تأثیر فقر شهری برالگوهای رفتاری شهروندان (نمونۀ موردی: محلّه شیرآباد زاهدان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو دکتری، دانشکده عمران، معماری و هنر، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استاد، عضو هیئت علمی دانشکده عمران، معماری و هنر، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

رشد شتابان شهرنشینی و شهرگرایی بالاخص در کشورهای در حال توسعه، یکی از پدیده­های فراگیر اجتماعی در عصر حاضر به­شمار می­آید و نابرابری­های اجتماعی، فقر، افزایش فساد و جرم و جنایت، بحران­های زیست­محیطی، اختلاف طبقاتی، نبود رفاه اجتماعی، مرگ و میر زودرس، بدمسکنی و بی­مسکنی و اسکان غیر رسمی، از پیامدهای آن­ است. وجود این­گونه نابرابری­ها در شهرها و محله­های محروم و حاشیه­نشین، ازجمله محله شیر­آیاد زاهدان، باعث ایجاد تضاد درجوامع و نهایتاً بروز رفتارهای خشونت­آمیز می­شود. از این­رو؛ با بررسی فقر شهری و الگوهای رفتاری متأثر از آن، سعی در ترویج الگوهای رفتاری متجانس و باهویت شهروندان شده­است. هدف از انجام این پژوهش، بررسی وضع موجود فقر شهری و تأثیر آن بر الگوهای رفتاری است. محدودة مورد مطالعه، محله شیرآباد زاهدان می­باشد. پژوهش به­شیوة توصیفی- تحلیلی و براساس راهبرد پیمایش انجام شده­است. ابتدا ادبیات و مبانی موضوع بررسی شد تا معیارها احصاء شوند. سپس با مراجعه به جامعة خبرگانی (100 نفر)، این معیارها در قالب مؤلفه­های 6 گانه نهایی شد. در گام بعدی، در میدان و به­روش مشاهده و مصاحبه، وضع موجود این معیارها مورد سنجش قرارگرفت. براساس سنجش وضع موجود و تحلیل نتایج آزمون تی تک، میانگین امتیاز هر شش مؤلفه از مقدار متوسط (3) به­طور معنی­داری بیشتر بود. بنابراین گزاره­های پژوهش مورد تأیید قرارگرفت. به این معنی که شناسایی 6 مؤلفه و 40 معیار به­وجود آورندة فقر شهری، در شکل­گیری مدل نهایی پژوهش، مورد پذیرش و تأیید کارشناسان و متخصصان قرارگرفت. نتایج پژوهش نشان می­دهد؛ در بررسی نقش فقر شهری برالگوهای رفتاری شهروندان، مدل پیشنهادی می­تواند بسیار کارآمد باشد. مؤلفه­های فقر شهری که برالگوهای رفتاری تأثیرگذار هستند، براساس یافته­های پژوهش شامل: مؤلفه­های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، کالبدی، زیرساخت و خدمات پایه و زیست­محیطی می­باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Impact of Urban Poverty on the Behavioral Patterns of Citizens (Case Study: Shirabad Neighborhood of Zahedan)

نویسندگان [English]

  • Asma Shivaei 1
  • Hamid Majedi 2
  • Farah Habib 2
1 Ph.D Student, Department of Urban Development, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran,Iran.
2 Professor, Department of Urban Development, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran,Iran.
چکیده [English]

The rapid urbanization and urbanization trend, especially in developing countries, have become pervasive social phenomena in the present era, resulting in social inequalities, poverty, increased corruption and crime, environmental crises, class differences, lack of social welfare, premature death, inadequate housing and homelessness, informal settlements. . The existence of such inequalities in cities causes conflict in societies and ultimately violent behavior. Therefore, the aim of this study is to examine the current status of urban poverty and its impact on behavioral patterns, focusing on the Shirabad neighborhood in Zahedan.The research was conducted in a descriptive-analytical manner and based on a survey strategy. Initially, the literature and foundations of the subject were reviewed to establish the criteria. Then, by consulting with a panel of experts (100 individuals), these criteria were finalized in the form of six components. In the next step, the current status of these criteria was assessed through field observations and interviews. Based on the assessment of the current status and the analysis of the t-test results, the average score of each of the six components was significantly higher than the average value of 3, Therefore, the research hypotheses were confirmed. This means that the identification of 6 components and 40 criteria that cause urban poverty in the formation of the final model was accepted and approved by experts and specialists. The results of the research show that the proposed model of this research can be very efficient in investigating the role of urban poverty on the behavioral patterns of citizens , which includes 6 components and 40 criteria in the form of social, economic, cultural, physical, infrastructure and basic and environmental services.

کلیدواژه‌ها [English]

  • urban poverty
  • behavioral patterns
  • Shirabad zahedan
اسکندر ثانی، محمد؛ سجادی، ژیلا. (1393). کنش جمعی، توسعه اجتماعات محلی و نقش آن­ها در کاهش فقر شهری (مورد شناسی: نعمت­آباد تهران، نشریه جغرافیا و آمایش شهری- منطقه­ای، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دوره چهارم، شماره یازده، صص 48-31.https://www.sid.ir/paper/236668/fa
اصغری زمانی، اکبر؛ زادولی، فاطمه، (1384). حاشیه­نشینی و فقر شهری، راهکارها و پیامدها (مطالعه موردی: شهر تبریز)، همایش سمپوزیوم علوم زمین، دوره 24.https://www.sid.ir/paper/860558/fa
افروغ، عماد. (1377). فضا و نابرابری اجتماعی، ارائة الگویی برای جدایی گزینی و پیامدهای آن. دانشگاه تربیت مدرس، دفتر نشر آثار علمی، تهران.https://www.gisoom.com/book/1142607/
بمانیان، محمدرضا؛ رضایی راد، رامین. (1390). سنجش اثرات مهاجرت به عنوان مهمترین عامل در تشخیص گستره فقر شهری و سکونت­گاه­های غیر رسمی با استفاده از  GIS(مطالعه موردی: شهر کاشمر)، آمایش محیط، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر، دوره 4، شماره 15، صص 125-146.https://www.sid.ir/paper/130561/fa
بحرینی، حسین. (1394). تحلیل فضاهای شهری در رابطه با الگوهای رفتاری استفاده­کنندگان و ضوابطی برای طراحی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دهم، تهران.https://www.gisoom.com/book/1942848/
بندرآباد، علیرضا؛ شاهچراغی، آزاده. (1394). محاط در محیط: کاربرد روان­شناسی محیطی در معماری و شهرسازی، انتشارات سازمان جهاد دانشگاهی تهران، چاپ اول، تهران.https://www.gisoom.com/book/
پیران، پیروز. (1382). باز هم در باب اسکان غیر رسمی، مورد شیرآباد زاهدان، شرکت عمران و بهسازی شهری،دوره یک، شماره 9 و 10.https://www.sid.ir/paper/452207/fa
خطیبی، محمدرضا. (1392). تأثیر متقابل الگوهای رفتاری در احیای هویت محیط شهر: مطالعه موردی محدوده ورودی سنندج، نشریه هویت شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، شماره 13، سال هفتم، صص73-63.https://hoviatshahr.srbiau.ac.ir/article_1943.html
 دژدار، امید؛ طلیسچی، غلامرضا؛ و روحی دهکردی، رحمان. (1391). بازشناسی مفهوم قرارگاه­های رفتاری، مروری بر تعاریف و ویژگی­های قرارگاه رفتاری با تأکید بر مرور تحلیلی متن شوگن، مطالعات محیطی هفت حصار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، شماره اول، سال اول.https://hafthesar.iauh.ac.ir/article-1-27-fa.html
رئیس دانا، فریبرز. (1379). آسیب­ها، انحرافات اجتماعی و فقر در ایران، مجموعه مقالات فقر در ایران، انتشارات علوم بهزیستی و توان­بخشی، تهران.https://poverty-research.ir/blog/books/3846/
رسول­پور، هژیر؛ اعتصام، ایرج؛ طهماسبی، ارسلان. (1397). ارزیابی تأثیر مؤلفه­های کیفیت محیطی بر الگوهای رفتاری در فضاهای فیزیکی شهری (نمونه موردی: خیابان ولیعصر(عج) تهران)، مطالعات محیطی هفت حصار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، دوره هفتم، شماره 25. صص 34-19.https://hafthesar.iauh.ac.ir/article-1-608-fa.html
زورکی، شهریار؛ یدالهی اطاقسرا، مستانه. (1399)، اشتغال غیر رسمی و فقر خانوارهای شهری و روستایی در ایران، نشریه تحقیقات مدل­سازی اقتصادی، دانشگاه خوارزمی، دوره 11، شماره 42، صص 117-83.https://www.sid.ir/paper/954467/fa
سرگزی، زهرا؛ محمدی، محمدرضا. (1398). شناسایی و تحلیل فضایی پهنه­های فقر شهری، مجله آمایش جغرافیایی فضا، فصلنامه علمی- پژوهشی دانشگاه گلستان، سال یازدهم، شماره مسلسل چهلم، صص 70-55.https://gps.gu.ac.ir/article_133050.html
شکوئی، حسین. (1389). دیدگاه­های نو در جغرافیای شهری، انتشارات سمت، جلد اول، تهران. https://samt.ac.ir/fa/book/804/
 فکوهی، ناصر. (1400). انسان­شناسی شهری، انتشارات شهر نی، چاپ چهاردهم، تهران.https://www.iranketab.ir/book/
فراهانی­فرد، سعید. (1387). نگاهی به فقر و فقر زدایی از دیدگاه اسلامی، کانون اندیشه جوان وابسته به مؤسسه کانون اندیشه جوان تهران. صص 148-52.https://www.gisoom.com/book/
گیدنز، آنتونی. (1386). جامعه­شناسی، ترجمه: حسین چاوشیان، انتشارات شهر نی، ویراست چهارم، تهران.https://www.iranketab.ir/book/3961-sociology
گلرخ، شمین. (1391). قرارگاه رفتاری: واحدی پایه برای تحلیل محیط، انتشارات آرمانشهر، تهران.https://www.gisoom.com/book/
گلدسته، اکبر؛ آقا میر کریمی، سعید. (1377). راهنمای کاربرانspss 6 for windows ، جلد دوم، مرکز فرهنگی انتشاراتی حامی، شرکت آمارپردازان.https://www.gisoom.com/book/1134174
لنگ، جان. (1388). آفرینش نظریه معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط، ترجمه علیرضا عینی­فر، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ چهارم، تهران.https://www.gisoom.com/book/
مهندسین مشاور شهر و خانه (1395). طرح جامع شهرستان زاهدان، مسکن و شهرسازی.
موحد، علی؛ ولی­نور، سامان (1392). تحلیل فضایی فقر شهری در کلانشهر تهران، فصلنامه علمی اقتصاد و مدیریت شهری، انجمن علمی اقتصاد شهری ایران، دوره 4، شماره 3 (پیاپی 15)، صص 37- 19.https://www.sid.ir/paper/240262/fa
Altman, I, & Wohlwill, J. (1994). "Human Behavior and Environment And Research- Volume 13: Women and The Environment. New York: Plenum Press,New York and London, First Edition.106-172.https://www.google.com/books/edition/Human_Behavior_and_Environment/BIHgBwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Human+Behavior+and+Environment+And+Research&printsec=frontcover
Bank, N., 2012, ‘Employment and mobility among the urban poor in Dhaka, Bangladesh’, submitted to World Development for publication, 155-267.https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/b34c6637-9b66-570d-9df2-63c004f2860b/content
Coudel, Hentschel, and Wodon, 2002, “Poverty Measurement and Analysis” in World Bank, 2002, A Sourcebook for Poverty Reduction Strategies, Chapter 1, 149-176.https://mpra.ub.uni-muenchen.de/45362/
Chen and Ravallion, 2006, “How did the World’s Poorest Fare in the 1990s,” Policy Research Working Paper, World Bank, Washington, D.C, 8-34.https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/19795
Falkingham, J. and C. Namazie, 2002, Measuring Health and Poverty: A review of approaches to identifying the poor, assets . publishing. service. gov. uk, London, DFID Health Systems Resource Center, 2-29.https://eprints.soton.ac.uk/35016/
Hentschel, J. & R. Seshagir, 2000, “The City Poverty Assessment Primer,” Prepared for the Urban Management Course, Poverty Group, The World Bank, 11-56.https://elibrary.worldbank.org/doi/abs/10.1596/0-8213-4851-5