واکاوی توسعۀ فضایی روستاهای نواحی کوهستانی و جلگه‌‌ای (نمونه موردی: روستاهای بخش بندپی شرقی شهرستان بابل)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

4 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

چکیده

آیندۀ سرزمینی مناطق روستایی کشور نیازمند طراحی راهبردهایی به‌منظور توسعۀ‌‌ فضایی است که در هر برنامه‌‌ای راهگشای حل مسائل روستاها خواهد بود. امروزه مهم‌‌ترین هدف هر کشوری رشد و تعالی همه‌‌جانبۀ‌‌ جوامع انسانی است و وجود نابرابری در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و... از نشانه‌‌های توسعه‌‌نیافتگی یک کشور محسوب می‌‌شود. مناطقی که امروزه توسعه‌‌یافته شناخته می‌‌شوند، علاوه‌بر اینکه از شاخص‌‌های اقتصادی و اجتماعی بالایی برخوردار هستند، بلکه توزیع درآمد و امکانات نیز در این مناطق عادلانه‌‌تر هستند. برنامۀ توسعه و عمران روستایی براساس الگوهای مختلف در شهرستان بابل، توفیق مورد انتظار را در رونق اقتصادی و بهبود زندگی روستائیان نداشته و به لحاظ اجتماعی نیز در نهادینه‌کردن مشارکت روستائیان و توانمندسازی آنان موفقیت چندانی کسب نکرده است؛ ازاین‌رو هدف پژوهش حاضر بررسی شاخص‌‌های توسعۀ‌‌ روستاهای کوهستانی و جلگه‌‌ای بخش بندپی شرقی شهرستان بابل بوده و به‌منظور دستیابی به اهداف مورد نظر از دو روش کتابخانه‌‌ای و میدانی استفاده شد. جامعۀ ‌‌آماری تحقیق حاضر روستاهای بخش بندپی شرقی بابل (4 روستای کوهستانی و 4 جلگه‌‌ای) است که با استفاده از فرمول کوکران 210 خانوار به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. به‌منظور سنجش متغیرهای تحقیق از آزمون‌‌های T مستقل و مان‌‌وایتنی و تحلیل رگرسیون خطی چندگانه استفاده شد. نتایج حاصل از آزمون‌‌های مذکور حاکی از آن است که تفاوت معنادار و 99 درصدی، بین اکثر شاخص‌های اقتصادی، کالبدی و اجتماعی در روستاهای کوهستانی و جلگه‌‌ای ناحیه مورد مطالعه وجود دارد. با بررسی میزان رضایت مردم از امکانات و زیرساخت‌‌های توسعه‌‌یافتگی در روستاها می‌‌توان اذعان داشت که مناطق جلگه‌‌ای از سطح توسعه‌‌یافتگی بالاتری نسبت‌به مناطق کوهستانی بخش بندپی‌‌شرقی برخوردار است. نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون خطی چندگانه نیز نشان می‌‌دهد که موقعیت جغرافیایی در توسعۀ فضایی روستاها بسیار موثر است، به نحوی که براساس ضریب تعدیل و ضریب تعیین محاسبه‌شده، مشخص شد که شاخص‌‌های توسعه تا 76 درصد به اصلاح خطوط مواصلاتی، سهولت دسترسی و زیرساخت‌‌های توسعه وابسته‌ هستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Spatial Development of Villages in Mountainous and Plain Areasthe villages of Eastern Bandpey District of Babol County

نویسندگان [English]

  • Behrooz Mohamadi Yeganeh 1
  • Manajeh Ahmadi 2
  • Ali Akbar Najafi Kani 3
  • Kobra najafi 4
چکیده [English]

he territorial future of rural areas requires the design of scenarios for the development of space, in which it solves all problems in any program. Today, the most important goal of all countries is the comprehensive growth and excellence of human societies, and the existence of inequality in various aspects like economic, social, physical, etc. are signs of underdevelopment. Rural development program based on different models in Babol County has not been successful in economic prosperity and improving the lives of villagers and their empowerment. The purpose of this study was to investigate the development indicators of mountain and plain villages of Babol County and in order to achieve the desired goals, both library and field research were used. The present research is descriptive-analytical in terms of field research. The present research is descriptive-analytical in terms of field research. In the beginning, after planning and identifying the problem accurately, organized studies were conducted in order to prepare literature and theoretical review as library research, and in the field research stage, the required data were collected using a researcher-made questionnaire and the questionnaire was systematically randomly distributed among the statistical population. The validity of the research tool was obtained using the opinion of professors and researchers and the reliability was obtained using Cronbach's alpha with the confidence level of 82%. The statistical population is the villages of Eastern Bandpey District of Babol (4 mountain villages and 4 plain villages) which were selected as the sample by using Cochran's formula of 210 households. In order to measure the research variables, independent tests, Mann–Whitney U test and linear regression were used in SPSS software. The results of the independent t-test demonstrate that there is a significant difference of 99% between the income of rural households in plain villages and mountain villages. So that the villagers in the plain areas have a better economic situation. Furthermore, the results of Mann-Whitey U test for comparing qualitative components illustrate that in terms of widening and asphalting of roads and streets, development of green space and tree planting along the streets, garbage collection and waste management, surface water collection, gas supply, and electricity, there is a significant difference of 99% in the studied villages and the villages in the mountainous areas are not in a good condition. In addition, the results of linear regression analysis indicate that there is an acceptable relationship between rural motivation to stay and rural development facilities and infrastructure, suitable jobs, and sufficient income. the results of multiple linear regression analysis showed that geographic location in spatial development is very effective , so that based on the modified coefficient and   coefficient of determination , it was found that development scenarios up to 76 percent are dependent on improving communication lines , accessibility and development infrastructure in rural areas. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial Development
  • rural development
  • Development index
  • Babol
احمدی، عبدالمجید. (1398). تحلیل تأثیرات مخاطرات محیطی بر پایداری امنیت نواحی روستایی مرزی (موردشناسی: روستاهای سروآباد کردستان و درمیان خراسان جنوبی)، فصلنامۀ جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دورۀ ۹، شمارۀ ۳۳، صص 188-161.https://gaij.usb.ac.ir/article_5181.html
افراخته، حسن؛ توفیقیان اصل، سید امیر. (1395). تحلیل مکانی-فضایی سطوح توسعه‌‌یافتگی دهستان‌‌های شهرستان بویراحمد، فصلنامۀ راهبردهای توسعۀ روستایی، دانشگاه تربت حیدریه، جلد 3، شمارۀ 2، 1395. صص 214-193.http://rdsj.torbath.ac.ir/article_38652.html
اسماعیل‌زاده، حسن؛ صفرخانی، رضوان؛ محمودی، حسین. (1397). تحلیلی بر سطح توسعه‌‌یافتگی مناطق روستایی شهرستان‌‌های استان کرمانشاه، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دانشگاه تهران، دورۀ 50، شمارۀ 2،. صص 374-355.https://jhgr.ut.ac.ir/article_60514.html
امان‌‌پور، سعید؛ مختاری‌‌چلچه، صادق؛ حسینی کهنوج، سید رضا؛ ویسی‌‌، الهام. (1394). تحلیل فضایی و سنجش سطح توسعه‌‌یافتگی‌‌ نواحی روستایی، موردی: شهرستان‌‌های استان چهارمحال و بختیاری، مجلۀ پژوهش و برنامه‌‌ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد، سال 4، شمارۀ 2، صص 110-94.https://jhgr.ut.ac.ir/article_70913.html
رحمانی فضلی، عبدالرضا؛ عزیزپور، فرهاد؛ شامانیان، مریم. (1396). تحلیل فضایی توسعه در نواحی روستایی استان سمنان، فصلنامه جغرافیا، انجمن جغرافیایی ایران، سال 15، شمارۀ 55، صص 352-338.http://ijme.mui.ac.ir/files/site1/files/orcid_help.pdf
رکن‌‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ درویش، هدایت؛ بیژن رحمانی؛ صرافی، مظفر. (1398). تحلیل عوامل مؤثر بر طراحی سناریوهای توسعۀ‌‌ فضایی مناطق روستایی (موردی: منطقۀ سه آمایش سرزمین)، فصلنامۀ برنامه‌‌ریزی و آمایش فضا. دانشگاه تربیت مدرس، دورۀ 23، شمارۀ 3، صص 146-125.https://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-31750-fa.html
رضوانی، محمدرضا؛ بدری، سید علی؛ ترابی، ذبیح‌‌الله؛ هاجری، بهرام. (1395). شناسایی راهکارهای توسعۀ روستایی با استفاده از چارچوب مشارکتی SWOT (مورد: روستای میقان)، فصلنامۀ­اقتصاد­فضا­و­توسعۀ روستایی، دانشگاه خوارزمی، شمارۀ 18. صص 43-27.https://elmnet.ir/article
سبحانی، نوبخت؛ بیرانوند‌‌زاده، مریم؛ موزرمی، سارا؛ فرج‌‌زاده، مژگان. (1395). ارزیابی سطوح توسعه‌‌یافتگی سکونتگاه‌‌های روستایی شهرستان‌‌های گیلان و گلستان، مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری، دورۀ 2، شمارۀ 2. صص 199-185.https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1163297
شاهرخی‌‌سارود، صالح؛ محمودی، بهرام. (1394)، ارزیابی سطوح توسعه‌‌یافتگی مناطق روستایی شهرستان کوهرنگ، فصلنامۀ راهبردهای توسعۀ روستایی، دانشگاه تربت حیدریه، جلد 2، شمارۀ 4. صص 399-383.https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx
صادقی، محمدعلی؛ سعیدی، عباس؛ منشی‌‌زاده، رحمت‌‌الله؛ عزیزپور، فرهاد. (1397). روند تحول کالبدی–فضایی روستاهای پیرامون شهر کاشان طی دورۀ زمانی 1395-1355، فصلنامۀ جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌‌ای، دانشگاه سیستان و بلوچستان، شمارۀ 29، صص 36-19.https://gaij.usb.ac.ir/article_4243.html
صدوق، سید حسن؛ سعیدی، عباس. (1385). نظام فضایی به مثابه‌‌ جوهرۀ‌‌ مطالعات جغرافیایی، جغرافیا (انجمن جغرافیایی ایران). سال چهارم. شمارۀ 10 و 11. صص 59-44.https://www.magiran.com/paper/1538139
صرافی، مظفر. (1393). آمایش سرزمین چیستی و چرایی، همایش آمایش سرزمین زبربنای توسعه. تهران.https://www.magiran.com/searchinpapers
فرجی سبکبار، حسنعلی. (1391). تحلیل نابرابری‌‌های فضایی سکونتگاه‌‌های روستایی ایران، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی، دانشگاه خوارزمی، شمارۀ 1، صص 100-83.http://serd.khu.ac.ir/article-1-1563-fa.html
عابدی ‌‌سروستانی، احمد. (1391). رویکردهای مشارکتی به توسعه، کاربردهایی برای ترویج و توسعۀ روستایی، فصلنامۀ راهبردهای توسعۀ روستایی، دانشگاه تربت حیدریه، شمارۀ 31. صص 177-161. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepag
کریم، محمدحسین. (1394). چالش‌‌های شبکه‌‌های تعاونی روستایی ایران، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی، دانشگاه خوارزمی، سال چهارم، شمارۀ 3، صص 196-173.https://serd.khu.ac.ir/browse.php
مطیعی لنگرودی، سیدحسن؛ فرجی سبکبار، حسنعلی؛ قدیری معصوم، مجتبی؛ بخشی، زهرا. (1396). تحلیل نابرابری پراکنش سکونتگاه‌‌های روستایی سبزوار-نیشابور براساس منابع اکولوژیکی موجود، فصلنامۀ پژوهش‌‌های جغرافیای انسانی، دانشگاه تهران، دورۀ 49، شمارۀ 1، صص 242-227.https://jhgr.ut.ac.ir/article_59773.html
منوچهری میاندوآب، ایوب؛ انوری، آرزو؛ آهار، حسن. (1398). تحلیل نقش هسته‌‌های عملکردی در ایجاد عدم‌تعادل ساختار فضایی (موردی: کلان‌شهر تهران)، فصلنامۀ جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌‌ای، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال نهم، شمارۀ 33، صص 40-23.https://gaij.usb.ac.ir/article_5078_5919806
مهدوی حاجیلویی؛ مسعود، زارعی، یعقوب؛ رحمانیان کوشکی، مهدی و رخشانی، اسماء. (1392)، تحلیل نابرابری فضاهای جغرافیایی توسعه بین مناطق روستایی مرکزی ایران، مجلۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، سال پنجم، شمارۀ 4، صص 46-31.http://jisds.srbiau.ac.ir/article_2443.html
مهدوی، صدیقه؛ صحنه، بهمن؛ نجفی‌‌کانی، علی‌‌اکبر. (1399). تحلیلی بر چالش‌‌ها و فرصت‌‌های پیش‌‌روی توسعه‌‌یافتگی پایدار روستاهای کوهستانی و جلگه‌‌ای شهرستان گرگان، فصلنامۀ جغرافیا و توسعه. شمارۀ 61، صص 142-121.https://gdij.usb.ac.ir/issue_708_778.html
نجفی‌‌کانی، علی‌‌اکبر. (1398). چالش‌‌ها و تنگناهای توسعۀ اقتصادی در نواحی روستایی، موردی: روستاهای بخش داشلی‌‌برون شهرستان گنبد، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعه روستایی، دانشگاه خوارزمی، شمارۀ 29، صص 168-151.https://serd.khu.ac.ir/browse.phpmag
نجفی‌‌کانی، علی‌‌اکبر؛ صادقی، نوشین؛ رحمانی، مریم. (1392). چالش‌‌ها و راهبردهای توسعۀ فضایی روستاهای الحاقی به شهر گرگان، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی، دانشگاه خوارزمی، شمارۀ 5، صص 118-101.https://serd.khu.ac.ir/article-1-1747-fa.html
نسترن، مهین؛ ابوالحسنی، فرحناز؛ بختیاری، نرجس. (1394)، پراکنش فضایی شاخص‌‌های توسعه در شهرستان‌‌های ایران با استفاده از رتبه‌‌بندی ترکیبی، فصلنامۀ برنامه‌‌ریزی منطقه‌‌ای. دانشگاه آزاد مرودشت، سال پنجم، شمارۀ 17، صص 14-1.journals.miau.ac.ir/article_716.html
نظم‌‌فر، حسین. (1396). تحلیل سطوح توسعۀ روستایی و میزان برخورداری دهستان‌های آذربایجان غربی، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، دانشگاه خوارزمی، شمارۀ 1. صص 175-159.http://ensani.ir/fa/article/377114
هادیانی، زهره؛ دادکانی، منیژه. (1398). تحلیل شبکه‌‌ای جریان‌‌های فضایی شهر خاش و روستاهای پیرامون، فصلنامۀ جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌‌ای، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال نهم، شمارۀ 32، صص 184-171.https://gaij.usb.ac.ir/article_5005.html
 
Açar, K. V (2017), Webcam child prostitution: An exploration of current and futuristic methods of detection. International Journal of Cyber Criminology, 11(1), pp98-109.https://www.cybercrimejournal.com 
Chermack.T.J., Lynham E.A. and Ruona.  W (2001), A Review of Scenario Planning Literature. Futures Research  Quarterly.pp 7-31.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0016328712001978
Dasgupta D (1994), TOWard a new economics of science.econpapers FAO vol.23.issue5.pp487-521.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0048733394010021 
Engestrom E. and jonsson.D (1994), essembly.a cruxcial learning experience.a international jornal of human factors in manufactoring.vol 4/no.3. pp.293-303.https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/hfm.4530040306
Evers, David (2010), Scenarios on the spatial and economic development of Europe. Futures. Volume 42. Issue 8. PP 804-816.https://www.researchgate.net/signup.SignUp.html
Geneletti.D. (2012), Environmental Assessment of Spatial Plan Policies through Land Use Scenarios A Study in a Fast-Developing Tom in Rural Mozambique Environmental Impact Assessment Review. No.32.pp.1-10.https://www.sciencedirect.com/science/
Healey, P (2015) , Civil society enterprise and local development. Planning Theory & Practice, 16(1), pp11-27.https://doi.org/10.1080/14649357.2014.995212
Najafi Kani, A.A (2017), A Study Of Challenges And Opportunities For The Development Of Tourism In Coastal Villages: The Case Study Of Villages In Babolsar. ijese.pp. 1765-1776.http://www.ijese.net/makale/1941.html
Schweitzer, N., Hofmann, R., and Meinheit, A. (2019) , “Strategic customer foresight: From research to strategic decision-making using the example of highly automated vehicles”. Technological Forecasting and Social Change,pp, 49-65.https://ur.booksc.eu/book/75188157/d37b15
United Nations Population (2002), Indicators for Population and Reproductive Health Programmed .Technical and Policy Division.https://digitallibrary.un.org/record/500719
Vreeker .R (2008), Sustainable Urban Development Vol.3: The Toolkit for Assessment. This Edition Published in the Taylor and Francis e-Library.https://books.google.com