بررسی رابطۀ بین فضای کالبدی-اجتماعی شهر و احساس امنیت (نمونۀ موردی: شهر قزوین در سال 1400)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جامعه شناسی دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین. ایران

2 دانشجوی دکتری رشته جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

3 کارشناس ارشد دیپلماسی و سازمانهای بین المللی، دانشکده روابط بین الملل وزارت امور خارجه، تهران، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطۀ بین فضای کالبدی-اجتماعی شهر بر احساس امنیت در بین شهروندان قزوینی صورت گرفته است. به‌منظور دستیابی به ‌این هدف، ابتدا چارچوب نظری تحقیق بنا به تناسب موضوع مورد بررسی واقع شد و سپس فرضیۀ اصلی پژوهش از آن استخراج شد. روش تحقیق در این پژوهش پیمایش و ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامۀ محقق‌ساخته دارای روایی و پایایی است. جامعۀ آماری پژوهش، شهروندان شهر قزوین است. و حجم نمونه 321 نفر، با روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای به‌دست آمده است، سپس با استفاده از نرم‌افزار SPSS و Amos، برای آزمون فرضیات و تحلیل داده‌ها استفاده شده است. نتایج حاصل از پژوهش حاکی از آن است که هم بین فضای کالبدی و هم فضای اجتماعی شهر با احساس امنیت رابطۀ مثبت و معنادار وجود دارد.
در تحلیل رگرسیون برای تبیین متغیر وابسته به‌ترتیب از بین متغیرهای مستقل، متغیر منطقۀ محل سکونت بیشترین تأثیر و به‌ترتیب متغیر فضای کالبدی شهر، جنس، سن، فضای اجتماعی شهر، تعداد سال‌های سکونت و پایگاه اجتماعی-اقتصادی تأثیرگذار بوده‌اند.
همچنین با توجه به شاخص‌های به‌دست‌آمده از نرم‌افزارAmos  داده‌های جمع‌آوری‌شده، چارچوب نظری مطرح‌شده را مورد حمایت قرار می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Relationship Between the Physical-Social Space of the City and the Sense of Security (Case Study: Qazvin City in 2020)

نویسندگان [English]

  • Zahra Taheri 1
  • Zahra Nematollahi 2
  • Seyyed Hamzeh Madani 3
1 Assistant Professor, Department of Sociology, Imam Khomeini International University, Qazvin. Iran
2 PhD student in Sociology, Faculty of Literature and Humanities, Al-Zahra University, Tehran, Iran
3 Master of Diplomacy and International Organizations, Faculty of International Relations, Ministry of Foreign Affairs, Tehran, Iran
چکیده [English]

The present study was conducted with the aim of investigating the relationship between the physical and social space of the city on the feeling of security among the citizens of Qazvini. In order to achieve this goal, first, the theoretical framework of the research was determined according to the appropriateness of the subject under investigation, and then the main hypothesis of the research was extracted from it. The research method in this research is a survey and the data collection tool are a researcher-made questionnaire with validity and reliability. The statistical population of the research is the citizens of Qazvin city. And the sample size of 321 people was obtained by multi-stage cluster method, then using SPSS and Amos software, it was used for hypothesis testing and data analysis. The results of the research indicate that there is a positive and significant relationship between the physical and social space of the city and the sense of security.
In the regression analysis to explain the dependent variable, among the independent variables, the variable of the residence area had the most effect, and the variable of the physical space of the city, gender, age, social space of the city, number of years of residence and socio-economic base were the most influential.
Also, according to the indicators obtained from the Amos software, the collected data supports the proposed theoretical framework.

کلیدواژه‌ها [English]

  • security
  • feeling of security
  • feeling of insecurity
  • urban space
اکبرشاهی، منیژه؛ سهیلی، جمال‌الدین. (1400). «تبیین رابطۀ عوامل کالبدی و کیفیت مفهوم قلمرو ثانویه با میزان امنیت اجتماعی ساکنان در محیط‌های مسکونی در پیشگیری از جرم بر پایۀ رویکردCPTED ؛ مطالعۀ موردی: مجتمع مسکونی چهارصددستگاه شهر قزوین»، فصلنامه مسکن و محیط روستا، 40(176): 56-45.https://jhre.ir/article-1-2111-fa.html
امین صارمی، نوذر؛ دیانی، علی. (1399). «شناسایى فرایندهاى مدیریتى اجراى طرح امنیت محله‌محور در منطقۀ شهر رى»، فصلنامۀ پژوهش‌‌های مدیریت انتظامی، دورۀ اول، شمارۀ 2، صص 297-316.http://ensani.ir/fa/article/468314
ایرانمنش، نسیم. (1382). «حیات مدنی و فضاهای شهری»، مسکن و انقلاب، شمارۀ 102، ص54.http://magiran.com/p1272096
بخشنده‌‌زحمتی، سمیه؛ بهیان، شاپور؛ حقیقتیان، منصور. (1399). «مقایسۀ احساس امنیت اجتماعی زنان در شهر تهران»، پژوهشنامۀ نظم و امنیت اجتماعی، سال سیزدهم، شمارۀ 1، صص 115-140.https://www.sid.ir/paper/381151/fa 
بنی‌‌زحمتی، رقیه؛ میرخطیب، اسماء؛ ارکاک، مهدی. (1395). «ارزیابی شاخص‌های شهر دوستدار کودک با تأکید بر شاخص‌های ایمنی و امنیت (نمونۀ مورد مطالعه: منطقۀ 1 شهرداری مشهد)»، مجموعه مقالات سومین کنگرۀ بین‌المللی افق‌‌های جدید در معماری و شهرسازی، تهران.https://civilica.com/doc/661896
جهانبخش‌‌گنجه، صادق؛ طاهری، زهرا؛ مظفرى‌‌نیا، سهراب؛ قاسمی‌پور، مریم. (1395). «تأثیر تجربۀ جرم بر احساس امنیت»، مطالعات امنیت اجتماعی، دوره 7، شماره 47، صص 53-79.https://www.sid.ir/paper/512440/fa
حاتمی، یاسر؛ ذاکرحقیقی، کیانوش. (1399). «تأثیرگذاری فضاهای کالبدی بر احساس امنیت اجتماعی در محلات شهری، مطالعۀ موردی: شهر همدان»، فصلنامۀ آمایش جغرافیایی فضا، سال دهم، شمارۀ 36، صص 218-197. https://www.sid.ir/paper/955381/fa
حاصل‌‌نژاد، محمد؛ شمس‌‌الدینی، علی؛ رضایی، محمدرضا. (1398). «تحلیلی بر شاخص‌های مؤثر بر احساس عدم امنیت در بافت‌های فرسودۀ شهری (مطالعۀ موردی: بافت فرسودۀ شهر دوگنبدان)»، دوفصلنامۀ جغرافیای اجتماعی شهری، دورۀ ششم، شمارۀ 2، صص 129-144.https://jusg.uk.ac.ir/article_2257.html
درزی‌‌رامندی، محمدابراهیم؛ رجبی، آزیتا؛ مهدوی حاجی لویی، مسعود. (1397). «تأثیر ایجاد پیاده‌راه‌ها بر امنیت ذهنی و حرکتی شهروندان ارائۀ یک مدل کاربردی در برنامه‌ریزی شهری. (نمونۀ موردی محلات درکه، ستارخان و همیلا در تهران)»، فصلنامۀ علمی-پژوهشی جغرافیا (برنامه‌‌ریزی منطقه‌‌ای)،دوره8،شماره2، شماره پیاپی30، صص58-39 http://www.jgeoqeshm.ir/article_61481.html
رسولی‌‌شورستان، جلیل. (1397). «بررسی و تحلیل نقش عوامل کالبدی و اجتماعی بر احساس امنیت در فضاهای شهری گرگان»، فصلنامۀ دانش انتظامی، سال نهم، شمارۀ 3، صص 33-56.http://journals.police.ir/article_20224.html.
رضادوست، کریم؛ زکوی، اسماعیل؛ عسگری، احسان. (1400). «بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با احساس امنیت اجتماعی (مطالعۀ موردی: ساکنان ناحیۀ 2 شهر اهواز)»، نشریۀ علمی انتظام اجتماعی، سال سیزدهم، شمارۀ 2، صص 185-216.https://www.sid.ir/paper/952906/fa
روستا، مریم؛ احمدی، پردیس. (1398). «بررسی عوامل محیطی بر احساس امنیت زنان (نمونۀ موردی محله سهل‌آباد شیراز)»، پژوهش‌‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران (پژوهش‌‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی)، دورۀ هشتم، شمارۀ 1، صص 85-96.http://ensani.ir/fa/article/419180/
سالاری‌‌فر، مهیا؛ معصومی، مسیح‌الله. (1396). «بررسی تأثیر عوامل کالبدی محیطی طراحی فضاهای باز شهری بر ارتقای امنیت اجتماعی سکونتگاه‌های غیررسمی شهر سبزوار»، نشریۀ پژوهش و برنامه‌‌ریزی شهری، سال هشتم، شمارۀ 30، ص 147.http://ensani.ir/fa/article/377613
سلطانی، لیلا؛ بیک‌محمدی، حسن؛ حیدری، سمیه. (1394). «تحلیل فضایی احساس امنیت در محلات مختلف، شهری مورد مطالعه: شهر قدس»، پژوهش‌‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، دوره5، شمار3(پیاپی14)، صص104-87http://ensani.ir/fa/article/360789
سلیمی‌‌سبحان، محمدرضا؛ بابازاده اسکویی، سولماز؛ زارع، الهام. (1400). «تبیین عوامل مؤثر بر احساس امنیت زنان در فضاهای عمومی شهری (مورد مطالعه: شهر اسکو)»، پژوهش نامه نظم و امنیت انتظامی، سال پانزدهم شماره 1 (پیاپی 57، بهار 1401)، صص 45 -78https://www.magiran.com/paper/2438982
شکوری‌‌اصل، شیده. (1395). «شناسایی ویژگی‌های محیطی تأثیرگذار بر احساس امنیت بانوان در فضاهای شهری مطالعۀ موردی: محلات مخصوص و سلامت، منطقۀ 11 شهر تهران»، مطالعات شهری، دوره6، شمارۀ 21، صص 77-91.http://ensani.ir/fa/article/446467
شهسواری، محمدسینا؛ صمدزاده، حسن؛ محمدی، علیرضا؛ قربانی سپهر، آرش. (1398). «ارزیابی و پایش تأثیر طراحی محیطی در پیشگیری از جرم و اثر آن در احساس امنیت شهروندان با رویکرد CPTED (موردمطالعه؛ محلۀ نعمت‌آباد، تهران)»، پژوهشنامۀ جغرافیای انتظامی، دورۀ هفتم، شمارۀ 26، صص 89-114.https://www.sid.ir/paper/399623/fa#downloadbottom
شوماخر، رندال ای؛ لومکس، ریچارد جی. (1388). «مقدمه‌ای بر مدل‌سازی معادله ساختاری»، ترجمۀ وحید قاسمی، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان، چاپ اول.
طالشی، مرضیه؛ آقایی‌‌زاده، اسماعیل؛ جعفری مهرآبادی، مریم. (1398). «تحلیل ساختاری زیست‌پذیری بافت‌های فرسودۀ شهری با رویکرد آینده‌پژوهی (مطالعۀ موردی: بافت فرسودۀ منطقۀ یک شهر قزوین)»، فصلنامۀ پژوهش و برنامه‌‌ریزی شهری، سال دهم، شمارۀ 39، صص134-117.https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_3734.html
طاهری، زهرا؛ ربانی، رسول؛ ادیبی، مهدی. (1391). «رابطۀ نقش پلیس و احساس امنیت در شهر اصفهان سال 1388»، پژوهش‌‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، اصفهان، سال اول، شمارۀ 1، صص 21-38.https://ssoss.ui.ac.ir/article_17056.html
عبدالهی، علی‌‌اصغر؛ صنمی، احسان. (1399). «ارزیابی مؤلفه‌های مؤثر بر امنیت فضاهای عمومی شهری و تلاش درجهت ارتقای آن‌ها (مطالعة موردی: پاک بعثت شیراز)»، دوفصلنامۀ جغرافیای اجتماعی شهری، دورۀ هفتم، شمارۀ 1، صص 212-232.https://jusg.uk.ac.ir/article_2345.html
عزیزی، محمدمهدی؛ شعبان‌‌جولا، الهه. (1393)، «ارزیابی کالبد محله‌‌های قدیمی شهری در پاسخ‌‌دهی به احساس امنیت (نمونة موردی: محلة ملک‌آباد شهر قزوین)»، پژوهش‌‌های جغرافیای انسانی، دورة چهل‌وششم، شمارة 4، صص 808 – 79.http://ensani.ir/fa/article/346835
فرخانی، مانیا؛ شیخ‌‌الاسلامی، علیرضا؛ نوروزی، میلاد. (1399). «بازطراحی فضاهای شهری با تأکید بر رویکرد ارتقای احساس امنیت (مطالعۀ موردی بافت تاریخی و قدیمی شهر خرم‌آباد)»، جغرافیا و روابط انسانی، دورۀ 3 ، شمارۀ 9، صص206-187.https://www.gahr.ir/article_110862.html
لک، نیلوفر؛ بهمنی، سیامک. (1399). «واکاوی تأثیر مؤلفه‌‌های کالبدی بر احساس امنیت در فضاهای باز مجتمع‌‌های مسکونی (نمونۀ موردی: مسکن مهر پاسارگاد)، مطالعات طراحی شهری و پژوهش‌های شهری، دورۀ سوم، شمارۀ 13، صص 43-55.http://ensani.ir/fa/article/450584/
مرکز آمار ایران. (1400). استان قزوین، شهرستان قزوین.https://www.qazvin.ir/home-
محمدی، محمود؛ شاهیوندی، احمد؛ کونانی، دلاور. (1391). «استفاده از مدل SWOT در ارزیابی توان امنیت گردشگری خارجی شهر اصفهان»، فصلنامۀ پژوهش‌‌های دانش انتظامی، دورۀ چهاردهم، شمارۀ 1.https://civilica.com/doc/1301136/
موسوی، سید چمران؛ ریاضی، سید ابوالحسن؛ صادقی، علی‌اکبر. (1399)، بررسی اثرگذاری فضای شهری بر ایمنی و احساس امنیت اجتماعی کودکان (نمونۀ موردی: بخش مرکزی شهر تهران)، مطالعات امنیت اجتماعی، دوره11، شمارۀ 61، صص 187-218.https://www.sid.ir/paper/968380/fa
مهدنژاد، حافظ؛ پرهیز، فریاد؛ رضایی، نورمحمد؛ مودتی، علی. (1400)، «کاربست مدل نرو-فازی در تحلیل احساس امنیت ساکنان بافت‌‌های فرسودۀ شهری (موردپژوهی: منطقۀ 12 کلان‌شهر تهران)»، فصلنامۀ انتظام اجتماعی، سال سیزدهم، شمارۀ 2، صص 1-22.http://ensani.ir/fa/article/475922
نصیری، اسماعیل هنده‌‌خاله؛ جلالیان، اسحاق؛ رضاعلی، منصور؛ جمالی هنجنی، فهیمه. (1401). «بررسی مؤلفه‌های کالبدی – محیطی تأثیرگذار بر امنیت گردشگران در بافت‌های ‌تاریخی ‌شهر یزد»، کاوش‌‌های جغرافیایی مناطق بیابانی، دورۀ 10، شماره1، صص 119-101.http://grd.yazd.ac.ir/article_2598.html
نظم فر، حسین. علوی، سعیده و عشقی چهاربرج، علی .(1397). «ارزیابی امنیت در فضاهای عمومی شهری (نمونه موردی پارک های شهر تهران)»، نشریه برنامه ریزی و آمایش فضا (مدرس علوم انسانی) سال1397، دوره:22، شماره2، صفحات 133-165.https://www.sid.ir/paper/171846/fa
یاران، علی؛ ارجمندی، هانی؛ مسگریان، مریم. (1398). «تأثیر مؤلفه‌های کالبدی بر احساس امنیت زنان در فضاهای باز گردشگری شهری (نمونۀ موردی خیابان‌های سی‌تیر تهران)»، مجلۀ منظر، دورۀ یازدهم، شمارۀ 47، صص 24-37.http://www.manzar-sj.com/article_89020.html
 
Adu-Mireku, Samuel. (2012). Fear of Crime among Residents of Three Communities in Accra, Ghana, International Journal of Comparative Sociology. IJCS 43(2):153-168. https://catalog.ihsn.org/citations/39364
Becho, Rabira. (2016). Creating sidewalk for crime prevention, the case of AMCE area. Addis, A Thesis submitted of the Ethiopian Institute of Architecture, Building Construction and City Development in Partial Fulfillment of Master of Science in Urban Design and Development. Addis Ababa Uiversity Libraries. http://etd.aau.edu.et/handle/123456789/3309
Foster, S. Knuiman, M. Villanueva, K. Wood, L. Christian, H. Giles-Corti, B. (2014) “Does Walkable Neighbourhood Design Influence the Association between Objective Crime and Walking?”, International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 11:100. https://www.researchgate.net/publication/264245594
 Gert, Van Beek. (nod). Feeling (un) safe and (in) secure in the risk society. http:// stuies/ac084_en.pdf
Iqbal, Asifa. & Ceccato, Vania. (2016) “Is CPTED Useful to Guide the Inventory of Safety in Parks? A Study Case in Stockholm, Sweden,” April 2016, International Criminal Justice Review 26(2).https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1057567716639353
-LaGrange, R. L., Ferraro, K. F., & Supancic, M. (1992). Perceived risk and fear of crime: role of social and physical incivilities. Journal of Research in Crime and Delinquency, 29 (3), 311 – 334. https://psycnet.apa.org
Louv, R.(2016) Last Child in the Woods: Saving our Children from Nature-Deficit
Disorder, NY: Algonquin Books of Chapel Hill, New York.https://richardlouv.com/books/last-child
Mak, B.K.L., Jim, C.Y. (2018). “Examining fear-evoking factors in urban parks in Hong Kong”, Landscape and Urban Planning, 171: 42- 6. doi .org /10.1016/ j. launderable.2017.11.012. https://agris.fao.org
Matijosaitiene, I., & Dambriunas, M. (2015), Possibilities of Application of Crime Prevention Through Environmental Design (CPTED) in Lithuanian Commercial Objects. European Scientific Journal, 7881 (5), 11–20. S. https: // eujournal. org/ index. php/ esj/ article/ view/6515
McCrea, Rod. Shyy, Tung-kai. John, Western and Robert J. Stimson. (2005). Fear of Crime in Brisbane: Social and neighborhood factors in perspective, Journal of Sociology, 2005 The Australian Sociology Association, Volume, 41(1) :7-27. https: // journals. sagepub. Com /doi/10.1177/1440783305048381
McCord, E. S., & Ratcliffe, J. H. (2009). Intensity value analysis and the criminogeniceffects of land use features on local crime patterns. Crime Patterns and Analysis,2(1):17-30.https://www.jratcliffe.net/publications
Nemeth, J, Schmidt, S (2007), Toward a Methodology for measuring, the security of publicly accessible spaces, journal of the American planning association, vol. 73. No. 3, pp. 283-297. https://www.researchgate.net/publication/249051886
Schweitzer, J. H. et.al. (2010), The Impact of the Built Environment on Crime and Fear of Crime in Urban Neighborhoods, Journal of Urban Technology, Vol.6, n.3. pages 59-73.https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10630739983588
Van den Berg, Leo, Pol, M. J., Mingardo, Giuliano and Speller. J. M. Carolien, (2020), The safe city: safety and urban development in European cities, Aldershot: Ashgate Publishing Ltd 334 pp. Published December 7, 2020 by Routledge.https: // www. taylorfrancis. com/ books/mono/10.4324/9780429060625