سنجش نابرابری فضایی توسعه‌‌‌یافتگی زیرساختی در استان اردبیل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 استاد جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

10.22111/gaij.2021.6414

چکیده

اعتقاد بر این است که تجهیز یک کشور یا منطقه به زیرساخت‌‌های کافی و مناسب، یک عامل مهم برای تداوم رشد اقتصادی، جذب سرمایه‌‌گذاری خارجی و گسترش تجارت است. با‌وجود‌این، نتایج چند پژوهش حاکی از این است که دسترسی به امکاناتِ زیرساختی در شهرستان‌‌های استان اردبیل نابرابر بوده‌است و زیرساخت‌‌های کافی برای بهره‌‌برداری از توان‌‌های بالقوۀ طبیعی این استان درجهت رشد اقتصادی وجود ندارد. با آگاهی از نبود مطالعه‌‌ای جامع در مورد زیرساخت‌‌های استان اردبیل، پژوهش حاضر با هدف تحلیل نابرابری فضایی توسعه‌‌یافتگی زیرساخت‌‌ها در استان اردبیل انجام شده است. هدفِ پژوهش، کاربردی؛ رویکرد آن، توصیفی- تحلیلی و شیوۀ گردآوردی داده‌‌ها، کتابخانه‌‌ای- اسنادی بوده است. برای نیل به این هدف، 100 شاخص زیرساختی به‌کار برده شد که در شش گروهِ زیرساخت‌‌های حمل‌‌ونقل و ارتباطات، اجتماعی- رفاهی، آب و انرژی، کشاورزی، مالی و مناطق سبز دسته‌‌بندی شدند. برای تجزیه‌وتحلیل این شاخص‌‌ها از مدل بولزای در قالب اعداد خاکستری سه پارامتره استفاده شد که وزن آن‌ها با روش انتخاب ارجحیت (PSI) محاسبه شد. محاسبات این مدل نشان داد که در بولزای مثبت (486/0) و نسبی (522/0)، شهرستان مغان و در بولزای جامع (488/0)، شهرستان اردبیل در جایگاه اول قرار دارند. شهرستان پارس‌‌‌آباد در هر سه جواب با امتیازهای 57/0، 19/0 و 776/5 به‌‌عنوان محروم‌‌ترین شهرستان‌ها شناخته شد. محاسبۀ بولزای جامع به تفکیک گروه‌‌های زیرساختی نشان داد که شهرستان «بیله‌‌سوار» در زیرساخت‌‌ حمل‌‌ونقل و ارتباطات، شهرستان «پارس‌‌آباد» در زیرساخت اجتماعی- رفاهی، شهرستان «نیر» در زیرساخت انرژی، شهرستان‌‌ «خلخال» در زیرساخت کشاورزی، شهرستان‌‌های «خلخال و مغان» در زیرساخت مالی و شهرستان «اردبیل» در زیرساخت سبز دچار کمبود شدیدی هستند. با توجه به تأثیر زیاد زیرساخت‌‌های سلامت بر توسعۀ ناخالص داخلی استان، اولویت سیاست اقتصادی و سرمایه‌‌گذاری عمومی، به زیرساخت‌‌های بهداشت و درمان داده شد. نتیجه این است که در استان اردبیل در توزیع امکانات زیرساختی، نابرابری وجود دارد و برنامه‌‌ریزی درست برای رفع این کاستی‌‌ها به مطالعاتی فراتر از پژوهش حاضر درجهت افزایش تولید ناخالص داخلی، همگرایی درآمد و رشد اقتصادی نیاز دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Measuring Spatial Inequality of Infrastructure Development in Ardabil Province

نویسندگان [English]

  • Sahar Hassanpoor 1
  • Mohammad Hasan Yazdani 2
چکیده [English]

It is believed that equipping a country or region with adequate and appropriate infrastructure is an important factor for sustaining economic growth, attracting foreign investment, and expanding trade. However, several studies have shown that access to infrastructure facilities in the counties of ardabil province are unequal and there is insufficient infrastructure to exploit the potential of this province for economic growth. With awareness of the lack of a comprehensive study on the infrastructures of ardabil province, this study aimed to analyze the spatial inequality of infrastructure development in ardabil province. Purpose of research is applied, its approach is descriptive-analytical-comparative, and the data collection method is document-libraries. For this purpose, 100 infrastructure indicators were used, which were classified into six groups of transport and communications infrastructure, social-welfare, water and energy, agriculture, financial and green areas. To analyze these indices, the bull’s eye model was used in the form of three parameters gray numbers, and their weight was calculated by preference selection index (psi) method. The calculations of this model showed that in positive (0.486) and relative bull’s eye (0.522), moghan county and in comprehensive bull’s eye (0.488), ardabil county are in the first place. Parsabad county was considered as the most deprived county with scores of 0.57, 0.19 and 5.776 in all three responses. Comprehensive bull’s eye calculation by infrastructure groups showed that bilesavar county in transport and communication infrastructure, parsabad county in social-welfare infrastructure, neer county in energy infrastructure, khalkhal county in agricultural infrastructure, khalkhal and moghan county in financial infrastructure and ardabil in green infrastructure are severely lacking. Due to the great impact of health infrastructure on the gdp of the province, the priority of economic policy and public investment was given to health infrastructure. The result is that there is inequality in the distribution of infrastructure facilities in ardabil province, and for proper planning to address these shortcomings requires further studies to increase gdp, income convergence, and economic growth.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial analysis
  • Unequal Development
  • Infrastructure
  • Bull’s Eye Model
  • Ardabil Province
آل‌‌هاشمی، آیدا؛ منصوری، سید امیر؛ براتی، ناصر. (1395). زیرساخت شهری و لزوم تغییر نگاه در تعریف و برنامه‌‌ریزی آن، زیرساخت منظرین مفهومی نو در تعریف زیرساخت‌‌های شهری قرن بیست‌‌ویک، نشریه باغ نظر، سال 13، شماره پیاپی 43، صص 16-5.http://www.bagh-sj.com/article_41070.html
آمار، تیمور؛ خداداد، مهدی؛ معمری، ابراهیم. (1397). ارزیابی توزیع فضایی مؤلفه‌‌های توسعه پایدار در بین شهرستان‌‌های استان ایلام با استفاده از تکنیک VIKOR-SAW، فصلنامۀ برنامه‌‌ریزی منطقه‌‌ای، سال هشتم، شمارۀ 29، صص 78-65.http://jzpm.miau.ac.ir/article_2775.html
اسماعیل‌‌زاده، حسن؛ صفرخانی، رضوان؛ اسماعیل‌‌زاده، یعقوب. (1396). تحلیل سطوح برخورداری و رتبه‌‌بندی شهرستان‌‌های استان همدان با استفاده از مدل‌‌های چندمعیارۀ TOPSIS و COPRAS، فصلنامۀ برنامه‌‌ریزی منطقه‌‌ای، سال هفتم، شمارۀ پیاپی 25، صص 28-15.http://jzpm.miau.ac.ir/article_2237.html
رضایی‌نور، جلال؛ غضنفری نصرآباد، مهدی؛ درودی، علی. (1395). توسعۀ روش بولزای- بولزای برای تصمیم‌‌گیری چندمعیاره با اعداد خاکستری به‌‌منظور انتخاب تأمین‌‌کنندۀ تجهیزات (مطالعۀ موردی: انتخاب و خرید تجهیزات بیمارستانی)، فصلنامۀ مدیریت صنعتی، دورۀ هشتم، شمارۀ 4، صص 624-601.https://imj.ut.ac.ir/article_62697.html
سالنامۀ آماری استان اردبیل (1385، 1390، 1395). انتشارات سازمان برنامه و بودجۀ کشور.https://ardabilmpo.ir/index.aspx?pageid=387&pageid=387
سلطانی، علی؛ موسوی، سید رضا؛ زالی، نادر. (1396). تحلیل و ارزیابی ریسک زیرساخت‌‌های منطقه‌‌ای از منظر پدافند غیرعامل (نمونۀ موردی: منطقۀ صنعتی پارس یک جنوبی)، فصلنامۀ برنامه‌‌ریزی منطقه‌‌ای، سال هفتم، شمارۀ 25، صص 96-83.http://jzpm.miau.ac.ir/article_2252.html
طاهرپور، فاطمه؛ واعظی، موسی؛ خرمی، هابیل؛ اکبری، مجید. (1399). ارزیابی شهرستان‌‌های استان آذربایجان شرقی از لحاظ شاخص‌‌های زیربنایی با استفاده از تحلیل رابطۀ خاکستری، فصلنامۀ برنامه‌‌ریزی منطقه‌‌ای، سال دهم، شمارۀ 38، صص 50-33.http://jzpm.miau.ac.ir/article_3990.html
طرح آمایش سرزمین استان اردبیل. (1397). فصل پنجم: جمع‌‌بندی و نتیجه‌‌گیری از مطالعات وضع موجود، سازمان مدیریت و برنامه‌‌ریزی استان اردبیل.https://ardabilmpo.ir/index.aspx?siteid=1&fkeyid=&siteid=1&pageid=1317
مرکز آمار ایران. (1395). جمعیت بر حسب سن، جنس و نوع خانوار (اردبیل)، داده‌‌ها و اطلاعات آماری.https://ssis.sci.org.ir/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84
میرزاخانی، بهاره؛ برندک، فرهاد. (1393). سطح‌‌بندی توسعه‌‌یافتگی شهرستان‌‌های استان اردبیل، فصلنامۀ جغرافیا و مطالعات محیطی، سال سوم، شمارۀ 11، صص 90-79.http://ges.iaun.ac.ir/article_556027.html
یزدانی، محمدحسن؛ سیدین، افشار؛ طایفه عیسی خواجه‌‌لو، رسول. (1394). سنجش و تحلیل سطوح توسعه‌‌یافتگی زیربنایی در نواحی روستایی استان اردبیل، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی، سال چهارم، شمارۀ پیاپی 13، صص 56-39.https://serd.khu.ac.ir/article-1-2568-fa.html
 
Agénor, P. R. (2010). A theory of infrastructure-led development. Journal of Economic Dynamics and Control, 34(5), 932-950.https://econpapers.repec.org/paper/mancgbcrp/83.htm
Ahuja, Vanita (2014). Urbanization and Urban Infrastructure Management, International Symposium on the Advancement of Construction Management and Real Estate (CRIOCM), 11 pages.https://www.researchgate.net/publication/270157007_Urbanization_and_Urban_Infrastructure_Management_-_Indian_Scenario
Bogart, Dan (2020). Infrastructure and institutions: lessons from history, Journal of Regional Science and Urban Economics, REGEC 103626.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166046220303112?dgcid=rss_sd_all
Demurger, Sylvie (2001). Infrastructure Development and Economic Growth: An Explanation for Regional Disparities in China?, Journal of Comparative Economics, No 29, pp 95-117.https://www.researchgate.net/publication/222298076_Infrastructure_Development_and_Economic_Growth_An_Explanation_for_Regional_Disparities_in_China
Donaubauer, Julian. Meyer, Birgit. Nunnenkamp, Peter (2014). A New Global Index of Infrastructure: Construction, Rankings and Applications, Kiel Working Paper 1929, Kiel Institute for the World Economy, Germany.https://www.semanticscholar.org/paper/A-New-Global-Index-of-Infrastructure%3A-Construction%2C-Donaubauer-Meyer/47208c02f57f31422b04cd793f97ae711b5ab3be https://www.cbi.ir/simplelist/4507.aspx.
Dang, Luo; Wang, Xia (2012). The multi-attribute grey target decision method for attribute value within three-parameter interval grey number, Applied Mathematical Modelling, No 36, pp 1957-1963.https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0307904X11004720
Mehmood Alam, Khalid. Baig, Saranjam. Li, Xuemei. Ghanem, Osman. Hanif, Salman (2020). Causality between transportation infrastructure and economic development in Pakistan: An ARDL analysis, Journal of Research in Transportation Economics, Available online, 12 pages.https://www.researchgate.net/publication/345241327_Causality_between_transportation_infrastructure_and_economic_development_in_Pakistan_An_ARDL_analysis
Ojo, Adegbola. Papachristodoulou, Nikolaos. Ibeh, Samuel (2018). The Development of an Infrastructure Quality Index for Nigerian Metropolitan Areas Using Multivariate Geo-Statistical Data Fusion, journal of urban scince, Vol 2, pp 2-19.https://www.mdpi.com/2413-8851/2/3/59
Rasmussen, Laura Vang. Fold, Niels. Olesen, Rasmus Skov. Shackleton, Sheona (2021). Socio-economic outcomes of ecological infrastructure investments, Journal of Ecosystem Services, No 47, pp 1-8.https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2212041620301844
Satish, P (2007). Rural Infrastructure and Growth: An Overview, Indian journal of agriculture economics, Vol 62, No 1, pp 32-51.https://www.semanticscholar.org/paper/Rural-Infrastructure-and-Growth%3A-An-Overview-Satish/2a555a05be88e70bdc7a65714066d14816ff03b9
Schmucker, Robin (2018). Regional Infrastructure Investment Plans: Potential for Advancing Sustainable Development?, Published by the Heinrich Böll Foundation North America, Washington DC, 36 pages.https://us.boell.org/index.php/en/2018/03/06/regional-infrastructure-investment-plans-potential-advancing-sustainable-development
Sijanec Zavrl, Marjana and Tanac Zeren, Mine (2010). Sustainability of Urban Infrastructures, Journal of Sustainability, No 2, pp 2950-2964.https://www.mdpi.com/2071-1050/2/9/2950
Skayannis, Pantoleon. Markatou, Maria (2005). Physical Infrastructure and Competitiveness: theory and praxis, examples from the telecommunications sector, 8th International Conference on Technology Policy and Innovation, 14 pages.https://www.academia.edu/11785240/PHYSICAL_INFRASTRUCTURE_AND_COMPETITIVENESS_THEORY_AND_PRAXIS_EXAMPLES_FROM_THE_TELECOMMUNICATIONS_SECTOR
Soyinka, Oluwole. Siu, Kin Wai Michael. Lawanson, Taibat. Adeniji, Olufemi (2016). Assessing smart infrastructure for sustainable urban development in the Lagos metropolis, Journal of Urban Management, No 5, pp 52-64.https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2226585616300292
Tripathi, Sabyasachi (2017). Relationship between Infrastructure and Population Agglomeration in Urban India: An Empirical Assessment. ADBI Working Paper 731. Tokyo: Asian Development Bank Institute.https://www.adb.org/publications/relationship-between-infrastructure-population-agglomeration-india
Zhao, Zhijun. Kanamori, Toshiki (2007). Infrastructure and Regional Development in the People’s Republic of China, Tokyo: Asian Development Bank Institute, 48 pages.https://www.adb.org/publications/infrastructure-and-regional-development-peoples-republic-china