for naturebased tourism. Recommendations for the management of national parks in Vietnam. Nature Conservation 32: 51–80 (2019). doi: 10.3897/natureconservation.32.30753.
https://www.researchgate.net/publication/331532245
Bagheri, Ardeshir., Moharrer, Masoomeh., Bagheri, Moslem., Nekooee Zadeh, Maryam. (2018), Ranking the cities with potential of tourism investment in Fars province using numerical taxonomy. Decision Science Letters 7 (2018) 417–426.
Bánhidi, M., (2013), Vízi és vizekmenti turizmus alapjai, Magyar Sporttudományi Társaság Sportturizmus Szakosztály, Budapest, pp. 22.
Canteiro, M., Córdova-Tapia, F., & Brazeiro, A. (2018). Tourism impact assessment: A tool to evaluate the environmental impacts of touristic activities in Natural Protected Areas. Tourism Management Perspectives, 28, 220-227.
Çetinkaya, C., Kabak, M., Erbaş, M., & Özceylan, E. (2018). Evaluation of ecotourism sites: a GIS-based multi-criteria decision analysis. Kybernetes.
Chape, S., Harrison, J., Spalding, M., & Lysenko, I. (2005), Measuring the extent and effectiveness of protected areas as an indicator for meeting global biodiversity targets. Philos. Trans. R. Soc. B 360(1454), 443-455.
Chrysoulakis, N., van der Meer, J., & Hummel, H. (2019), Protected area management: Fusion and confusion with the ecosystem. Science of the total Environment. 651: 2432-2443.
Cole, S., & Ferguson, L. (2015). Towards a gendered political economy of water and tourism. Tourism Geographies, 17(4), 511-528.
Fernández, J. A. S., Azevedo, P. S., Martín, J. M. M., & Martín, J. A. R. (2020). Determinants of tourism destination competitiveness in the countries most visited by international tourists: Proposal of a synthetic index. Tourism Management Perspectives, 33, 100582.
Folgado-Fernández, J. A., Di-Clemente, E., Hernández-Mogollón, J. M., & Campón-Cerro, A. M. (2018). Water Tourism: A New Strategy for the Sustainable Management of Water-Based Ecosystems and Landscapes in Extremadura (Spain). Land, 8(1), 1-18.
https://www.researchgate.net/publication/330028504_Water_Tourism
Göksu, Ali., Kaya, Seniye Erdinç. (2014), ranking of tourist destinations with multi-criteria decision making methods in bosnia and herzegovina. Economic Review – Journal of Economics and Business, Vol. XII, Issue 2, November 2014.
https://www.researchgate.net/publication/273316371
Grössling, S., Hall, M., Scott, D. (2015), Tourism and Water. Channel View Publications: Bristol, UK, 2015; ISBN 9781845414993
http://www.multilingual matters.com/display. asp? K=9781845414993
ICAO (2018). “Travel and Tourism a Force for Good in the World,” accessed November 7, 2018.
https://www.icao.int/Meetings/iwaf2018/Documents/Travel%20and%20Tourism.pdf
Khoshkam, M., Marzuki, a., & Al-Mulali, U. (2016), Socio-demographic effects on Anzali wetland tourism development. Tourism Management. 54: 96-106.
https://www.researchgate.net/deref/http%3A%2F%2Fdx.doi.org%2F10.1016%2Fj.tourman.2015.10.012
LaVanchy, G.T. (2017), When wells run dry: Water and tourism in Nicaragua. Ann. Tour. Res. 2017, 64, 37–50.
Liu, C., & Nie, G. (2019). Tourism spatial structure of urban agglomeration in the middle reaches of the Yangtze River based on social network analysis. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 1423, No. 1, p. 012021). IOP Publishing.
Jurado, E. N., Tejada, M. T., García, F. A., González, J. C., Macías, R. C., Peña, J. D., ... & Gutiérrez, O. M. (2012). Carrying capacity assessment for tourist destinations. Methodology for the creation of synthetic indicators applied in a coastal area. Tourism Management, 33(6), 1337-1346. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0261517711002822
Prideaux, B., Timothy, D. J., & Cooper, M. (2009). Introducing river tourism: physical, ecological and human aspects. River tourism, 1. pp.1-22 ref.30
https://www.cabdirect.org/cabdirect/abstract/20093069358
Salemi, M., Jozi, S.A., Malmasi, S., & Rezaian, S. (2019). A New Model of Ecological Carrying Capacity for Developing Ecotourism in the Protected Area of the North Karkheh, Iran. Journal of the Indian Society of Remote Sensing, 47, 1937 - 1947.
https://link.springer.com/article/10.1007/s12524-019-01035-0
Shahzeidi, S.S., Pourkhosravani, M., Mahmoudi Mohammad Abadi, T. (2019), evaluation and prioritization of tourism sites in koohbanan city in order to develop tourism in iran. GeoJournal of Tourism and Geosites, Year XII, vol. 25, no. 2, 2019, p.334-348 ISSN 2065-1198, E-ISSN 2065-0817 DOI 10.30892/gtg.25205-363.
Solís, A. F., Zhu, X. (2015), Water markets: Insights from an applied general equilibrium model for Extremadura, Spain. Water Resour. Manag. 2015, 29, 4335–4356.
unwto, (2020) glossary of tourism, acced at: 12/8/2020: