تدوین وسنجش سنجه‌های ارزیابی کیفیت محیط‌ از دیدگاه برنامه‌ریزی شهری تنوع ‌گرا در شهر رشت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری شهرسازی اسلامی، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

2 دکترای جغرافیا و برنامه ‌ریزی شهری، دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

3 دکترای جامعه ‌شناسی شهری، دانشیار بازنشسته موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ‌ریزی، تهران، ایران

10.22111/gaij.2021.6518

چکیده

جامعۀ امروز از افراد گوناگون با سنین، جنسیت ­ها، نژادها و پیشینه ‌های قومی، توانایی ‌های جسمی و باورهای گوناگون و متنوع تشکیل ‌شده ‌است. بسیاری از سازوکارهای برنامه ‌ریزی شهری جهان با پذیرش تنوع و گوناگونی ساکنان شهری بسوی به‌ کارگیری رویکردهای تنوع ‌گرا و گنجاندن تنوع ‌ها و تفاوت‌ ها در فرایندهای برنامه‌ ریزی شهری تغییرمسیر‌داده ‌اند، اما سازوکار برنامه‌ ریزی شهری کشور ایران و به تبع آن ‌شهر رشت در سایۀ تفکرات مدرنیسم همچنان با شهروندان به صورت نوعی واحد برخورد می‌کند و تفاوت ‌های سنی، جنسیتی، قومی‌ نژادی، مذهبی، تفاوت در توانایی جسمی و در نتیجه تفاوت در نیازهای شهروندان در شهر را درنظر نمی ‌گیرد. هدف از این مطالعه ارزیابی کیفیت محیط­ شهر رشت از دیدگاه برنامه‌ ریزی شهری تنوع ‌گرا و پاسخگویی به نیازهای گروه‌های اجتماعی متنوع است. برای دستیابی به این هدف، سنجه ‌هایی تدوین‌ و در شهر رشت اندازه ­گیری شدند. برای گردآوری داده ‌ها از مستندات، بررسی میدانی و مصاحبه استفاده ‌شده ‌است. از یک مدل ریاضی ساده برای ارزیابی کیفیت محیط­ شهر استفاده و نتیجۀ آزمون این مدل به صورت عددی ارائه ­شد که نشان ­دهندۀ کیفیت محیط بر اساس آمار و اطلاعات موجود است. اندازه ­گیری سنجه ­ها و ارزیابی کیفیت محیط­ شهر رشت نشان ‌می ‌دهد این شهر با کسب به ترتیب 27، 33، 31 و 42 درصد امتیاز مطلوبیت، کیفیت پایینی در پاسخگویی به نیازهای زنان، توانخواهان و سالمندان و کیفیت متوسطی دربارۀ کودکان دارد. در بسیاری از زمینه‌ های بنیادی از جمله امکانات و خدمات عمومی، حمل و نقل عمومی، فضاهای بیرونی و ساختمان های عمومی و اشتغال تا نزدیک‌ شدن به استانداردها فاصلۀ زیادی دارد و لزوم گذار از رویکرد یکسان ‌نگر فعلی به رویکرد برنامه ‌ریزی شهری تنوع‌ گرا برای گنجاندن تنوع‌ ها و تفاوت ‌ها در فرایندهای سیاستگذاری و برنامه ‌ریزی شهری وجوددارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Developing and Measuring Environmental Quality Assessment Indicators from the Diversity-Oriented Urban Planning Perspective in the City of Rasht

نویسندگان [English]

  • Fazilat Tahari 1
  • Mahin Nastaran 2
  • Parviz Ejlali 3
چکیده [English]

Today's society comprises diverse individuals of varying ages, sexes and sexual orientations, races and ethnic backgrounds, physical abilities, and faiths. Many of the world's urban planning mechanisms have shifted to adopt diversity-oriented approaches and incorporate diversity and differences into urban planning processes by embracing the diversity of urban residents. The urban planning mechanism in iran and the city of rasht under modernism thoughts still treats citizens as the same and does not consider differences in age, sex, ethnicity, religion, physical ability, and, consequently, differences in the needs of citizens in the city. This study aims to evaluate the urban environment quality of rasht from the diversity-oriented urban planning perspective and response to the needs of diverse social groups. In terms of purpose, this research is an applied one and, in terms of methodology, is a descriptive-analytical study. So, indicators were developed and measured in rasht. Documentation, observation, and interviews were used to collect data. A simple mathematical model was applied to assess the quality of the urban environment. Testing this model was presented numerically, indicating the urban environment's quality based on the available statistics and information. Measuring the indicators and evaluating the quality of the urban environment shows that this city with 27%, 33%, 31%, and 42% utility points, respectively, have low quality in meeting the needs of women, the disabled, and the elderly and a moderate quality rate for children. Therefore, there is a need to shift from the current assimilative approach to a diversity-oriented urban planning approach to incorporate diversity and differences in urban policy-making and planning processes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Diversity-Oriented Urban Planning
  • Social Group
  • Environmental quality
  • Indicator
  • Simple Mathematical Model
  • Rasht
بحرینی، سیدحسین و طبیبیان، منوچهر. (1377). مدل ارزیابی کیفیت محیط زیست شهری. محیط شناسی (دانشگاه تهران)، 24(21)، 41-56.https://journals.ut.ac.ir/article_14519_2871b78d980a4b19d2508018bf1a2342.pdf
تقوایی، علی اکبر، معروفی، سکینه و پهلوان، سمیه. (1391). ارزیابی تاثیر کیفیت محیط شهری بر روابط اجتماعی شهروندان (مورد مطالعه: محله آبکوه شهر مشهد). نقش جهان (دانشگاه تربیت مدرس)، 3(1)، 54-43.https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-6106-fa.html
سامی، ابراهیم، فلاح پور، سجاد و جعفرلو، علی اکبر (1396). ارزیابی کیفیت محیط شهری در شهرهای جدید با توجه به رضایتمندی مردم (مطالعه موردی: شهر الوند در استان قزوین). مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی (دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت)، 12(1)، 177-155.http://jshsp.iaurasht.ac.ir/article_531374.html?lang=fa
سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان گیلان (1395). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن استان گیلان.https://sdi.mpogl.ir/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%AA%D9%81%D8%B5%DB%8C%D9%84%DB%8C-95/
سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان گیلان (1395). آمارنامه استان گیلان.https://sdi.mpogl.ir/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-1395/
سیف الهی، مهدیه و فریادی، شهرزاد. (1395). ارزیابی کیفیت محیط زیست شهر تهران (­1385) بر اساس شاخص­های پایداری. چهاردهمین همایش ملی ارزیابی اثرات محیط زیستی ایران، تهران، ایران.https://civilica.com/doc/568463/
شریفیان پور، نسیم و فریادی، شهرزاد. (1391). تحلیل وضعیت نیازهای اساسی در شهر اصفهان به منظور ارزیابی کیفیت محیط زیست شهری. اولین همایش بین المللی بحران های زیست محیطی و راهکارهای بهبود آن، جزیره کیش، ایران.https://civilica.com/doc/201433/
شریفیان پور، نسیم و فریادی، شهرزاد. (1393). امکان سنجی شاخص های کیفی در اصفهان. محیط شناسی (دانشگاه تهران)، 40(1)، 160-95.https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=245761
شمائی، علی و پوراحمد، احمد (1392). بهسازی و نوسازی شهری از دیدگاه علم جغرافیا. تهران: دانشگاه تهران.
شهرداری رشت (1395). آمارنامه شهرداری رشت.http://amar.rpcrasht.ir/113
صرافی، مظفر و محمدی، علیرضا (1396). سنجش کیفیت محیط شهری، مطالعه موردی: محلات شهر برازجان، دانش شهرسازی (دانشگاه گیلان)، 1(1)، 53-37.https://upk.guilan.ac.ir/article_2799.html
طبیبیان، منوچهر و فریادی، شهرزاد. (1380). ارزیابی کیفیت محیط زیست شهر تهران. محیط شناسی (دانشگاه تهران)، 27(28)، 12-1.https://jes.ut.ac.ir/article_25540.html
فصیحی، حبیب اله (1399). ارزیابی کیفیت محیط زندگی شهری در باقرشهر تهران، دو فصلنامه علمی پژوهش های بوم شناسی شهری (دانشگاه پیام نور)، 11(21)، 90-77.http://grup.journals.pnu.ac.ir/article_7473.html
مهندسین مشاور طراحان راهوند شهر (1389). برنامه سکونت‌گاه‌های غیررسمی و اقدامات توانمندسازی اجتماعات آن‌ها با تاکید بر بهسازی شهری رشت با دید شهرنگر.
 
Aerts, J. (2018). Shaping urbanization for children: A handbook on child-responsive urban planning. UNICEF.https://www.unicef.org/reports/shaping-urbanization-children
Booth, C., Batty, E., Gilroy, R., Dargan, L., Thomas, H., Harris, N. R., & Imrie, R. (2004). Planning and Diversity: Research into Policies and Procedures.https://orca.cardiff.ac.uk/32117/1/Diversity%20and%20Planning.pdf
Bridge, G., & Watson, S. (2011). The new Blackwell companion to the city. Wiley-Blackwell Oxford.http://ardabil-sci.com/extrapage/ebook
Fainstein, S. S. (2005). Cities and diversity: should we want it? Can we plan for it? Urban affairs review, 41(1), 3-19.https://www.alnap.org/system/files/content/resource/files/main/fainstein-cities-and-diversity.pdf
Fincher, R. (2003). Planning for Cities of Diversity, Difference and Encounter. Australian Planner, 40(1), 55–58.http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.202.607&rep=rep1&type=pdf
Fincher, R., & Iveson, K. (2008). Planning and diversity in the city: Redistribution, recognition and encounter: Macmillan International Higher Education.
García Ballesteros, A., & Jiménez Blasco, B. C. (2016). Urbanization and population ageing: implications of two simultaneous processes. Investigaciones geográficas (89), 58-73.http://www.scielo.org.mx/scielo.php?pid=S0188-46112016000100058&script=sci_abstract&tlng=en
Greater London Authority (2007). Planning for equality and diversity in London: supplementary planning guidance to the London Plan: Greater London Authority.https://www.london.gov.uk/what-we-do/planning/implementing-london-plan/london-plan-guidance-and-spgs/planning-equality-and
Higgins, M., Hague, C., Prior, A., McIntosh, S., Satsangi, M., Warren, F., . . . Netto, G. (2005). Diversity and Equality in Planning: A Good Practice Guide: Office of the Deputy Prime Minister.https://www.planningportal.co.uk/directory_record/59/diversity_and_equality_in_planning_-_a_good_practice_guide
Inclusive Urban Agenda. (2016). The Inclusion Imperative: Towards Disability-inclusive and Accessible Urban Development.https://www.cbm.org/fileadmin/user_upload/Publications/The-Inclusion-Imperative-Towards-Disability-Inclusive-and-Accessible-Urb....pdf
Johnson, D. L., Ambrose, S. H., Bassett, T. J., Bowen, M. L., Crummey, D. E., Isaacson, J. S., . . . Winter‐Nelson, A. E. (1997). Meanings of environmental terms. Journal of environmental quality, 26(3), 581-589.http://ardabil-sci.com/extrapage/paperkeyword
Kano, M., Rosenberg, P. E., & Dalton, S. D. (2018). A global pilot study of age-friendly city indicators. Social Indicators Research, 138(3), 1205-1227.https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s11205-017-1680-7.pdf
Keogh, M. & Merkel, A. (2013). Towards an Inclusive and Accessible Future for All, Voices of Persons with Disabilities On the post-2015 development framework. United Nations (United Nations Partnership to Promote the Rights of Persons with Disabilities).https://www.undp.org/publications/towards-inclusive-and-accessible-future-all
Leicester City Council (2012). Summary of the Equality and Diversity Strategy.https://www.leicester.gov.uk/media/177368/corporate-equality-and-diversity-strategy.pdf
Libertun de Duren, N., Brassiolo, P., Lara, E., Mastellaro, C., Cardona‐Papiol, E., Palacios, A., . . . Thomas, D. (2020). Gender Inequalities in Cities. In: Inter-American Development Bank (IDB), Washington, DC. https://publications ….https://publications.iadb.org/en/gender-inequalities-cities
Libertun de Duren, N., Salazar, J. P., Duryea, S., Mastellaro, C., Freeman, L., Pedraza, L., Rodriguez Porcel, M., Sandoval, D., Aguerre, J. A., & Angius, C. (2021). Cities as Spaces for Opportunities for All: Building Public Spaces for People with Disabilities, Children and Elders.https://publications.iadb.org/en/cities-spaces-opportunities-all-building-public-spaces-people-disabilities-children-and-elders
Mahimkar, S., & Gokhale, V. (2015). Inclusive Cities: Towards Gender-Sensitive Urban India. Tekton: A Journal of Architecture, Urban Design and Planning, 2(1), 26-36.https://tekton.mes.ac.in/issues/volume-2-issue-1/papers-essays/inclusive-cities-towards-gender-sensitive-urban-india/
Mandal, R. (2019). Guidelines for an Index on Gender Friendly Cities.https://asiafoundation.org/publication/guidelines-for-an-index-on-gender-friendly-cities/
National Institute of Urban Affairs (2016). Indicators for CHIld friendly Local Development (I - CHILD) Delhi, India.https://bernardvanleer.org/publications-reports/indicators-for-child-friendly-local-development/
National Institute of Urban Affairs (2017). Compendium of Best Practices of Child Friendly Cities. In: National Institute of Urban Affairs New Delhi.https://bernardvanleer.org/publications-reports/compendium-of-best-practices-of-child-friendly-cities-2017/
Rebernik, N., Szajczyk, M., Bahillo, A., & Goličnik Marušić, B. (2020). Measuring disability inclusion performance in cities using Disability Inclusion Evaluation Tool (DIETool). Sustainability, 12(4), 1378.https://www.mdpi.com/2071-1050/12/4/1378
Reeves, D. (2004). Planning for diversity: policy and planning in a world of difference: Routledge.http://libgen.gs/ads.php?md5=3b4f8968b9bb244f9b7f0935aa622738
Schiller, M. (2016). European cities, municipal organizations and diversity: The new politics of difference: Springer.http://ardabil-sci.com/extrapage/ebook
Terraza, H., Orlando, M. B., Lakovits, C., Lopes Janik, V., & Kalashyan, A. (2020). Handbook for Gender-Inclusive Urban Planning and Design.https://www.worldbank.org/en/topic/urbandevelopment/publication/handbook-for-gender-inclusive-urban-planning-and-design
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (2017). Assessment Tool for Inclusive Cities in Indonesia (2nd Version). United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.http://www.unesco.or.id/news/shs/04_AssessmentTool_InclusiveCities_English_Rev281017B.pdf
Unicef (2015). Child Friendly City: Initiative implementation methodology for the Republic of Kazakhstan.https://www.unicef.org/kazakhstan/en/reports/child-friendly-city
Van Kamp, I., Leidelmeijer, K., Marsman, G., & De Hollander, A. (2003). Urban environmental quality and human well-being: Towards a conceptual framework and demarcation of concepts; a literature study. Landscape and urban planning, 65(1-2), 5-18.http://ardabil-sci.com/extrapage/paperkeyword
Van Hoof, J., Kazak, J. K., Perek-Białas, J. M., & Peek, S. (2018). The challenges of urban ageing: Making cities age-friendly in Europe. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(11), 2473.https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6266083/
Vertovec, S. (2014). Routledge international handbook of diversity studies: Routledge.http://libgen.gs/ads.php?md5=09046e82b2c7253b8069f63c6a4c4955
Vormann, B. (2015). Urban diversity: Disentangling the cultural from the economic case. New Diversities, 17(2), 119-129.https://newdiversities.mmg.mpg.de/wp-content/uploads/2016/06/2015_17-02_08_Vormann-2.pdf
World Health Organization (2007). Global age-friendly cities: A guide. World Health Organization.https://www.who.int/ageing/publications/Global_age_friendly_cities_Guide_English.pdf   
World Health Organization (2015). Measuring the age-friendliness of cities: A guide to using core indicators.https://apps.who.int/iris/handle/10665/203830