تبین بازآفرینی بافت‌‌های فرسودۀ شهری با روش تلفیقی FEMAو SMART PLS (مورد شناسی: شهر زنجان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌‌‌ریزی شهری، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌‌‌ریزی شهری، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

3 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌‌‌ریزی شهری، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

10.22111/gaij.2021.6512

چکیده

اگرچه بافت‌‌های فرسوده و تاریخی شهر، قلب تپندۀ سیستم شهری در دوره‌های تاریخی بوده‌‌اند، ولی با به انزوا رفتن این بافت‌‌ها، مجموع شهر نیز تحت تأثیر این بافت‌‌ها قرار گرفته و متحمل آثار زیان‌باری شده است. بافت‌‌های فرسودۀ شهر می‌‌توانند آثار زیان‌‌بار و با شدت غیرقابل‌جبران ایجاد کنند. بدین‌جهت لازم است آثار و پیامدهای احتمالی این بافت‌‌ها مشخص شوند و متناسب با آن‌ها اقدامات لازم درجهت متعادل‌‌سازی با دیگر بافت‌‌های شهری صورت گیرد. این تحقیق باهدف بازآفرینی بافت‌‌های فرسودۀ شهر زنجان سعی دارد، ازطریق شناسایی پیامدها و خطر‌‌های بالقوۀ بافت‌‌های فرسوده، اقدام به استخراج عملگرهایی کند که براساس آن، بافت‌‌های فرسوده بازآفرینی شوند. بدین‌جهت از ارزیابی ریسک امنیتی زیرساخت، درجهت شناسایی ریسک‌‌های بافت‌‌های فرسودۀ شهر، مشخص‌‌سازی عدد اولویت ریسک و تعیین عملگرها استفاده‌ شده است. همچنین درجهت تأیید قابلیت عملگرها در بازآفرینی بافت‌‌های فرسوده از محیط PLS استفاده ‌شده است. نتایج تحقیق نشان داده است که بیشترین اثر زیان‌‌بار بافت‌‌های فرسوده در شهر زنجان مربوط به افزایش آلودگی، افزایش ناهنجاری‌‌ها و کاهش تعلق‌خاطر بوده است؛ در این راستا شش مؤلفه درجهت ساماندهی بافت‌‌های فرسوده پیشنهاد شده‌اند که در این میان توجه به ذی‌نفعان در ساماندهی بافت‌‌ها، بهره‌‌گیری از رشد هوشمند شهری و مدیریت شهری با مشارکت شهروندان بالاترین ضریب تأثیر را داشته‌‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Regeneration Explanation of Urban Old Textures with the Integrated Method of FEMA and SMART (Case Study: Zanjan City)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Rasooli 1
  • Mohsen Ahadnejad 2
  • Mohammad Taghi Heydari 3
چکیده [English]

Although the city's dilapidated and historic fabric has been the beating heart of the urban system in historical periods, but with the isolation of these textures, the city is also affected by these contexts and has suffered harmful effects. Therefore, necessary to determine the effects and consequences of these textures, and take necessary measures to balance with other urban contexts. This research has been done with the aim of recreating the worn-out tissues of zanjan city and tries to extract operators by identifying the consequences and potential hazards of decay textures to be able to regenerate decay textures, for this reason, the fema technique has been used to identify the effects of decay textures, characterize the rpn value and determine the operators. Also to confirm the ability of operators to regenerate decay textures of structural equation modeling has been used in the pls method. Research results have shown that urban decay textures can have detrimental effects with irreparable severity and high probability of occurrence that the possibility of detecting and controlling it is beyond the control of city officials. The greatest effect of worn tissues was related to increased pollution, increased abnormalities and decreased belonging which may have detrimental effects on the whole city and be inevitable. The results of the fema method showed a rpn above 300 for all decay textures effects and are distinguished from the obvious type and structural equation modeling has been used to validate the results of the fema technique. In this regard, six operators have been proposed to regenerate decay textures, that the paying attention to the stakeholders in organizing the tissues, benefiting from smart urban growth and urban management with the participation of citizens had the highest impact factor.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Regeneration Urban
  • Worn tissue
  • FEMA
  • Zanjan city
آداودی جلفایی، سمانه. (‌‌1395). تحلیل نقش تسهیل‌‌گری در ارتقای کیفی بافت‌‌های ناکارآمد شهری (‌‌مطالعۀ تطبیقی جویبار و عملن سامانی شهر اصفهان). پایان‌نامۀ ارشد برنامه‌‌‌‌ریزی شهری، مؤسسۀ آموزش عالی دانش‌پژوهان.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/2897ababe26f899f60f59c6a0e2c09c5                                                            
آریانا، اریانا؛ محمدی، محمود؛ کاظمیان، غلامرضا. (‌‌1397). مدل مدیریت تعارض ذی‌نفعان بازآفرینی شهری برپایۀ حکمروایی همکارانه. نشریۀ نامه معماری و شهرسازی،  صاحب امتیاز: دانشگاه هنر، دورة 21، صص 132-117.http://urbstudies.uok.ac.ir/article_61332.html
آقائی‌‌زاده، اسماعیل؛ حسام، مهدی؛ محمد‌‌زاده، ربابه. (1398). بررسی سرمایۀ اجتماعی در فرایند بازآفرینی شهری در بافت‌‌های مسئله‌‌دار شهری- نمونۀ شهر رشت. مطالعات ساختار و کارکرد شهری، صاحب امتیاز: دانشگاه مازندران، دورة ششم، شمارة 19، صص 167-145.http://shahr.journals.umz.ac.ir/article_2262.html
احمدی، حامد؛ شکری، هادی. (1397). بازآفرینی بافت فرسودۀ شهری با تأکید بر رویکرد بهبود کیفیت فضاهای شهری (نمونۀ موردی: محلۀ عامری اهواز). فصلنامۀ مطالعات عمران شهری، صاحب امتیاز: دکتر پاکزاد آزادخانی  با همکاری دانشگاه باختر، دورۀ دوم، شمارۀ 6، صص 31-18.https://www.magiran.com/paper/1923561
ارکانی، احسان؛ حاتمی‌نژاد، حسین؛ قره، سهیل. (1399). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر افزایش ریسک زلزله در بافت‌‌های فرسودۀ شهری، با رویکرد ترکیبی تکنیک دلفی فازی و مدل BMW. نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، صاحب امتیاز: دانشگاه خوارزمی، دورة بیستم، شمارة 59، صص 306-291.https://jgs.khu.ac.ir/article-1-3763-fa.html
انصاری‌منش، ندا. (‌‌1396). امکان‌سنجی تنظیم مجدد زمین در بافت‌‌های فرسودۀ شهری با رویکرد بازآفرینی شهری (نمونۀ موردی: محلۀ جورآباد شهر سنندج). پایان‌نامۀ ارشد شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه کردستان.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/2ae804db5502e4ff49c24b3cca52d151
بخردی‌‌نسب، جواد. (‌‌1396). نقش بازآفرینی در توسعۀ سکونت‌‌گاه‌‌های منفصل شهری (مطالعۀ موردی: شهرک ‌‌شهید مدنی بندر ماهشهر). پایان‌نامۀ ارشد مدیریت شهری، دانشکدۀ علامه طباطبائی.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/441651f15792a4ea9b61aab0e9d7af69
حق‌‌نگهدار، محمد رسول؛ رحمانیان، احمد؛ زارعی، همت. (1398). راهکارهای اجرایی بازآفرینی بافت فرسودۀ شهری با تأکید بر توجیه‌‌پذیری ساخت و ساز مشارکتی. فصلنامۀ مطالعات طراحی شهری و پژوهش‌‌های شهری، صاحب امتیاز: میلاد فتحی، دورۀ دوم، شمارۀ 1، صص 46-33.https://www.tpbin.com/journal-article/03252
حیدری، محمد تقی انبارلو، علیرضا؛ رحمانی، مریم؛ طهماسبی‌‌مقدّم؛ حسین. (‌‌1399). پایش زیست‌‌پذیری اجتماعی در مناطق فرسودۀ شهر با رویکرد آینده‌‌پژوهی (مطالعۀ موردی: بافت فرسودۀ بخش مرکزی شهر زنجان). نشریۀ علمی جغرافیا و برنامه‌‌ریزی، صاحب امتیاز: دانشگاه تبریز، دورة بیست‌وچهارم، شمارة 73، صص 155-121.https://www.magiran.com/paper/2177497
رسولی ، محمد ؛ احدنژاد، محسن؛ شیخ محمد حسن آباد‌‌، خضر؛ سعیدپور‌‌، شراره. (1398). ارزیابی شاخص‌های ماندگاری شهری در محله‌های شهر سردشت با مدل کوپراس، جغرافیا و روابط انسانی، صاحب امتیاز: آئیژ عزمی، دورة اول‌‌، شمارة 4، صص 266-249.http://www.gahr.ir/article_87600.html
رضائی، مهدیه؛ علیپور، محمد حسین. (1393). اصالت‌بخشی به بافت فرسودۀ مرکزی شهر رفسنجان براساس مطالعۀ وضعیت اجتماعی و کالبدی محلات. فصلنامۀ بوم‌‌شناسی شهری، صاحب امتیاز: دانشگاه پیام نور، دورۀ چهارم، شمارۀ 7، صص 32-21.http://grup.journals.pnu.ac.ir/article_1057.html
رمضان پور، اسماعیل؛ قلی زاده، محمد حسن؛ پروان، هاجر. (­1394). بررسی و تجزیه و تحلیل مکانیزم­های راهبری شرکتی و مدیریت ریسک.چهارمین کنفرانس ملی و دومین کنفرانس بین المللی حسابداری و مدیریت.https://civilica.com/doc/428234/
سادات موسوی‌نژاد، مریم. (‌‌1395). بازآفرینی بافت فرسوده با تأکید بر مشارکت (‌‌مطالعۀ موردی: محلۀ سنبلستان-منطقۀ 3 اصفهان). پایان‌نامۀ ارشد برنامه‌‌ریزی شهری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، مؤسسۀ آموزش عالی دانش‌پژوهان.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c508081956a91309ed1e594a31d34a08
سرشماری نفوس و مسکن. (‌‌1395). مرکز آمار ایران.https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1
شیری، بهروز؛ معروف‌‌نژاد، عباس. (‌‌1396). بررسی منظر اجتماعی بافت‌‌های ناکارآمد شهری (‌‌مطالعۀ موردی: کوی نهضت‌آباد کلان‌شهر اهواز). فصلنامۀ آمایش محیط، صاحب امتیاز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر، شمارة 43، 252-235.http://ebtp.malayeriau.ac.ir/article_663605.html
شماعی، علی؛ ساسان­پور، فرزانه؛ سلیمانی، محمد؛ احدنژاد، محسن؛ حیدری، محمد تقی( 1395). تحلیل زیست­پذیری بافت­های فرسوده شهری( مطالعه موردی: بافت فرسوده شهر زنجان)، پژوهش­های جغرافیای انسانی، صاحب امتیاز: دانشگاه تهران، دوره48، شماره 4.صص 799-783.https://jhgr.ut.ac.ir/article_53481.html
صفدری، سیما؛ پورجعفر، محمد رضا؛ رنجبر، احسان. (1393)، بازآفرینی فرهنگ‌مبنا زمینه‌ساز ارتقای تعاملات فرهنگی (نمونة موردی: بافت تاریخی شهر مشهد)، نشریۀ هفت شهر، صاحب امتیاز: شرکت بازآفرینی شهری ایران، دورۀ چهارم، شمارۀ 47 و 48، صص 25-39.http://www.haftshahrjournal.ir/article_14668.html
قانع، مهسا؛ آروین، محمود؛ ملکی، سعید. (‌‌1398). سنجش قابلیت بهره‌‌گیری از محرک‌‌های توسعۀ شهری در بازآفرینی بافت فرسوده (‌‌موردشناسی: محلۀ شاهجوق سمنان). فصلنامۀ جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌‌ای، صاحب امتیاز: دانشگاه سیستان و بلوچستان، دورة دهم، شمارة 21، صص 22-1.https://journals.usb.ac.ir/article_5273.html
قائمی، لاله. (‌‌1396). بازآفرینی بافت فرسوده با استناد به رویکرد محلۀ مبنا (نمونۀ موردی: محدوده ‌‌از محلۀ زینبه شرق شهر زنجان). پایان‌نامۀ ارشد شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/20a4a2fa4252deb3c30ae45d25bd626b
کرم‌‌دوست، مریم. (‌‌1396). نقش مدیریت شهری در بازآفرینی بافت‌‌های فرسودۀ منطقۀ 19 شهرداری کلان‌شهر تهران. پایان‌نامۀ ارشد جغرافیا، دانشگاه پیام‌‌نور، مرکز ری.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/c7295a1c1d883e7ea952da58c26c2dc0
محمدی کرمجو، هادی. (‌‌1395). ارزیابی پایداری پهنه‌‌های ناکارآمد شهر مراغه. پایان‌نامۀ ارشد جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، گروه جغرافیا، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، داشگاه پیام نور.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/82b685685e5337529aa308c5de5d1d39
نساری، رضا. (‌‌1395). بررسی عوامل مؤثر در بازآفرینی بافت‌‌های فرسودۀ شهر ایلام. پایان‌نامۀ ارشد جغرافیا و برنامه‌‌ریزی شهری، مؤسسۀ آموزش عالی باختر ایلام.https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/a81cf1f9a0fa9f4498e40cd064d85892
عبدالله‌‌زاده، غلامرضا؛ اسدی ملردی، حامد. (1392). ارائۀ مدلی درجهت پیش‌بینی نیاز به مدیریت ریسک در پروژه‌های عمرانی (مطالعۀ موردی: پل کابلی داراب ساری)، ششمین همایش فرامنطقه‌ای پیشرفت‌های نوین در علوم مهندسی، تنکابن، مؤسسۀ آموزش عالی آیندگان.https://civilica.com/doc/206112/
نقدی، آمنه؛ مافی، عزت اله؛ وطن‌‌پرست، مهدی. (‌‌1398). تحلیلی بر وضعیت شاخص‌‌های تاب‌آوری در بافت‌‌های فرسودۀ شهری (مطالعۀ موردی: بافت شهر فاروج). نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، صاحب امتیاز، دانشگاه خوارزمی، دورة بیست‌ویکم، شمارة 60، صص 238-219.https://jgs.khu.ac.ir/article-1-3490-fa.html
 
Baek, H.Ch., Park, H.S. (2012). Changes in renovation policies in the era of sustainability. Energy and Buildings, Vol. 47: 485-496.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0378778811006438
Dean, K., Trillo, C. (2019). Assessing sustainability in housing led urban regeneration: Insights from a housing association in Northern England, Architecture_MPS, Vol.15, No.2:1-18. https://www.scienceopen.com/hosted-document? doi=10.14324/111.444.amps.2019v15i2.001 Durdurana, S.S., Temiza, F. (2015). Creating 3D modelling in szurban regeneration projects: The case of Mamak Ankara. Procedia Earth and Planetary Science, Vol. 15: 442-447.https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1878522015002982
Jose Rua, M., Huedo, P., Civera., V., Agost-Felip, R.  (2019). A simplified model to assess vulnerable areas for urban, regeneration, Sustainable Cities and Society , Vol. 46: 1-23.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2210670718309041  
Korkmaz, C. Balaban, O. (2019). Sustainability of urban regeneration in Turkey: Assessing the performance of the North Ankara Urban Regeneration Project. Habitat International, Vol. 95.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0197397519300694
Kotze, N., de Vries, L. (2019). Resuscitating the African Giant: Urban Regeneration and Inner-City Redevelopment Initiatives along the ‘Corridors of Freedom ‘in Downtown Johannesburg, Geographia Polonica, Vol.92,.https://www.geographiapolonica.pl/article/item/11706.html
Lak, A. Hakimian.  (2019). Collective memory and urban regeneration in urban spaces: Reproducing memories in Baharestan Square, city of Tehran, Iran Azadeh Lak, Pantea Hakimian. City, Culture and Society, Vol. 18. No.1:57-70.https://www.geographiapolonica.pl/article/item/11706.html 
Maleki, S., Shojaeean, A., Farhmand, G. (2017). Renovation and upgrading of old texture
with a strategy of sustainable urban development approach By combining operators GIS and FAHP (Case Study: Izeh the central region). Journal of Geographic Space,Vol.17, No. 59:143-164.http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/article-1-957-en.html
Melih Cin, M., Egercioglu, Y (2016), A Critical Analysis of Urban Regeneration Projects in Turkey: Displacement of Romani Settlement Case. Procedia - Social and Behavioral Sciences, Vol. 216: 269-278.https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1877042815062175
Parkinson, M. (2005). Urban Policy in Europe: Where Have Been and where is We Going? Austrian Federal Ministry of Education, Science & Culture, Austria.https://www.researchgate.net/publication/268354377
Rosa, D., Privitera, R., Barbarossa, L,. Barbarossa, L,. La Greca,P. (2017). Assessing spatial benefits of urban regeneration programs in a highly vulnerable urban context: A case study in Catania, Italy, Landscape and Urban Planning, Vol. 157: 180-192.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0169204616300986
Ruijsbroek, A., Wong, A., van den Brink, C., Droomers, M., van Oers, H. A. M., Stronks, K., Kunst, A. E. (2019). Does selective migration bias the health impact assessment of urban regeneration programmes in cross-sectional studies? Findings from a Dutch case study, Health & place, Vol.55, :155-164.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30591231/
Sarvar, H. (2019). identification worn-out urban textures Based on the physical parameters Case Study. Journal sustainable city, Vol.12, No.1: 1-122.http://www.jscity.ir/article_91206.html?lang=en
Serrano-Jiménez, A., Luísa Lima, M., Molina-Huelva, M., Barrios-Padura, A. (2019). Promoting urban regeneration and aging in place: APRAM – An interdisciplinary method to support decision-making in building renovation. Sustainable Cities and Society, No.47: 1-11.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2210670718311211 
Tavakoli Zaniani, M. (2018). Revival of Shahrekord’s Old Tissue – Case Study: Designing the House of Youth with Approach to an infill Development in the Four Factory Neighborhood, MSc Thesis In Architecture Engineering, Faculty of Architecture and Art Department, University of Kashan.http://jupm.miau.ac.ir/article_4209.html?lang=en
Wang, H., Shen, Q., Tang, B.S. Lu, C. Peng, Y. Tang, L. ( 2014), A framework of decision-making factors and supporting information for facilitating sustainable site planning in urban renewal projects. Cities,  Vol.40: 44-55.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0264275114000511