ارزیابی توسعه معماری و شهرسازی مدرن‌ در معماری خانه‌های قاجار(مورد شناسی: شهرکرمانشاه در منطقه غرب ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران

2 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 استادیار گروه معماری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران

10.22111/gaij.2021.6508

چکیده

تحولات معماری و فضاهای شهری کرمانشاه در دوران قاجار همزمان با ظهور فرآیند توسعه و رشد کالبدی شهرهای ایران، به واسطه‌ی ورود شاهزادگان قاجار به کرمانشاه و تاثیرات موقعیت ارتباطی این شهر محقق شد. بدین ترتیب زمینه لازم برای شکل‌گیری و توسعه‌ی فضاهای شهری و معماری، تغییر روابط اجتماعی، تفکیک اقشار جامعه و پیدایش نیازهای جدید پدید آمد. در این پژوهش، چگونگی شکل‌گیری معماری خانه‌های‌ قاجار در منطقه غرب ایران و به طور اخص شهر کرمانشاه‌ و بررسی رابطه‌ی الگوهای توسعه معماری و شهرسازی مدرن با معماری‌ خانه‌های ‌قاجار به عنوان پرسش‌های اساسی تحقیق مطرح شده است. این پژوهش ‌با روش تاریخی، تفسیری مبتنی بر سه مرحله‌ی «ارزیابی فرآیند توسعه معماری و مولفه‌های‌ تاثیرپذیری ‌از شهرسازی غرب در خانه‌های ‌قاجار»؛ «بررسی خانه‌های شاخص بر اساس مبانی نظری و چگونگی تاثیر معماری غرب و فضای شهری مدرن بر معماری دوره قاجار» و «چگونگی شکل‌گیری و دگرگونی متاثر از معماری غرب و فضای شهری مدرن و انعکاس‌ آن بر کالبد معماری و شهرسازی ‌در خانه‌های کرمانشاه درمنطقه غرب ایران» صورت گرفت. تحلیل موضوع در این نوشتار بر اساس جمع‌آوری اطلاعات به صورت اسنادی، کتابخانه‌ای و مطالعات میدانی برای بررسی محدوده‌ی مطالعاتی مورد نظر میسر شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دولت قاجار زمینه‌های تغییرات و الگوبرداری از تمدن غرب را در فضای سنتی جامعه ایران‌ فراهم نموده و در این دوره ساختمان‌هایی ‌به سبک تلفیقی با عناصر و تزئینات متاثر از معماری و الگوهای توسعه شهری غرب در معماری ایران ظهور کرده است. فرآیند ارزیابی در این پژوهش مطابق شاخصه‌های تعیین شده، مبین آن است که میزان تاثیرگذاری و الگو‌برداری شامل ‌دوران تداوم سنت‌های معماری ایران، دوران تلفیق معماری سنتی ایران با معماری غرب و دوران جایگزین شدن معماری غرب با معماری سنتی ایران است. سیر تکاملی ‌و تغییرات کالبدی معماری خانه‌های قاجاری کرمانشاه بر اساس وابستگی به تحولات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی در ساختار شکل‌گیری و توسعه شهر قاجاری کرمانشاه میسر شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of Modern Architecture and Urbanism Development in Qajar Houses Architecture (Case Study:Kermanshah City in the Western Region of Iran)

نویسندگان [English]

  • Pegah Chaleshgare 1
  • Mojgan Khakpoor 2
  • Ali Asgharzadeh 3
چکیده [English]

Architectural developments and urban spaces of kermanshah during qajar period coincided with the emergence of the process of development and physical growth of iranian cities, due to the arrival of qajar princes in kermanshah and the effects of the communication situation of this city. Thus, the necessary ground was created for the formation and development of urban spaces and architecture, change of social relations, separation of social strata and the emergence of new needs. In this research, the formation of qajar houses architecture in the western region of iran and especially kermanshah city and the relationship between architectural development patterns and modern urbanism with qajar house architecture have been discussed as the main questions of the research.this research is a historical, interpretive method based on three stages of "evaluation of the process of architectural development and components of the impact of western urban planning in qajar houses", "study of landmark houses based on theoretical foundations and how western architecture and modern urban space affect the architecture of the qajar period" and "how the formation and transformation influenced by western architecture and modern urban space and its reflection on the body of architecture and urban planning in the houses of kermanshah in the western region of iran" was done.the analysis of the subject in this paper was possible based on the collection of information in the form of documents, libraries and field studies to examine the scope of study. The findings show that the qajar government has provided the grounds for changes and modelling of western civilization in the traditional space of iranian society and in this period,buildings with a style combined with elements and decorations influenced by western architecture and urban development patterns have emerged in iranian architecture.the evaluation process in this study according to the defined characteristics, indicates that the degree of impact and modeling includes the period of continuation of iranian architectural traditions, the period of combining traditional iranian architecture with western architecture and the period of replacing western architecture with traditional iranian architecture.the evolution and physical changes of the architecture of the qajar houses of kermanshah have been made possible based on the dependence on social, economic, political and cultural changes in the formation and development structure of the qajar city of kermanshah.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Development Process
  • Modern Architecture And Urban Planning
  • Qajar Houses
  • Kermanshah
ابراهیمی، غلامرضا؛ سلطانزاده، حسین؛کرامتی، غزال. (1396). بازتاب فرهنگ غرب درتحول سبک زندگی و معماری خانه‌های اواخر قاجار شهر همدان، مجله باغ نظر، پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر، دوره چهاردهم، شماره 47، صص 29-38.http://www.bagh-sj.com/article_45082.html
افشار اصل، مهدی؛ خسروی، محمدباقر. (1377). معماری ایران در دوره قاجار، مجله هنر معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دوره هجدهم، شماره 36، صص137-127.https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/473196
بابازاده اسکوئی، سولماز؛ پاکروان، گلناز. (1390). الگوهای مطرح درطراحی نماهای اصلی خانه های دوره قاجاریه و اوایل پهلوی اول درتبریز، همایش ملی سازه، راه، معماری، چالوس - دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس.https://civilica.com/doc/149768
برومند سرخابی، هدایت‌الله. (1388). در جستجوی هویت شهری کرمانشاه، تهران‏‫: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری‏‫.http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/1536363
حبیبی، سیدمحسن. (1373). نخستین پژواک مدرنیته در ایران، مجله گفتگو، مراد ثقفی، دوره دوم، شماره 3، صص 152-138.https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/538394
حبیبی، محسن. (1397). از شار تا شهر، تحلیلی تاریخی از مفهوم شهر و سیمای کالبدی آن: تفکر و تاثر، تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهرانhttps://www.gisoom.com/book/11471128
خاکپور، مژگان؛ انصاری، مجتبی؛ طاهرنیان، علی. (1389). گونه شناسی خانه های بافت قدیم شهر رشت، مجله هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران، دوره دوم، شماره 41، صص 29-42.https://jfaup.ut.ac.ir/article_22266.html
رمضان‌ جماعت، مینا؛ نیستانی، جواد. (1389). جلوه‌های‌ سنت‌‌و تجدد در فضاهای ورودی خانه‌های ‌تهران دوره قاجار، مجله هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران، دوره دوم، شماره 44، صص65-75.https://jfaup.ut.ac.ir/article_23977.html
ریاضی، ابوالحسن. (1389). تاثیر تجدد بر سازمان فضای شهر تهران در اواخر دوره قاجار، مجله تحقیقات فرهنگی، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحقیقات و فناوری، دوره سوم، شماره 3، صص148-129.http://www.jicr.ir/article_151.html
زارعی، هانی. (1389). بررسی ویژگی‌های سبکی گونه معماری مسکونی دوره قاجاریه شهر شیراز، همایش ملی معماری و شهرسازی معاصر ایران، شیراز - دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیضا, دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیضا.https://civilica.com/doc/84255
زمرشیدی، حسین. (1390). آموزه‌های‌ معماری ایرانی‌ و ساختمان‌ سازی مسکونی از دوره قاجاریه‌ تا امروز، مجله مطالعات شهر ایرانی اسلامی، پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی، دوره اول، شماره 3، صص10-1.https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=137392
سلطانزاده، حسین؛ ایرانی بهبهانی، هما؛ ارمغان، مریم. (1392). معماری و فرهنگ در خانه‌های اعیانی تهران در دوره قاجار، مجله پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، دوره سوم، شماره 1، صص 29-50.https://ijar.ut.ac.ir/article_50672.html
شاهرودی، مرضیه. (1394). تاثیر تعاملات فرهنگی ایران و اروپا بر معماری ایران در دوره قاجار (نمونه موردی: مجموعه ساختمان‌های کاخ گلستان)، همایش ملی معماری و شهرسازی بومی ایران،موسسه سفیران راه مهرازی، دانشگاه علم و هنر یزد.https://www.sid.ir/fa/seminar/ViewPaper.aspx?ID=22044
صارمی نائینی، داوود؛ مسعودی، ذبیح‌الله. (1389). مطالعه و بررسی خانه های تاریخی بیرجند در دوره قاجار، همایش منطقه‌ای خانه ایرانی، گنبد کاووس - دانشگاه آزاد اسلامی واحد گنبد کاووس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد گنبدکاووس.https://civilica.com/doc/101675
صارمی، علی اکبر. (1374). مدرنیته و رهاوردهای آن در معماری و شهرسازی ایران، مجله گفتگو، مراد ثقفی، دوره سوم، شماره 10، صص57-69.http://goftogu.com/10
فرهاد، شراره؛ کاشانی، اریک. (1389). بررسی معماری و شهرسازی در دوره قاجار، اولین همایش معماری وشهر سازی معاصر (مبانی و مصادیق معماری وشهرسازی)، گنبد کاووس - دانشگاه آزاد اسلامی واحد گنبد کاووس, دانشگاه آزاد اسلامی واحد گنبدکاووس.https://civilica.com/doc/84088
قاسمی سیچانی،مریم؛ معماریان، غلامحسین. (1389). بازشناسی بخشی از هویت معماری ایرانی بوسیله تحلیل گونه شناسانه خانه‌های اصفهان در دوره قاجار، مجله هویت شهر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، دوره چهارم، شماره 7، صص 87-94.https://hoviatshahr.srbiau.ac.ir/article_1138.html
قبادیان، وحید. (1393). دارالخلافه ‌ناصری سنت و تجدد در معماری معاصر تهران، مهندسین مشاورمعماری سفید تهران: انتشارات پشوتن.https://www.gisoom.com/book/11032826/
قلیچ خانی، بهنام؛ اعتصام، ایرج؛ مختاباد امرئی، سید مصطفی. (1392). تحلیل تحولات کالبدی خانه های گرگان در دوران قاجار، مجله هویت شهر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، دوره هفتم، شماره 16، صص 51-62.https://hoviatshahr.srbiau.ac.ir/article_2718.html
کاتب، فاطمه. (1391). معماری خانه‌های ایرانی، انتشارات: طبع و نشر.https://www.gisoom.com/book/1848943/
کزازی، جلال‌الدین؛ بیگلری، هرمز. (1376). تاریخ کرمانشاه در عصر قاجار، یا، نگرشی به تاریخ اجتماعی، سیاسی، اقتصادی کرمانشاه، انتشارات: طاق بستان.https://www.gisoom.com/book/1127793/
کمالی، محمدرضا. (1389). بررسی معماری ‌دوره قاجار، مجله دانش مرمت و میراث فرهنگی، انجمن علمی دانشجویان مرمت دانشکده مرمت دانشگاه هنر اصفهان، سال پنجم، شماره-4، صص57-47.http://ensani.ir/fa/article/318722/
گودرزی، مرتضی. (1388). آیینه خیال: بررسی و تحلیل تزئینات معماری دوره قاجار، انتشارات: سوره مهر.https://www.gisoom.com/book/1621211/
معبدی، رضا. (1384). طراحی نوین ساختار بافت قدیمی شهر کرمانشاه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.https://finearts.ut.ac.ir/home
معماریان، غلامحسین. (1375). آشنایی با معماری مسکونی ایرانی: گونه‌شناسی درونگرا ، تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.https://www.gisoom.com/book/1104968/
معماریان، غلامحسین. (1376). آشنایی با معماری مسکونی ایرانی: گونه‌شناسی برونگرا، تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.https://www.gisoom.com/book/1121797/
 
Bani Masoud, A. (2015), Iranian Contemporary Architecture, (5nd ed.), Tehran: Honar-e Memari.https://www.gisoom.com/book/11165475/
Ramezan Jamaat, M., & Neyestani, J. (2012), The Manifestations of Modernity and Tradition in the Entrance Spaces of Houses in Tehran in Qajar Era, Honar-ha-ye Ziba, 2(44), 65-75.https://jfaup.ut.ac.ir/article_23977.html?lang=en
Sajadi, F., Rostami, m., & Rostami, S. (2014), Historic Roots of the Challenge of Tradition and Modernity in Contemporary Architecture of Qajar Era, Naqshejahan, 4(2), 76-85.https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=245024