تحلیل کیفیت محیطی جاذبه‌های گردشگری شهری و مدل‌سازی اثرات آن بر رضایتمندی گردشگران؛ (نمونۀ موردی: شهر زنجان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری تخصصی، گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکدة علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران.

2 دکتری‌تخصصی‌جغرافیا و برنامه‌ریزی‌شهری، پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات‌اجتماعی، جهاد دانشگاهی‌واحد‌تهران و مربی‌آموزشی‌گروه جغرافیای‌دانشگاه زنجان،‌ایران.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ‌ریزی گردشگری گرایش برنامه‌ ریزی فضایی و مجتمع ‌های فضایی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

چکیده

هدف تحقیق حاضر، مدل‌‌سازی کیفیت محیطی جاذبه‌های گردشگری بر رضایتمندی گردشگران شهر زنجان است. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی است ‌‌‌‌که به ‌‌روش پیمایشی انجام گرفته است. جامعۀ‌‌‌‌ آماری پژوهش گردشگران سال 1400 شهر زنجان است. تعداد نمونۀ لازم 350 نفر و به‌منظور تحلیل داده‌ها از آزمون آماری تحلیل عاملی و  Tتک‌نمونه‌‌ای در نرم‌افزار EXCEL و از روش مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) در محیط نرم‌افزار Amos Graphics استفاده شد. در گام اول با روش تحلیل عاملی؛ هفت عامل، به‌عنوان عوامل مؤثر کیفیت محیطی جاذبه‌‌های گردشگری محدوۀ مورد مطالعه؛ همچنین، شاخص‌‌های انتخابی دربارۀ رضایتمندی گردشگر از مدل آکاما و کیتی 2003 (مدلی برمبنای مدل سروکوال) استخراج شد. نتایج نشان می‌دهد که میزان رضایتمندی گردشگران از کیفیت محیطی جاذبه‌های گردشگری، با مقدار (64/2) کمتر از حد متوسط است. همچنین عوامل و متغیرهای مکنون شناسایی شده مطرح شده در پژوهش توانسته‌اند 68 درصد واریانس اثرات مؤلفه‌های کیفیت محیطی جاذبه‌های گردشگری بر رضایتمندی گردشگران را تبیین کنند که عامل پویایی اقتصادی و اجتماعی با اهمیت نسبی و ضریب تأثیر 80/0 دارای بیشترین بار عاملی است. نتایج نهایی مدل معادلات ساختاری نشان می‌دهد که کیفیت محیطی جاذبه‌های گردشگری محدودۀ مورد مطالعه در وضع موجود تأثیر کم به میزان 31/0 بر رضایتمندی گردشگران دارند و از میان عامل‌‌های پنهان کیفیت محیطی؛ عامل خدمات معیّن گردشگری با ضریب تأثیر 83/0 و عامل خدمات عمومی شهری با 80/0 بیشترین نقش و اهمیت نسبی را داشته‌‌اند که نشانگر غلبۀ نگاه بخشی‌نگر برنامه‌های کالبدی و برنامه‌های توسعۀ اقتصادی-اجتماعی 5 سالۀ کشور در بحث کیفیت محیطی جاذبه‌های گردشگری است. رسیدن به وضعیت مطلوب نیازمند نگاه آمایش‌محور با تدوین ضوابط اختصاصی در حریم جاذبه‌‌های گردشگری شهر زنجان و طراحی بناهای مجاور مطابق ضوابط اختصاصی گردشگری­با­هماهنگی­و­مشارکت­همۀ وزارتخانه‌ها و نهادهای­ذی‌مدخل با الزامات قانونی و اجرایی کافی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analyzing the Environmental Quality of Urban Tourism Attractions and Modeling its Effects on Tourists' Satisfaction (Case Study: Zanjan City)

نویسندگان [English]

  • Mohammadjavad Abbasi 1
  • Ghamar Abbasi 2
  • Maryam Mohammadloo 3
1 Ph.D in human geography and Spatial planning Department, Faculty of Earth Sciences. Shahid Beheshti university, Tehran. Iran
2 Ph.D in Geography and Urban Planning, Research Institute of Humanities and Social Studies, Tehran Branch, and teaching instructor of the Department of Geography, Zanjan University, Iran.
3 M.A Student of Geography and Tourism Planning, Spatial Planning and Spatial Complexes, Faculty of Social Sciences, Zanjan University, Zanjan, Iran.
چکیده [English]

The aim of the current research is to model the environmental quality of tourist attractions on the satisfaction of tourists in Zanjan city. The research method is a descriptive-analytical type that was carried out by a survey method. The statistical population of the research is the tourists of Zanjan city in 2021. In order to determine the number of research samples, due to the unknown number of statistical population, the required number of samples was 350 questionnaires. In order to analyze the data, the statistical test of factor analysis, single-sample T-test was used in EXCEL software, and structural equation modeling (SEM) was used in Amos Graphics software environment. by using the factor analysis test in order to evaluate the environmental quality of tourist attractions in Zanjan city; Seven factors of environmental quality were identified Also, selected indicators on tourist satisfaction were extracted from the model of Akama and Kiti 2003 (a model based on the Seroqual model). The results of the level of satisfaction with the environmental quality of tourist attractions, with the value (2.64) are in an unfavorable situation and below the average level. The correlation coefficient between the latent variables and manifest variables of the measurement model through the second-order structural equations of the environmental quality of tourist attractions shows that the latent factors and variables identified in the research have been able to account for 68% of the variance of the effects of the environmental quality components of tourist attractions on Explain the satisfaction of tourists and the factor of economic and social dynamics has the highest factor load with a relative importance and an influence coefficient of 0.80. The final results of the structural equation model show that the environmental quality of the tourist attractions in the study area has low impact to the extent of 0.31 on the satisfaction of tourists and among the hidden factors of environmental quality; The factor of certain tourism services with an impact factor of 0.83 and the factor of urban public services with 0.80 had the highest role and relative importance which indicates the predominance of physical programs and 5-year economic-social development programs of the country regarding the environmental quality of tourist attractions. Achieving the desired situation requires the development of specific criteria in the area of Zanjan tourist attractions, the scope of intervention and the design of nearby buildings according to specific criteria with the coordination and participation of all relevant ministries and institutions with sufficient legal and executive requirements.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban tourism
  • Structural equations modeling
  • Tourist satisfaction
  • Akama and Kieti satisfaction model
  • Zanjan city
آزاده، سید رضا؛ وارثی، حمیدرضا. (1398). تحلیلی بر اولویت‌های اجرایی در ارتقای کیفیت فضاهای گردشگری شهری (مطالعۀ موردی: شهر یزد). نشریۀ گردشگری شهری،دانشکده جغرافیا- دانشگاه تهران، دورۀ ششم، شمارۀ 3، صص 41-57.https://doi.org/10.22059/jut.2019.242274.389
ابراهیمیان، الهام؛ سروری، هادی؛ ثقه الاسلامی، عمید الاسلام. (1396). نقش گردشگری شهری در ارتقای کیفیت محیطی فضاهای شهری. پنجمین کنگرۀ بین‌‌المللی عمران، معماری و توسعۀ شهری، دانشگاه شهید بهشتی تهران.https://civilica.com/doc/735446
برزگر، صادق. (1397). سنجش میزان رضایتمندی از کیفیت محیط مکان‌های گردشگری (مطالعۀ موردی: شهر گرگان). نشریۀ گردشگری شهری، دانشکده جغرافیا- دانشگاه تهران، دورۀ پنجم، شمارۀ 4، صص 1-18.https://doi.org/10.22059/jut.2019.268238.553
بنت‌لی، ای ین؛ الکک، آلن؛ مورین، پال؛ مکگلین، سو؛ اسمیت، گراهام. (1386). محیط‌‌های پاسخده. ترجمۀ مصطفی بهزادفر، تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت.
حسینی، میرزاحسن؛ سازور، اعظم. (1390). بهبود کیفیات خدمات گردشگری شهر یزد از دیدگاه گردشگران خارجی. مطالعات جهانگردی، دانشگاه علامه طباطبایی - دانشکده مدیریت و حسابداری ، دورۀ ششم، شمارۀ 16، صص 142-116.https://doi.org/10.22054/tms.2012.5093
رفیعیان، مجتبی؛ تقوایی، علی‌‌اکبر؛ خادمی، مسعود؛ علی‌‌پور، روجا. (1391). بررسی تطبیقی رویکردهای سنجش کیفیت در طراحی فضاهای عمومی شهری. انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، دورۀ سوم، شمارۀ 1، صص 43-35.https://doi.org/10.30475/isau.2013.61953
شیخی، احمدرضا؛ کوثری، مرتضی. (1401). عوامل جاذبه و دافعۀ مقاصد گردشگری با تأکید بر تجربۀ گردشگران فرهنگی فرانسوی ورودی به ایران. برنامه‌ریزی فضایی، دانشگاه اصفهان ، دورۀ دوازدهم، شمارۀ 1، صص 17-32.https://doi.org/10.22108/sppl.2022.132089.1632
علیمردانی، مسعود؛ مهدی‌نژاد، جمال‌الدین؛ افهمی، طلیعه. (1394). رشد کیفی فضای شهری به‌منظور ارتقای تعاملات اجتماعی (نمونۀ موردی: خیابان احمدآباد مشهد). دوفصلنامۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه سمنان ، دورۀ چهارم، شمارۀ 7، صص 14-5.https://dx.doi.org/10.22075/aaj.2016.2594
قنبری، سیروس؛ فتاحی، احدالله؛ نصیری، خدیجه. (1398). سنجش رضایتمندی گردشگران از کیفیت خدمات گردشگری با استفاده از مدل کانو-سروکوال (مطالعۀ موردی: روستاهای دهستان سپیددشت، شهرستان خرم‌آباد، استان لرستان). مجلۀ آمایش جغرافیایی فضا، دانشگاه گلستان ، دورۀ نهم، شمارۀ 33، صص 130-115.https:// doi.10.30488/gps.2019.91876
کرمی، فریبا؛ زینلی، بهرام. (1394). کیفیت محصول مقاصد گردشگری، رضایت گردشگر و آیندۀ گردشگر (مطالعۀ موردی: پارک ائل‌گلی تبریز). فصلنامۀ فضای جغرافیایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، دورۀ پانزدهم، شمارۀ 51، صص 97-119.http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/search.php?slc_lang=fa&sid=1
کلاین، پل. (1394). راهنمای آسان تحلیل عاملی. مترجمان: اصغر مینایی؛ سید جلال صدرالسادات. چاپ چهارم. تهران: انتشارات سمت.
گلکار، کوروش. (1380). مؤلفه‌‌های سازندۀ کیفیت در طراحی شهری. نشریۀ صفه، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، دورۀ یازدهم، شمارۀ 32، صص 38-65.
گلکار، کوروش. (1391). آفرینش مکان پایدار: تأملاتی در باب نظریۀ طراحی شهری. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
گلکار، کورش. (1387). محیط بصری شهر؛ سیر تحول از رویکرد تزئینی تا رویکرد پایدار. فصلنامۀ علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، دورۀ پانزدهم، شمارۀ 4.https://envs.sbu.ac.ir/article_96898_80bed0857e05e44c43fc0fc9950ae79b.pdf
لینچ، کوین (1386). تئوری شکل شهر، ترجمۀ سیدحسین بحرینی، چاپ سوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
محمدی، علیرضا؛ عباسی، محمدجواد؛ نوری، آذر. (1401). ارزیابی و رتبه‌‌بندی کیفیت محیطی جاذبه‌‌های گردشگری (موردپژوهی: مناطق پنج‌‌گانۀ شهر اردبیل). مطالعات برنامه‌‌ریزی سکونتگاه‌‌های انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت، دورۀ هجدهم، شمارۀ 1، صص 125-138.https://dorl.net/dor/20.1001.1.25385968.1402.18.1.9.6
نصیری هنده‌خاله، اسماعیل؛ گنجی، نسرین. (1397). سنجش رضایتمندی گردشگران از کیفیت خدمات شهری با استفاده از مدل کائو (مطالعۀ موردی: بوستان نهج‌‌البلاغه تهران). نشریۀ گردشگری شهری، دانشکده جغرافیا- دانشگاه تهران، دورۀ پنجم، شمارۀ 2، صص 121-134.https://doi.org/10.22059/jut.2018.240228.373
Adnan, S. F., & Omar, S. I. (2021). Assessing the tourists satisfaction of adventure lodges: a case study of Tadom Hill Resorts, Malaysia. Journal of Ecotourism, 1-16.https://sppl.ui.ac.ir/article_26493_ccfebfde185e07154fc8c124296b6443.pdf
Ali, Muhammad., & Raza, Syed Ali. (2017). Service quality perception and customer satisfaction in Islamic banks of Pakistan: the modified SERVQUAL model. Total Quality Management & Business Excellence, 28 (5-6), 559-577.‏https://doi.org/10.1080/14783363.2015.1100517
Akama, John S., & Kieti, Damiannah Mukethe. (2003). Measuring tourist satisfaction with Kenya's wildlife safari: a case study of Tsavo West National Park. Tourism management, 24 (1), 73-81.‏https://doi.org/10.1016/S0261-5177(02)00044-4
Butnaru, Gina Ionela., Ştefănică, Mirela., & Maxim, George Marius. (2014). Alternative method of quality evaluation in tourism. Case study applied in tourist accommodation units. Procedia Economics and Finance, 15, 671-678.‏https://doi.org/10.1016/S2212-5671(14)00538-3
Boit, Joanne Chebet. (2013). The role of destination attributes and visitor satisfaction on tourist repeat visit intentions to Lake Nakuru National Park, Kenya. Western Illinois University.https://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1087&context=nerr
Blazeska, Daliborka., Ace, Milenkovski., & Sashko, Gramatnikovski. (2015). The qualitiy of the tourist destinations a key factor for increasing their attractiveness. UTMS Journal of Economics, 6 (2), 341-353.‏https://www.econstor.eu/bitstream/10419/146368/1/85783861X.pdf
Carmona, M. (2021). Public places urban spaces: The dimensions of urban design. Routledge.‏https://doi.org/10.4324/9781315158457
Cai, G., Xu, L., & Gao, W. (2021). The green B&B promotion strategies for tourist loyalty: Surveying the restart of Chinese national holiday travel after COVID-19. International Journal of Hospitality Management, 94, 102704.‏https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2020.102704
Chen, Ching-Fu., & Chen, Fu-Shian. (2010). Experience quality, perceived value, satisfaction and behavioral intentions for heritage tourists. Tourism management, 31 (1), 29-35.‏https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.02.008
Corneliu, Iatu., & Bulai, Mihai. (2011). New approach in evaluating tourism attractiveness in the region of Moldavia (Romania). International Journal of Energy and Environment, 5(2), 165-174.‏https://www.researchgate.net/publication/283360314
Di Betta, Paolo., & Amenta, Carlo. (2013). Environmental quality and entrepreneurial activity in rural tourism in Italy. Journal of Management and Sustainability, 3 (1), 33-44.‏https://www.unipa.it/persone/docenti/d/paolo.dibetta/.content/documenti/2012-Rural-Tourism-Di-Betta-Amenta-10.5539jms.v3n1p33.pdf
Djeri, Lukrecija., Stamenković, Predrag., Blešić, Ivana., Milićević, Snežana., & Ivkov, Milan. (2018). An importance-performance analysis of destination competitiveness factors: case of Jablanica district in Serbia. Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 31 (1), 811-826.https://doi.org/10.1080/1331677X.2018.1456351
Dmitrović, Tanja., Knežević Cvelbar, Ljubica., Kolar, Tomaž., Makovec Brenčič, Maja., Ograjenšek, Irena., & Žabkar, Vesna. (2009). Conceptualizing tourist satisfaction at the destination level. International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 3(2), 116-126.https://doi.org/10.1108/17506180910962122
Guan, H., & Guo, X. (2022). Coupling Coordination Analysis of Urban Tourism Environment Quality and the Tourism Economy: A Case Study of Nanjing City. Mathematical Problems in Engineering, 2022.‏https://doi.org/10.1155/2022/9518122
Guimarães, Pedro Porfírio Coutinho. (2017). An evaluation of urban regeneration: The effectiveness of a retail-led project in Lisbon. Urban Research & Practice, 10 (3), 350-366.‏https://doi.org/10.1080/17535069.2016.1224375
Herzog, Thomas R. (1992). A cognitive analysis of preference for urban spaces. Journal of environmental psychology, 12 (3), 237-248.‏https://doi.org/10.1016/S0272-4944(05)80138-0
Haykal, Hamid Turki., & Abdullah, Sakar Yousif. (2018). Influence of street design characteristics on walkability: Case studies of two neighborhoods in Erbil. Zanco Journal of Pure and Applied Sciences, 30 (3), 44-55.‏https://doi.org/10.21271/ZJPAS.2018.30.3.6
Marcussen, Carl H. (2011). Determinants of tourist satisfaction and intention to return. Tourism: An International Interdisciplinary Journal, 59 (2). 203-221.‏https://hrcak.srce.hr/file/105712
Neal, Janet D., & Gursoy, Dogan. (2008). A multifaceted analysis of tourism satisfaction. Journal of Travel Research, 47 (1), 53-62.‏https://doi.org/10.1177/0047287507312434
Osti, Linda., Disegna, Marta., & Brida, Juan Gabriel. (2012). Repeat visits and intentions to revisit a sporting event and its nearby destinations. Journal of Vacation Marketing, 18 (1), 31-42.‏https://journals.sagepub.com/doi/epub/10.1177/1356766711428803
Pearce, D (1998). Tourism Today: A Geographical Analysis. Harlow, Essex: Longman. 54 (2), 55-56.
Pereira, Helia Goncalves., Salgueiro, Maria de Fátima., & Rita, Paulo. (2016). Online purchase determinants of loyalty: The mediating effect of satisfaction in tourism. Journal of Retailing and consumer Services, 30, 279-291.‏https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2016.01.003
Project for Public Spaces Organization. (2020).www.pps.org
Ritchie, Brent J. R., & Crouch, Geoffrey I. (2010). A model of destination competitiveness/sustainability: Brazilian perspectives. Revista de Administração Pública, Set. /out. 2010, 44 (5), 1049-1066.‏
Siddiqui, Roomana N., & Pandey, Janak. (2003). Coping with environmental stressors by urban slum dwellers. Environment and Behavior, 35 (5), 589-604.‏https://doi.org/10.1177/0013916503254748
Sukiman, Mohd. Fauzi., Omar, Shida. Irwana., Muhibudin, Masitah., Yussof, Izatul., & Mohamed, Badaruddin. (2013). Tourist Satisfaction as the Key to Destination Survival in Pahang. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 91, 78–87.doi:10.1016/j.sbspro.2013.08.404
Yuan, Jianqiong., Deng, Jinyang., Pierskalla, Chad., & King, Brian. (2018). Urban tourism attributes and overall satisfaction: An asymmetric impact-performance analysis. Urban Forestry & Urban Greening, 30, 169-181.‏https://doi.org/10.1016/j.ufug.2018.02.006
Zhang, Z., Fisher, T., & Wang, H. (2023). Walk Score, Environmental Quality and Walking in a Campus Setting. Land, 12(4), 732.‏
Zhang, Y., Haseeb, M., Hossain, M. E., Hu, M., & Li, Z. (2023). Study on the coupling and coordination degree between urban tourism development and habitat environment in the Yangtze River Delta in China. Environmental Science and Pollution Research, 30(6), 14805-14820.‏https://doi.org/10.1007/s11356-022-23135-0
Zhong, Linsheng., Deng, Jinyang., Song, Zengwen., Ding, Peiyi. (2011). Research on environmental impacts of tourism in China: Progress and prospect. Journal of Environmental Management, 92, 2972-2983.https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2011.07.011