توصیف پتانسیل ژئومیراث و اکوتوریسم مناظر رودخانه‏ای-یخچالی تودة الوند همدان (ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار ژئومورفولوژی دانشگاه زنجان، زنجان.

چکیده

عناصر منظر بدون استفاده یا فایدة ظاهری، معمولاً در ژئوتوریسم پنجر‏ه‏ای می‌یابند تا بتوانند از شرایط نامعلوم خارج شوند. مجموعه تودة الوند همدان، واقع در جنوب شرق از شمال غربی ایران، یک واحد ژئومورفیک با منشأ نفوذی-یخبندان-آبی است. هدف این مقاله ارزیابی پتانسیل محیط طبیعی اطراف تودة الوند همدان برای تبدیل شدن به یک منطقة ژئوتوریسمی است. هدف مقاله ارائة ارزش ذاتی مولفه‏‏های متعدد موجود در توده کوهستانی الوند همدان، با اتخاذ رویکردی سیستمی و به کارگیری تکنیک‏های تفسیر ژئومورفولوژیکی و ادبیاتی است. برای این منظور، بعد از تعریف عناصر زمین‏شناسی، ژئومورفولوژی، فرهنگی، قوم نگاری و بیولوژیکی، پتانسیل آن‏ها با توجه به علایق اصلی، ارزش برتر، نمونة منحصر­ به فرد در سطح ملی، استفاده‏‏های بالقوه، وضعیت حفاظت و درجة آسیب پذیری، با استفاده از مقیاس وزنی لیکرت، مورد ارزیابی قرار می‏گیرد. نتایج ارزیابی 22 سایت مورد علاقه گردشگران (10 مورد علایق زمین‌شناسان-ژئومورفولوژیک‏ها و 12 مورد گردشگری عمومی) دال بر این است که 91/40 درصد از سایت‌ها، پتانسیل ژئوتوریسمی بسیار زیاد دارند که با 82/31 درصد دیگر از سایت‌ها با پتانسیل ژئوتوریسمی زیاد تکمیل می‌شوند. 45/45 % از سایت‏ها نشان دهندة سطحی از علاقه زمین‏شناسی-ژئومورفولوژیکی که به همراه داده‏‏های اضافی (18/18 % از سایت‏‏های کوهستانی با ارزش اسطور‏های ) مجموعاً 63/63 % علایق اصلی گردشگران را به خود اختصاص داده‏اند. شرایط خاص درة سرکان و وجود ترمینال‏‏های مورنی بسیار بارز، زمینة شکل‏گیری یک ژئوپارک اختصاصی زمین‏شناسی- پالئواقلیم‏شناسی را فراهم می‏نماید. دو درة سیمینه و گنجنامه با حضور ژئوسایت‏‏های عمومی و مفرح، می‏توانند شاهد بازدیدکنندگان علوم خاص و سایر گردشگران قرار گیرند. 77 درصد از سایت‌‏های مورد علاقه در امتداد 100 کیلومتر جاده‏‏های موجود قابل دسترس هستند. برای بازدید سایت‏‏های کوهستانی باید 30 کیلومتر کوهنوردی کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Description of Geoheritage and Ecotourism Potential of River-Glacial landscapes Alvand Massif in Hamadan (Iran)

نویسنده [English]

  • Gholam Hassan Jafari
Associate Professor of Geomorphology. Geography department. University of Zanjan. Zanjan. Iran
چکیده [English]

The landscape elements without apparent use or utility usually find a window in geotourism to escape from the unknown. Alvand massif of Hamedan, located at the southeast of the northwest of Iran, is a geomorphic unit with an intrusive -glacial-water origin that has a valuable potential to be turned into a geotourism area. The aim is to present the intrinsic value of the numerous components in Alvand mountain massif of Hamadan, by adopting a systemic approach and applying geomorphological and literary interpretation techniques. For this purpose, geological, geomorphological, cultural, ethnographic and biological elements were defined. Then, their potential is evaluated according to the main interests, superior value, and unique example at the national level, potential uses, conservation status and degree of vulnerability, using a weighted Likert scale. The evaluation of 22 sites of interest to tourists (10 of interest to geologists-geomorphologists and 12 of general tourism) shows that 40.91% of sites have very high geotourism potential, complemented by another 31.82% of sites with high geotourism potential. 45.45% of the sites show a level of geological-geomorphological interest, which, together with additional data (18.18% of mountain sites with mythical value), altogether account for 63.63% of the main interests of tourists. The special conditions of Serkan Valley and the existence of very distinct moraine terminals provide the basis for the formation of a special geological-paleoclimatological geopark. The two valleys of Simine and Ganjnameh, with the presence of public and fun geosites, they can witness special science visitors and other tourists. 77% of the sites of interest are accessible along 100 km of existing roads. To visit the mountain sites, one has to mountaineering 30km.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hamadan
  • geotourist
  • mountain
  • Alvand
  • tourism
احمدی، حسن؛ سادات، فیض­نیا. (1391). سازند‏های دورة کواترنر (مبانی نظری و کاربردی آن در منابع طبیعی)، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
ارتضایی، حامد؛ محمدی، بهزاد. (1397). بازیابی و تقویت هویت تاریخی شهر همدان در غالب طراحی موزة تاریخ و تمدن باستان، سومین کنفرانس بین المللی عمران، معماری و طراحی شهری، تبریز.https://civilica.com/doc/806219
اسماعیل‏پور مطلق، ابوالقاسم. (1399). اسطوره، بیان نمادین. چاپ ششم. تهران: سروش.
امیدوار، صدیقه؛ صرفی، مهدی؛ تقی­پور، علی­اکبر. (1402). ارزیابی پتانسیل ژئوتوریسم شمال دامغان با استفاده از مدل بریل­ها. جغرافیا و توسعة ناحیه­ای، دانشگاه فردوسی مشهد، دوره 21، شماره 3، صص 75-105.https://doi.org/10.22067/jgrd.2023.81781.1265
پورشعبانیان، زهرا؛ مرتضایی، محمد. (1400). اهمیت بهره‌گیری از متون جغرافیای تاریخی و سفرنامه‌ها برای شناخت جایگاه شهر همدان در دوران اسلامی، پژوهش در آموزش تاریخ، دانشگاه فرهنگیان، دوره 2، شماره 5، صص 7-23.https://dorl.net/dor/20.1001.1.27832155.1400.2.1.1.7
تقی­پور، علی­اکبر؛ محمدی، مهری. (1387). گردشگری علمی و طبیعی (نمونة موردی: میگماتیت‏های همدان)، مجموعه مقالات دوازدهمین همایش انجمن زمین‏شناسی ایران، شرکت ملی مناطق نفت­خیز جنوب، اهواز.https://civilica.com/doc/1776011
جعفری کمانگر، فاطمه؛ مدبری، محمود. (1382). کوه و تجلی آن در شاهنامة فردوسی. پژوهش‏های ادبی، انجمن زبان و ادبیات فارسی، دوره 1، شماره 2،  صص 72-63.https://www.sid.ir/paper/419820/fa
جعفری، غلامحسن. (1391). زمین‌ریخت‌شناسی الوند همدان (مطالعة موردی: درة میشان)، اولین همایش زمین‌شناسی فلات ایران، دانشگاه صنعتی کرمان.https://civilica.com/doc/195494
جعفری، غلامحسن؛ حسینی سیدعلیرضا. (1396). سطح­بندی روستا‏های هدف گردشگری در دامنه‏‏های کوهستان الوند استان همدان . اقتصاد فضا و توسعة روستایی، دانشگاه خوارزمی، جلد ۶ - ویژه نامه گردشگری روستایی زمستان ۱۳۹۶، صص 97-114.‎http://serd.khu.ac.ir/article-1-2979-fa.html
جکسون، آبراهام والنتاین ویلیامز. (1387). کتاب سفرنامة جکسن، مترجمین: فریدون بدره‏ای و منوچهر امیری، انتشارات خوارزمی.
جهانپور، علی. (1387). همدان دروازة تاریخ: دیدنی‌‏های استان همدان: دیروز - امروز. سپهر دانش، همدان.
جهانپور، علی. (1392). شکوه الوند، بررسی جغرافیای تاریخی و فرهنگ مردمی الوندکوه، انتشارات برکت کوثر، همدان.
جهانپور، علی. (1393). ماوشان: آشنایی با 40 تن از مشاهیر همدان، انتشارات برکت کوثر، همدان.
داریوش، بابک؛ متدین، حشمت­اله. (1398). جایگاه کوه در ادبیات ایران در گذر زمان و تأثیر مدرنیته بر آن. باغ نظر، پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر، دوره 16، شماره71، صص 86-77.https://doi.org/10.22034/bagh.2019.86875
دلاشو، م. لوفلر. (1386). زبان رمزی قصه‏های پریوار، ترجمة جلال ستاری، چاپ دوم، انتشارات توس، تهران.
روح ‌الامینی، محمود. (1394). نمودار‏های فرهنگی و اجتماعی در ادبیات فارسی. چاپ چهارم، چاپ نقش جهان، تهران.
سازمان میراث فرهنگی استان همدان.
سپاهی، علی­اصغر؛ خاکسار، طیبه؛ ایزدی کیان، لیلی. (1395). مطالعة ریزساخت‏های گرانیتوئیدها در مجموعه پلوتونیک الوند، زون سنندج- سیرجان، ایران: با نگرشی خاص بر رشد میرمکیت، مجله یافته‏‏های نوین زمین‏شناسی کاربردی، دانشگاه بو علی سینا، دوره 10، شماره 20، صص 174-164.https://nfag.basu.ac.ir/article_1704.html
سلطانی، مسلم. (1393). رتبه­بندی مناطق نمونة گردشگری شهرستان همدان، پایان­نامة کارشناسی ارشد، سیروس قنبری، دانشکدة جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/840084253c69559e76569937464b2601
سلطانی، مسلم؛ یغفوری، حسین. (1392). تحلیلی برجنبه‏های مختلف گردشگری شهری همدان، دومین همایش ملی طبیعت­گردی و گردشگری ایران زمین، همدان.https://civilica.com/doc/276487
قبادی، محمدحسین. (1396). آب‏های زیرزمینی، چاپ هفتم. انتشارات دانشگاه بوعلی سینا.
قرشی، امان­الله. (١٣٨٩). آب وکوه در اساطیر هند و ایرانی، چاپ دوم، هرمس، تهران.
کرمی، فریبا؛ مختاری، داود؛ دادگر، کیمیا؛ اسدی، احمد. (1402). ارزیابی و پهنه‌بندی توانمندی‌های ژئوتوریستی شهرستان طارم. فصلنامة مطالعات مدیریت گردشگری، دانشگاه علامه طباطبایی، دوره 18، شماره 64، صص 33-60.https://tms.atu.ac.ir/article_16756.html
گورین، ویلفرد .ال؛ ارل .جی. لیبر؛ جان. ار. ویلینگهام؛ لی، مورگان، (1377) راهنمای رویکردهای نقد ادبی، ترجمة زهرا میهن خواه، چاپ سوم، ، انتشارات اطلاعات، تهران.
مختاری، داوود. (1396). ژئوتوریسم: شاه‌کلید حفاظت و ساماندهی توانمندی‌های جوامع محلی با نمونه‌هایی از شمال غرب ایران. جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، دانشگاه اصفهان، دوره 28، شماره 3، صص 37-58.https://gep.ui.ac.ir/article_22337.html
مختاری، سید محمد. (1393). اسطورة زال (تبلور تضاد و وحدت در حماسة ملی). چاپ دوم، انتشارات توس، تهران.
نجفی، اسماعیل؛ احمدی ده­رشید، پارسا. (1402). شناسایی پتانسیل‌های ژئوتوریسم و تدوین برنامة راهبردی در مسیر شکوفایی و توسعة ژئوتوریسم پایدار (مورد مطالعه: شهرستان دهگلان). مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، دانشگاه لرستان، دوره 4، شماره 1، صص ۱۲۷-۱۴۸ .http://gsma.lu.ac.ir/article-۱-۴۶۱-fa.html
ولی­زاده، علیرضا؛ درویش­زاده، علی. (1380). معرفی تیپ دگرگونی ناحیه‏ایی همدان با توجه به زونبندی کانی‏های دگرگونی در منطقة شمال شرق الوند، پنجمین همایش انجمن زمین‏شناسی ایران، سازمان زمین‏شناسی و اکتشافات معدنی کشور.https://civilica.com/doc/14986/
هال، جیمز. (1383). فرهنگ نگار­ه­ای نمادها در هنر شرق و غرب، رقیه بهزادی، چاپ دوم، تهران: فرهنگ معاصر.
یوشیج، نیما. (1402). نامه‌ها، به کوشش سیروس طاهباز، چاپ سوم، انتشارات نگاه، تهران.
Bennett, M. M., & Glasser, N. F. (Eds.). (2011). glacial geology: ice sheets and landforms. John Wiley & Sons. p. 385.
Bhat, S. U., & Pandit, A. K. (2018). Hydrochemical characteristics of some typical freshwater springs-a case study of Kashmir Valley springs. International Journal of Water Resources and Arid Environments, 7(1), 90–100.https://psipw.org/attachments/article/407/8e.pdf
Bhat, S. U., Mushtaq, S., Qayoom, U., & Sabha, I. (2020). Water Quality Scenario of Kashmir Himalayan Springs—a Case Study of Baramulla District, Kashmir Valley. Water, Air, and Soil Pollution, 231(9).https://doi.org/10.1007/s11270-020-04796-4
Buckley, R. C., & Cooper, M. A. (2022). Tourism as a Tool in Nature-Based Mental Health: Progress and Prospects Post-Pandemic. In International Journal of Environmental Research and Public Health (Vol. 19, Issue 20).https://doi.org/10.3390/ijerph192013112
Chhabra, D., Healy, R., & Sills, E. (2003). Staged authenticity and heritage tourism. Annals of tourism research, 30(3), 702-719.‏https://doi.org/10.1016/S0160-7383 (03)00044-6
Dariush, B., & Taghavian, N. (2019). Cultural Study of the Relationship between Mountain and the City. Socio-Spatial Studies, 3(5), 1–12.https://doi.org/10.22034/soc.2019.84447
Dowling, R. K. (2014). Global Geotourism – An Emerging Form of Sustainable Tourism. Czech Journal of Tourism, 2(2).https://doi.org/10.2478/cjot-2013-0004
Dowling, R., & Newsome, D. (2018). Geotourism: Definition, characteristics and international perspectives. In Handbook of Geotourism.https://doi.org/10.4337/9781785368868.00009
Filocamo, F., Rosskopf, C. M., & Amato, V. (2019). A Contribution to the Understanding of the Apennine Landscapes: the Potential Role of Molise Geosites. Geoheritage, 11(4).https://doi.org/10.1007/s12371-019-00365-2
Gray, M. (2011). Other nature: Geodiversity and geosystem services. In Environmental Conservation (Vol. 38, Issue 3).https://doi.org/10.1017/S0376892911000117
Guihéneuf, N., Boisson, A., Bour, O., Dewandel, B., Perrin, J., Dausse, A., Viossanges, M., Chandra, S., Ahmed, S., & Maréchal, J. C. (2014). Groundwater flows in weathered crystalline rocks: Impact of piezometric variations and depth-dependent fracture connectivity. Journal of Hydrology, 511.https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2014.01.061
Hertage, A. N. (2000). European’Geotourism’-geological interpretation and geoconservation promotion for tourists. Geological Heritage: Its Conservation and Management, 127.
Jafari, G. H., & Barati, Z. (2018). Quaternary equilibrium line altitude estimation by different methods in the alvand mountain of Hamedan, Iran. Applied Ecology and Environmental Research, 16(5).https://doi.org/10.15666/aeer/1605_58495868
Lugo-Hubp, J. (1988). Elementos de Geomorfología Aplicada (Métodos Cartográficos): Universidad Nacional Autónoma de México. Instituto de Geografía, México.
Newsome, D., & Dowling, R. K. (2010). Setting an agenda for geotourism. In Geotourism: the tourism of geology and landscape.https://doi.org/10.23912/978-1-906884-09-3-1056
Newsome, D., Dowling, R., & Leung, Y. F. (2012). The nature and management of geotourism: A case study of two established iconic geotourism destinations. Tourism Management Perspectives, 2–3.https://doi.org/10.1016/j.tmp.2011.12.009
Risko, J. (2018). Sacred springs: Perceptions of Religion and Water in Village Communities of Uttarakhand.https://digitalcollections.sit.edu/isp_collection/2852/
Sánchez-Cortez, J. L., Vélez-Macías, K., Macas-Espinosa, V., & Naranjo-Freire, C. (2023). Characterization of Geoheritage and Geotourism Potential of the Fluvial-Glacial Landscapes in the Culebrillas Lagoon (Ecuador). Tourism and Hospitality, 4(3).https://doi.org/10.3390/tourhosp4030026
Štrba, L., Kolackovská, J., Kudelas, D., Kršák, B., & Sidor, C. (2020). Geoheritage and geotourism contribution to tourism development in protected areas of Slovakia-theoretical considerations. Sustainability (Switzerland), 12(7).https://doi.org/10.3390/su12072979
Štrba, L., Rybár, P., Baláž, B., Molokáč, M., Hvizdák, L., Kršák, B., Lukáč, M., Muchová, L., Tometzová, D., & Ferenčíková, J. (2015). Geosite assessments: comparison of methods and results. Current Issues in Tourism, 18(5).https://doi.org/10.1080/13683500.2014.882885
Tambe, S., Arrawatia, M. L., Bhutia, N. T., & Swaroop, B. (2011). Rapid, cost-effective and high resolution assessment of climate-related vulnerability of rural communities of Sikkim Himalaya, India. Current Science, 101(2). 165-173.‏https://www.jstor.org/stable/24078376
White, S., & Wakelin-King, G. A. (2014). Earth sciences comparative matrix: A comparative method for geoheritage assessment. Geographical Research, 52(2).https://doi.org/10.1111/1745-5871.12062