نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، واحد بین الملل تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
2 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
3 استادیار گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
چکیده
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
Flooding is one of the most critical and destructive threats to human societies, developing cities, and their residents, which, if not prepared in advance and properly planned, may cause irreparable loss of life and property to settlements, the strength of buildings, and urban facilities. Tabriz metropolis is not exempt from this threat due to its special geographical location and history of destructive floods. The crossing and confluence of the two rivers, Meydan Chayi and Mehran Chayi, and the heights of Aun Ebn Ali in areas 5, 1, and 10 of Tabriz city increase the risk of land vulnerability in these areas, making this area one of the most important flood-prone areas of Tabriz metropolis. The present study is of an applied type and the research method is descriptive-analytical. The aim of this research is to zone and investigate the vulnerability of different parts of urban lands to flooding and the factors affecting this risk in regions 5, 1 and 10 of Tabriz metropolis. The criteria and sub-criteria affecting the occurrence of floods were selected by experts and specialists, and then the MCDM multi-criteria decision-making model and the AHP analytic hierarchy process were used to zone the vulnerability of the lands of these areas and calculate the role of each of the aforementioned criteria and sub-criteria. Using the spatial analysis capabilities of Arc GIS software, the final layers of flood risk zoning and factors affecting flooding were prepared. By combining these layers, the final flood risk zoning map and identification of safe and vulnerable areas of the study area were determined. The research results show that 1 percent of the lands in the mentioned areas are in the very high risk zone, 17 percent are in the high risk zone, 30 percent are in the medium risk zone, 40 percent are in the low risk zone, and 3 percent are in the very low risk zone in terms of flooding.
کلیدواژهها [English]
جلیلی صدرآباد، سمانه؛ ضابطیان طرقی، الهام و مرادی، پگاه. (1402). تاب آوری در برابر سیلاب در اثر تغییرات اقلیمی در طرح های توسعه، نشریه دانش پیشگیری و مدیریت بحران، سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، دوره 13 شماره 1، صص، 35-49.https://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-617-1&sid=1&slc_lang=fa
رباطی، مریم؛ کریمی صارمی، سارگل؛ منوری، سیدمسعود.(1402). ارزیابی آسیب پذیری مناطق شهری در معرض مخاطرات طبیعی سیل و زلزله با استفاده از روش IHWP، فصلنامه اطلاعات جغرافیایی، سازمان جغرافیایی، دوره 32، شماره 126، صص 153-170.https://www.sepehr.org/article_705645.html
رئیسی، احمد؛ محبی، مجید؛ میرغفاری، الهام؛ سرگزی، روح اله و گلی، سمانه. (1401). پهنه بندی خطر سیلاب شهرستان چابهار با استفاده از مدل فازی در GIS، اولین کنفرانس رویداد مدیریت بحران ایران قوی.
زارعی، سعید؛ کشاورز، سعیده.( 1403). پهنهبندی خطر سیل در مناطق خشک با استفاده از مدل ترکیبی AHP-FUZZY در شهرستان دشتی، جنوب ایران، فصلنامه خشک بوم، دانشگاه یزد، دوره 14، شماره1، صص47-60.https://aridbiom.yazd.ac.ir/article_3438.html?lang=fa
سامی، ابراهیم و عبادی، مریم. (1403). پهنه بندی خطر سیلاب شهری با استفاده از تحلیل شبکه ی (ANP) و منطق فازی، مطالعه موردی: شهر مراغه، فصلنامه پژوهش های بوم شناسی شهری، دانشگاه پیام نور، دوره 15، شماره 1، صص 171-186.https://grup.journals.pnu.ac.ir/article_10668.html
صمدی کوچکسرائی، بهاره؛ دانهکار، افشین. (1400). مروری بر روشهای تصمیمگیری چند معیاره در مطالعات محیط زیست، فصلنامه انسان و محیط زیست، انجمن متخصصان محیط زیست ایران، دوره 19، شماره 2، صص 106-124.https://www.sid.ir/paper/1042256/fa
طوسی اردکانی، آلاله؛ گلکار، کورش و فلاحی، علیرضا.( 1403). نقش طراحی شهری سازگار با سیل از منظر بهبود ادراک خطرپذیری (یک مرور نظام مند بین رشته ای، فصلنامه منظر، پژوهشکدۀ هنر، معماری و شهرسازی نظر، دوره16، شماره66، صص،32-43.https://www.manzar-sj.com/article_183999.html
عابدینی، موسی؛ نظافت، بهروز؛ پاسبان، امیر حسام. (1403). پهنهبندی خطر وقوع سیلاب در رودخانه بالیخلیچای با دوره بازگشتهای مختلف با استفاده از مدل هیدرولیکی HEC-RAS. نشریه فضای جغرافیایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، دوره 24، شماره 86، صص1-23.http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/article-1-4021-fa.html
قنبری، ابوالفضل؛ امیریان، سهراب؛ امیریان، یوسف. (1402). ارزیابی و پهنه بندی خطر سیالب در شهرستان کرمانشاه، کاربرد سنجش از دور و GIS در علوم محیطی، دانشگاه تبریز، دوره 3، شماره 9، صص 105-131.https://journals.tabrizu.ac.ir/article_18315.html
محمد دوست، عادل و شمسنیا، سیدامیر. (1402). شناسایی و پهنهبندی مناظق سیل خیز با استفاده از GIS – AHP (مطالعه موردی شهرستان دیر، استان بوشهر)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد، دوره 12، شماره 47، صص. 152-167.https://journals.iau.ir/article_702170.html
موسوی نسب، سید جهانگیر؛ ملکحسینی، عباس و شمس، مجید. (1403). تحلیل و پهنهبندی میزان آسیبپذیری شهری در برابر مخاطرات طبیعی مطالعه موردی: شهر ایلام، مجله آمایش جغرافیایی فضا، دانشگاه گلستان، دوره 14، شماره2، صص 1-22.https://gps.gu.ac.ir/article_200773.html
میهن پرست، انیسه. (1398). برآورد و پهنهبندی پتانسیل خطر سیلگیری در حوضه آبریز کن تهران با استفاده از مدل تصمیمگیری فازی، مجله کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور در برنامهریزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان، دوره 10، شماره 3، صص، 106-118 .https://sanad.iau.ir/Journal/gisrs/Article/934712
وجدانی نوذر، علی؛ گیوه چی، سعید. (1402). ارائه مدل ارزیابی خطر سیل در استان همدان به منظور رده بندی آسیب پذیری و پیامدهایمحتمل در مراکز جمعیتی، مجله مسکن و محیط روستا، پژوهشکده سوانح طبیعی، دوره 42، شماره 181، صص 119-132.https://jhre.ir/browse.php?a_id=2339&sid=1&slc_lang=fa&ftxt=0
ولی زاده کامران، خلیل؛ دلیرحسن نیا، رضا؛ آذری آمقانی، خدیجه. (1398). پهنه بندی سیلاب و تأثیر آن بر کاربری اراضی محیط پیرامونی با استفاده از تصاویر پهپاد و سیستم اطلاعات جغرافیایی. نشریه سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر، دوره 10، شماره 3، صص، 59-75. https://journals.iau.ir/article_668470.html
هدایتی دزفولی، اکرم؛ قصابی، زهرا. (1403). بررسی سیل استان گلستان از دیدگاه همدیدی و آماری (مطالعه موردی: اسفند ۱۳۹۷)، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی تهران، دوره 24، شماره 73، صص،۲۱۰-۲۳۳.https://jgs.khu.ac.ir/browse.php?a_id=3802&sid=1&slc_lang=fa
Adil Akallouch, Ayoub Al Mashoudi, Mouloud Ziani & Rachid Elhani. 2024 " GIS Application in Urban Flood Risk Analysis: Midar as a Case Study " Open Journal of Ecology, Volume14, Number 2,125-148
Aidi Huo, Muhammad Ibrahim, Waheed Ullah, Safi Ullah, Adnan Ahmad, Fangqian Zhong.. "Flood vulnerability assessment in the flood prone area of Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan" , ORIGINAL RESEARCH article. Front. Environ. Sci., 19 January 2024. Volume 12. https://www.researchgate.net/publication/377814547_Flood_vulnerability_assessment_in_the_flood_prone_area_of_Khyber_Pakhtunkhwa_Pakistan
D.J. Wagenaar, R.J. Dahm, F.L.M. Diermanse, W.P.S. Dias, D.M.S.S. Dissanayake, H.P. Vajja, J.C. Gehrels, L.M. Bouwer.2019. " Evaluating adaptation measures for reducing flood risk: A case study in the city of Colombo, Sri Lanka", International Journal of Disaster Risk Reduction, 37 ,10.
Hualin Li, Shouhong Zhang, Jianjun Zhang, Wenlong Zhang & Zhuoyuan Song. 2023 framework for identifying priority areas through integrated eco-environmental risk assessment for a holistic watershed management approach", Journal of Ecological Indicators,volom146.https://doaj.org/article/d7beba62a7b24605b00747289b111ddd
Istak Ahmed , Nibedita Das(Pan) , Jatan Debnath , Moujuri Bhowmik , Shaswati Bhattacharje,2024 "Flood hazard zonation using GIS-based multi-parametric Analytical Hierarchy Process" Journal of geosystems-and-geoenvironment, vol 3, issue2 .https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2772883823000730
Prasoon Singh, Vinay Shankar Prasad Sinha, Ayushi Vijhani, Neha Pahuja. 2018. " Vulnerability assessment of urban road network from urban flood", International Journal of Disaster Risk R, Volume 28, June 2018, Pages 237-250.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2212420918303261
Saaty,T.1980." the analytical hierarchical process: planning ,priority setting resource allocation" .NEW YORK .Mc Graw – Hill.
Wenyan Pan, Mengwei Yan, Zhikun Zhao & Muhammad Awais Gulzar. 2022 " Flood Risk Assessment and Management in Urban Communities: The Case of Communities in Wuhan" Journal of Land, volom 12, issue 1, 1-14.
Yared Abayneh Abebe, Ghorbani, Igor Nikolic, Zoran Vojinovic, Arlex Sanchez.2019. " A coupled flood-agent-institution modelling (CLAIM) framework for urban flood rismanagement", nvironmental Modelling and Software 111,483–492.
)