ارزیابی میزان پایداری اجتماعی مسکن در سکونتگاه‌های غیررسمی (نمونۀ موردی: شهر اردبیل)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه تبریز، ایران

3 کارشناسارشد جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تبریز، ایران

چکیده

در میان مؤلفه‌های پایداری در سکونتگاه‌های شهری، پایداری اجتماعی مسکن یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مدیران و تصمیم‌گیران شهری است. در پژوهش حاضر باتوجه به اهمیت متغیر بالا، به ارزیابی آن در سکونتگاه‌های غیررسمی شهر اردبیل پرداخته‌ شده است. شهر اردبیل، به‌دلیل مهاجرت‌های بی‌رویۀ روستا-شهری، در سه دهۀ اخیر رشد فزایندۀ فیزیکی و جمعیتی را تجربه کرده و این امر باعث شکل‌گیری محلات حاشیه در اطراف شهر، درجهت جذب جمعیت اضافی شده است، این محلات درزمینۀ پایداری اجتماعی مسکن دچار مسائل و مشکلات متعددی هستند؛ بنابراین پژوهش حاضر با هدف بررسی پایداری اجتماعی مسکن در سکونتگاه‌های غیررسمی شهر اردبیل انجام می‌شود. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و از لحاظ ماهیت، به روش توصیفی- تحلیلی است. برای تبیین مؤلفه‌های ارزیابی در جغرافیای محلات موردمطالعه، از روش پیمایشی، ابزار پرسشنامه و نرم‌افزارهای spss و Arc GIS استفاده ‌شده است. جامعۀ آماری، محله‌های غیررسمی شهر اردبیل با جمعیتی معادل 74628 نفر هستند و تعداد نمونه‌ها مطابق با فرمول کوکران با درصد احتمال صحت گفتار 95 درصد، 382 نفر به‌دست آمده است. در این بررسی، درجهت تحلیل، ارزیابی و رتبه‌بندی محلات موردمطالعه به لحاظ پایداری اجتماعی مسکن از مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیارۀ تاپسیس، ویکور، ساو و مدل ادغامی کپلند استفاده شده است. مطابق با یافته‌های پژوهش، نتایج نشان داد که براساس ابعاد تحلیل‌شده در ارزیابی پایداری اجتماعی مسکن محلات غیررسمی شهر اردبیل، محله‌های ایران‌آباد (جین کندی) و گلمغان دارای بیشترین میزان ناپایداری اجتماعی مسکن و محله‌های سلمان‌آباد و میراشرف دارای کمترین میزان ناپایداری اجتماعی مسکن در مقایسه با سایر محلات موردمطالعه در این تحقیق هستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessing the Social Sustainability of Housing in Informal Settlements (Case Study: Ardabil City)

نویسندگان [English]

  • Mahdi Mohammadi Sarindizaj 1
  • Shahraam Salamaty Gabalu 2
  • Leyla Mohajeri Naeemi 3
1 Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Payame Noor University, Tehran, Iran
2 PhD student in Geography and Urban Planning, University of Tabriz, Tabriz, Iran
3 Master of Geography and Urban Planning - Urban Improvement and Renovation, Payame Noor University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

With the increase of social inequalities in today's cities, social challenges have become the most important issue in stabilizing and one of the biggest housing threats. Among the components of sustainability in urban settlements, the social sustainability of housing is one of the most important concerns of managers and urban decision makers. In the present study, considering the importance of the above variable, the degree of social stability of housing in informal settlements of Ardabil has been evaluated. The city of Ardabil, due to irregular rural-urban migration, has experienced increasing physical and population growth in the last three decades, and this has led to the formation of suburbs around the city to attract additional population, these neighborhoods in the field of social sustainability of housing And there are problems. Therefore, the present study aims to investigate the social sustainability of housing in informal settlements in Ardabil. The present study is an applied type and in terms of the nature of the descriptive-analytical method, which is followed by the survey method and questionnaire tools and Gis software to explain the evaluation components. In this study, to analyze, evaluate and rank the studied neighborhoods in terms of social sustainability of housing, multi-criteria decision-making models of TOPSIS, VICOR, SAW and Copeland integration model have been used. According to the findings, the results showed that based on the dimensions analyzed in the evaluation of social sustainability of housing in informal neighborhoods of Ardabil, Iranabad neighborhood (Jane Kennedy) has the highest rate of housing instability and Salmanabad neighborhood has the lowest rate of housing instability compared to other neighborhoods. Are studied in this study.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social Sustainability
  • Housing
  • Informal Settlements
  • Multi-Criteria Decision Making
  • Ardabil.
ابراهیم‌زاده، عیسی؛ قادر مرزی، جمیل. (1394). تحلیلی بر کیفیت مسکن محلات شهری راهکاری درجهت بهبود کیفیت زندگی شهروندان مطالعۀ موردی: محلات شهر دهگلان، فصلنامۀ جغرافیا و توسعه، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال سیزدهم، شمارۀ 40، صص 156-139.https://gdij.usb.ac.ir/article_2103.html
احمدی، بهمن؛ امین‌زاده گوهرریزی، بهناز. (1395). تحلیل اثرات پایداری اجتماعی بر میزان ادراک امنیت تصرف در سکونتگاه‌های غیررسمی (محلۀ کشتارگاه شهر ارومیه)، فصلنامۀ مطالعات شهری، دانشگاه کردستان، سال 5، شمارۀ ۲۰، صص ۴۲-۲۹.https://urbstudies.uok.ac.ir/article_40903.html
پوراحمد، احمد؛ کلانتری، محسن؛ فرهودی، رحمت‌الله؛ اشنویی، امیر. (1394). سنجش پایداری اجتماعی محیط مسکونی در بافت‌های تاریخی شهری، مورد: شهر حاجی‌آباد استان فارس، فصلنامۀ چشم‌انداز زاگرس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجرد، سال دوم، شمارۀ 3.
پورطاهری، مهدی؛ فضلعلی، زینب؛ رکن‌الدین افتخـاری، عبدالرضا. (1395). ارزیابی تغییرات الگوی مسکن روستایی استان مازندران، پژوهش‌های جغرافیـایی انسـانی، دانشگاه تهران، دورۀ 48، شمارۀ 4، صص 131-95.https://www.sid.ir/paper/172024/fa
جمعه‌پور، محمود. (1394). سنجش و ارزیابی اصول پایداری اجتماعی در مجتمع‌های مسکونی، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دهاقان، سال پنجم، شمارۀ ۱۶، صص 30-1.https://urb.dehaghan.iau.ir/article_647604.html
حبیبی، محسن. (1392). آموزش کاربردی نرم‌افزار Spss، ناشر پایگاه اینترنتی پارس مدیر، ویرایش سوم.
درویشی، یوسف. (1397). بررسی نقش مهاجرت روستاییان در پیدایش محلات اسکان غیررسمی مورد: محلۀ میراشرف شهر اردبیل، مجلۀ بررسی‌های آمار رسمی ایران، سال 29، شمارۀ ۲، صص ۱۴۹-۱۳۳.https://ijoss.srtc.ac.ir/article-1-275-fa.html
راکعی‌بناب، ندا؛ حقیقتیان، منصور؛ جهانبخش، اسماعیل. (1396). تبیین جامعه‌شناختی پایداری اجتماعی در محلات تبریز، نشریۀ پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت ، سال 8، شمارۀ ۳۱، صص 82-63.https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_2595.html
زارنجی، ژیلا فرزانه سادات؛ یزدانی، محمدحسن. (1398). تحلیلی بر وضعیت پایداری محلات اسکان غیررسمی (شهر اردبیل)، جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال نهم، شمارۀ ۳۲، صص ۳۲-۱۷.https://gaij.usb.ac.ir/article_4959.html
زنگنه، مهدی؛ بنی‌اسد، طیبه؛ خاوریان، عاطفه. (1399). بررسی پایداری اجتماعی در شهرک‌های جدید (نمونۀ موردی: شهرک مهرگان در مشهد)، مطالعات ساختار و کارکرد شهری،دانشگاه مازندران، سال هفتم، شمارۀ ۲۲، صص 129-113.https://shahr.journals.umz.ac.ir/article_2532.html
سرحانی، فائقه؛ یزدانی، محمدحسن؛ امان‌پور، سعید. (1398). رتبه‌بندی محلات حاشیه‌نشین اهواز براساس شاخص‌های پایداری اجتماعی مسکن با استفاده از مدل الکتره، فصلنامۀ مطالعات مدیریت شهری، دانشگاه آزاداسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، سال یازدهم، شمارۀ ۳۷، صص 45-33.https://ums.srbiau.ac.ir/article_14665.html     
سیاف‌زاده، علیرضا؛ احمدی، فاطمه. (1398). تحلیلی بر پایداری اجتماعی مسکن در نواحی شهری مطالعۀ موردی: نواحی شهر خرم‌آباد، فصلنامۀ معماری سبز، سال پنجم، شمارۀ 1، صص 18-1.
شهرداری اردبیل. (1396). گزارش محلات مسکونی شهر اردبیل، معاونت شهرسازی و معماری شهرداری اردبیل.
ضرغامی، اسماعیل. (1389). اصول پایداری اجتماعی مجتمع‌های مسکونی در شهرهای ایرانی-اسلامی، فصلنامۀ مطالعات شهر ایرانی-اسلامی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، سال اول، شمارۀ ۲، 115- 103.https://www.sid.ir/paper/372921/fa
گلابچیکف، الگ؛ بادیاتا، آنا. (1394). مسکن پایدار برای شهرهای پایدار، چارچوب سیاست‌گذاری برای کشورهای درحال‌توسعه، مترجمان: حسین حاتمی‌نژاد، سید محمد میرسیدی، اکرم شهیدی، مشهد: انتشارات پاپلی، چاپ اول.
محمدی دوست، سلیمان؛ خانی‌زاده، محمدعلی؛ نمازیان، فریبا. (1397). سنجش میزان رضایتمندی از مسکن مهر با تأکید بر ابعاد پایداری اجتماعی (مطالعۀ موردی: مسکن مهر شهر یاسوج)، فصلنامۀ مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت، دورۀ سیزدهم، شمارۀ 1، صص 266-251.https://jshsp.rasht.iau.ir/article_540515.html
محمدی، علیرضا؛ پاشازاده، اصغر. (1393). سنجش سطح پایداری محلات شهر اردبیل با تأکید بر محلات با هسته‌های روستایی، فصلنامه مطالعات شهری، دانشگاه کردستان، سال سوم، شمارۀ ۱۱، صص ۶۲-۴۹.https://urbstudies.uok.ac.ir/article_9566.html
نسترن، مهین؛ قاسمی، وحید؛ هادی‌زاده زرگر، صادق. (1392). ارزیابی شاخص‌های پایداری اجتماعی با استفاده از فرایند تحلیل شبکه (ANP)، فصلنامه جامعه‌شناسی کاربردی، دانشگاه اصفهان، سال بیست‌وچهارم، شمارۀ 3، صص 155-174.https://jas.ui.ac.ir/article_18320.html
نظم‌فر، حسین؛ ویسیان، محمد؛ محمدی حمیدی، سمیه. (1397). بررسی و سنجش پایداری اجتماعی شهری با استفاده از مدل کوپراس و نرم‌افزارlisrel ، مطالعۀ موردی: شهر اردبیل، نشریۀ پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، سال نهم، شمارۀ 33، صص 48-43.https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_2890.html
نوروزیان ملکی، سعید؛ علایی، امیرعلی؛ یزدان‌فر، عباس؛ حسینی، باقر. (1399). معیارهای مؤثر بر سنجش پایداری اجتماعی مسکن، فصلنامۀ معماری و شهرسازی، انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، سال سی‌ام، شمارۀ 88، صص 26-5.
یوسف‌زاده بکاولی، مینا؛ صباغ‌پور، آرزو. (1395). بررسی عوامل مؤثر بر پایداری اجتماعی و نقش آن در طراحی توسعۀ پایدار، چهارمین همایش ملی فناوری‌های نوین صنعت ساختمان، توسعۀ پایدار و فناوری‌های ساختمانی.
 
Abdul karim, H. & Diyanah, I. (2012). Implications of walkability towards promoting sustainable urban neighbourhood, journal of social and behavioral sciences, vol.50, 204-213.https://www.researchgate.net/publication/257716071_Implications_of_Walkability_Towards_Promoting_Sustainable_Urban_Neighbourhood
Bahadure Skotharkar, R. (2017). Framework for Measuring Sustainability of Neighbourhoods in Nagpur, India. (In Persian)
Bassett, E.M. (2005). “Tinker with tenure: The community land trust experiment in Vio, Kenya”, Habitat International 29, 375-398.
Brimley, G., and Power, S. (2009). Urban from and social sustainability: The role of density and housing type, Sage journal, 36(1): 30-48.https://www.academia.edu/18196201/Urban_form_and_social_sustainability_the_role_of_density_and_housing_type
Charles, L. (2007). Choguill, The search for policies to support sustainable housing, Journal of Habitant International, 31, 143-149.https://www.academia.edu/37705430/The_search_for_policies_to_support_sustainable_housing
Colantonio, A., Dixon, T., Ganser, R., Carpenter, J. & Ngombe, A. (2009). Measuring Socially Sustainable Urban Regeneration in Europe, Oxford Institute for Sustainable Development (OISD).
Dempsey, N. & et al (2011). “The Social Dimension of Sustainable Development: Defining Urban Social Sustainability”, Journal of Sustainable Development, 19, 289-300.https://www.researchgate.net/publication/229889535_The_Social_Dimension_of_Sustainable_Development_Defining_Urban_Social_Sustainability
Easthope, H., Liu, E., Judd, B. & Burnley, I. (2015). Feeling at home in a multigenerational household: The importance of control. Housing, Theory and Society, 32(2), 151-170.https://www.researchgate.net/publication/275255566_Feeling_at_Home_in_a_Multigenerational_Household_The_Importance_of_Control
Gonzalez-Gaicia, S., Manteiga, R., Teresa Moreira, M. & Feijoo, G. (2018), "Assessing the sustainability of Spanish cities considering environmental and socio-economic indicators", Journal of Cleaner Production, 178: 599-610 pp.475-492.
Gostautas, I. (2017). Spatial Analysis of Regional Residential Markets in England and Wales, Nottingham Trent University, Phd thesis, p. 1-235.http://irep.ntu.ac.uk/id/eprint/31661/1/Ignas%20Gostautas%202017.pdf   http://irep.ntu.ac.uk/id/eprint/31661/
Hipp, J. (2010) What is the “neighbourhood” in neighbourhood satisfaction? Comparing the effects of structural characteristics measured at the microneighbourhood and tract levels, Urban Studies, 47(12).
Jose, A. & Puppim, d.O. (2019). Sustainability Challenges in an Urban Century: Can We Change Urbanization Paths to Make Cities the Solutions for Rather than the Drivers of Global Problems?, Challenges in Sustainability | 2019 | Volume 7 | Issue 1 | Pages 1–4 .https://www.researchgate.net/publication/332724763_Sustainability_Challenges_in_an_Urban_Century_Can_We_Change_Urbanization_Paths_to_Make_Cities_the_Solutions_for_Rather_than_the_Drivers_of_Global_Problems .  DOI: 10.12924/cis2019.07010001 ISSN: 2297–6477
Murphy, K. (2012). The Social Pillar of Sustainable Development: A Literature Review and Framework for Policy Analysis, Sustainability: Science, Practice and Policy 8.
Neuwirth, R. (2010). Shadow Cities: A Billion Squatters in New Urban World, Translated by Pourahmad, A. & et al, University of Tehran. [In Persian].
Porio, E. & Crisol, C. (2004). “Property rights, security of tenure and urban poor in Metro Manila”, Habitat International, 28, 203-219.
Raco, M. (2007). Building Sustainable Communities, Spatial Policy Place Imaginations and Labor Mobility in Post War Britain, Bristol Policy Press.
Rioux, L. & Werner, C. (2010). Residential satisfac - tionamong aging people iving in place. Journal of Environ – Mental Psychology. 31(2), 158 -169.
Thinh, N.X., Arlt, G., Heber, B., Hennersdorf, J. & Lehmann, I. (2002), Evaluation of urban land-use structures with a view to sustainable development, Environmental Impact Assessment Review, Vol. 22, No.5,pp.475-492. https://www.researchgate.net/publication/222406393_Evaluation_of_urban_land-use_structure_with_a_view_to_sustainable_development
UN-HABITAT, (2004). Financing Urban Shelter, Earthscan.
Weingaertner, C., & Moberg, A. (2011). Exploring Social Sustainability: Learning from Perspectives on Urban Development and Companies and Products. Sustainable Development.
Whittingham, N. (2013). Towards the healthy city: An urban planner's reflection on health , and wellbeing, Global Built Environment Review, 8(2), 61-87.https://media.neliti.com/media/publications/154150-EN-artowards-the-healthy-city-a-reflection.pdf
World Bank. (2018). Urban Development, Retrieved 29 May 2018, from:
www.worldbank.org/ en/ topic/urbandevelopment/overview