چرایی الزام به بازساخت اقتصادی در ناحیة روستایی سیستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیای و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

3 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.

چکیده

در پی  خشکسالی­های نیم قرن اخیر و با از بین رفتن بخش کشاورزی، اقتصاد نواحی روستایی سیستان رو به افول نهاد. متولیان امر در زمینة توسعة روستایی، شروع به تهیة طرح­ها و برنامه­های مختلف جهت بهبود شرایط رفاه مردم مبتنی بر اقتصاد پایدار در نواحی روستایی سیستان نمودند اما شواهد، نشان از ناپایداری در اقتصاد و معیشت مردم دارد؛ بنابراین تجدید نظر در ساختار طرح­ها به­ویژه اقتصاد روستایی این ناحیه به­عنوان بازساخت ضروری می­باشد چرا که بازساخت اقتصادی، علاوه بر احیای منابع معیشتی گذشته، تقویت همزمان ظرفیت­های محلی را برای ایجاد منابع اقتصادی جدید مد نظر قرار می­دهد. تحقیق به لحاظ ماهیت، کاربردی و روش آن کیفی مبتنی بر روش فراتحلیل است. نتایج نشان می­دهد شاخص­ترین طرح­های رفاهی در ناحیة سیستان، مربوط به چاه­نیمه‌­ها و توزیع آب آشامیدنی لوله­کشی توانسته است موجب ماندگاری جمعیت شود اما کاربری اقتصادی این طرح نسبت به شرب آن در درجة دوم اهیمت بوده و تنها حمایت اقتصادی آن در قسمت­های  تجاری و صنعتی خرد، کشاورزی محدود و دامداری‌ها مشهود بوده است. ایجاد بازارچه میلک، طرح­های اشتغالزایی دولتی و همچنین غیر دولتی (مشارکتی) در طرح­های خدماتی علی­رغم اهداف پیش­بینی­شدة آن جهت بهبود اقتصاد ناحیه، نتوانسته ثبات و پایداری در اشتغال نواحی روستای را به استناد داده­های سازمان آمار ایران به ارمغان بیاورد. همچنین از انواع دیگر این طرح­ها می­توان به راه­اندازی منطقة آزاد تجاری- صعنتی اشاره نمود که همچنان نتایج فعالیت­های آن پس از مصوب­شدن در سال 1400 محسوس نبوده است. از نظر زیرساختی؛ احداث نیم­لوله­ها، طرح آبرسانی به 46 هزار هکتار، طرح آب ژرف و تامین آب از دریای عمان به جهت پایداری در سیستان به­ویژه نواحی روستایی آن یا به مرحلة اجرا درآمده یا در حال اجرا می­باشد. طرح نیم­لوله بدون نتیجه رها شده و طرح آبرسانی به 46 هزار هکتار، بدون توجه به نوسان آب رودخانة هیرمند و عدم توجه به شرایط زیست­محیطی آن، چالش­های اساسی در این طرح را مطرح کرده است. طرح آب ژرف جدا از نقطة قوت آن در رفع بحران کم‌آبی، با سوالات زیادی در زمینة حجم و ذخیره ، کیفیت، هزینه­های مراحل اکتشاف و استحصال روبرو می­باشد و ادامة روند اجرای آن­را با ابهام روبرو نموده است. در طرح تامین آب از دریای عمان که هم­اکنون در حال اجرا می­باشد می‌توان گفت، باعث افزایش امید در بین مردم ناحیه شده اما نمی‌توان صرفا با تامین آب آشامیدنی شرایط و فعالیت­های اقتصادی را بهبود بخشید و مشکلات زیست­محیطی (خشکی و طوفان­های شن) را مرتفع نمود. علاوه بر این­ها هزینة بالای انتقال و شیرین­سازی، نوع مصرف آب (مصارف خانگی یا کشاورزی) را با چالش روبرو خواهد نمود. این نتایج حاکی از آن است که هنوز نظام برنامه­ریزی ما بخشی و دارای رویکردی از بالا به پایین است. طرح­ها به­صورت مستقل و جدا از هم، اجرا و در نهایت با صرف هزینه­های عظیم اقتصادی و اجتماعی به باد فراموشی سپرده می­شوند. هر طرحی در سیستان معمولا راه­حلی موقتی است چرا که پایه و اساس همة طرح­ها، به نوعی نشان از نظام برنامه­ریزی شتاب­زده دارد و فاقد نظریه و رویکردی کامل و جامع می­باشد. اسناد طرح­ها هیچ اشاره­ای به شبکة تولید، فعالیت­های مکمل و ساخت زنجیره ارزش اقتصادی مبتنی بر برنامة آمایش سرزمین و نگاه جغرافیایی ندارد. علاوه بر آن، برنامه­ریزی­ها بدون توجه به رژیم آبی رودخانه و سیاست­های کشور همسایه و صرفا با تکیه بر گذشتة تاریخی به­عنوان انبار غله صورت گرفته است. روند ادامة طرح­ها هیچ الگوی پایداری در مسیر رشد و توسعة ناحیه را نشان نمی­دهد؛ از این­رو بازساخت اقتصادی میتنی بر واقعیت، محرک­های توسعة درون­زا و ایجاد زیر ساخت­ها، لازم و ضروری می­باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Argument for the Necessity of Economic Reconstruction in the Rural Areas of Sistan

نویسندگان [English]

  • Jalal Khammari 1
  • Sirus Ghanbari 2
  • Abouzar Paidar 3
1 PhD student of geography and rural planning of University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
2 Associate Professor and faculty member of Faculty of Geography and Environmental Planning, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
3 Associate professor and member of Faculty of Geography and Environmental Planning, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
چکیده [English]

Following half a century of droughts, the destruction of the agricultural sector led to the decline of the rural economy in Sistan.  Those responsible for rural development began formulating various plans and programs to improve the welfare of the people based on a sustainable economy in the rural areas of Sistan. However, evidence indicates instability in the economy and livelihoods of the people. Therefore, a review of the structure of the plans, especially the rural economy of this region, is necessary as a crucial reconstruction. This is because economic reconstruction, in addition to reviving past livelihoods, considers the simultaneous strengthening of local capacities to create new economic resources.  This research is applied in nature and uses a qualitative method based on meta-analysis. The results show that the most significant welfare projects in the Sistan region, namely the semi-wells and the distribution of piped drinking water, have helped maintain the population. However, the economic utility of these projects is secondary to their drinking water purpose, and economic support is only evident in small commercial and industrial sectors, limited agriculture, and livestock farming. The establishment of the Milek market, government and non-government (participatory) job creation schemes in service projects, despite their predicted goals of improving the region's economy, have failed to bring about stability and sustainability in rural employment, according to data from the Statistical Center of Iran. Other such projects include the establishment of a free trade-industrial zone, the results of which have not yet been noticeable after its approval in 1400 (2021/22). In terms of infrastructure, the construction of semi-wells, the water supply project for 46,000 hectares, the deep water project, and the provision of water from Oman Sea are underway or have been implemented to ensure sustainability in Sistan, particularly in its rural areas. The semi-well project has been abandoned without results, and the 46,000-hectare water supply project has faced major challenges due to the fluctuating water level of the Hirmand River and a lack of attention to its environmental conditions. The deep water project, despite its strength in addressing the water shortage crisis, faces many questions regarding its volume and storage, quality, and the costs of exploration and extraction, which have cast doubt on its continuation. The project to supply water from the Oman Sea, currently underway, has increased hope among the people of the region, but providing drinking water alone cannot improve economic conditions and activities or solve environmental problems (drought and sandstorms). In addition, the high cost of transfer and desalination will challenge the type of water use (domestic or agricultural). These results indicate that our planning system is still sectoral and top-down. Projects are implemented independently and ultimately forgotten, despite huge economic and social costs. Each project in Sistan is usually a temporary solution, as the basis of all projects indicates a hasty planning system lacking a complete and comprehensive theory and approach. Project documents make no mention of the production network, complementary activities, and the construction of an economic value chain based on the land use plan and a geographical perspective.  Furthermore, planning has been carried out without considering the water regime of the river and the policies of the Afghans, relying on a historical past as a granary, far from reality. The continuation of these projects shows no sustainable pattern of growth and development in the region. Therefore, economic reconstruction based on reality, endogenous development drivers, and the creation of necessary infrastructure is essential.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Reconstruction
  • Economic Reconstruction
  • Rural Reconstruction
  • Sistan
ابراهیم­زاده، عیسی؛ پایدار، ابوذر. (1398)، برنامه­ریزی توسعة اقتصادی و اشتغالزایی روستایی بر پایة پیشران­ها و زنجیرة پیشین و پسین (مطالعه موردی: روستای مسجد ابوالفضل در ایرانشهر)، جغرافیا و توسعه، 3(57)، 1-30.https://doi.org/10.22111/gdij.2019.4982
افشارنیا، اکبر؛ رحمانی، بیژن؛ تاج، شهره. (1401). اثر تنوع­بخشی فعالیت‌های اقتصادی در معیشت پایدار خانوارهای روستایی با تاکید بر دامپروری (مورد مطالعه: روستاهای شهرستان ملکشاهی استان ایلام)، مهندسی جغرافیایی سرزمین، 6(3)، 525-540.https://www.jget.ir/article_129077.html
اصغری لفمجانی، صادق؛ شهرکی، عیسی؛ نادریان­فر، مهدی. (1395). موانع توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی خانوارهای روستایی (مورد مطالعه: مددجویان تحت پوشش کمیته امداد در سیستان)، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ۵ (۱۵) :۱۰۳-۱۲۴.URL: http://serd.khu.ac.ir/article-۱-۲۵۹۳-fa.html
افراخته، حسن؛ حجی­پور، محمد؛ جوان، فرهاد. (۱۳۹۷ ). نفت و دگرش ساختار اقتصاد روستایی مناطق ایران، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، ۱۸ (۵۰) :۳۹-۶۰.URL: http://jgs.khu.ac.ir/article-1-2817-fa.html
اویسی، قدیر؛ توکلی، مرتضی؛ حیدری­مکرر، حمید. (1392). ارزیابی اثرات چاه نیمه­ها بر ابعاد اجتماعی- اقتصادی روستاهای پیرامون، پایان­نامه؛ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه زابل - دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
باقری، مطهره؛ صفدری، مهدی؛ سردارشهرکی، علی. (1402). بررسی الزامات برنامه­ریزی اقتصادی مؤثر بر به­کارگیری بیمة تعاونی­های روستایی در منطقه سیستان، فصلنامه علمی برنامه­ریزی منطقه­ای،13(51)، 143-158. doi: 10.30495/jzpm.2021.28147.3907
بریمانی، فرامرز؛ فاضل­نیا، غریب؛ صیادی، زهرا. (1396). تأثیر اسکان عشایر بر میزان مشارکت زنان در تأمین درآمد خانوار (مطالعۀ موردی: زنان عشایر سیستانی)، پژوهش­های جغرافیای انسانی، 49(4), 791-805. doi: 10.22059/jhgr.2016.57485
بنیاد برکتِ، (1398، 4 شهریور). توزیع 4 هزار دام سنگین در سیستان و بلوچستان به همت بنیاد برکت، کد خبر: 19238700.http://185.83.208.233/fa/news/show/b3d2f9e1-3d2b-4c9c-b936-7d17e64af0e9
پایدار، ابوذر؛ غفران، منیره؛ برمیانی، صدیقه. (1402). ارزیابی دستاوردهای اجرای قانون «حمایت از توسعه و ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی و عشایری با استفاده از منابع صندوق توسعۀ ملی» در شهرستان هامون، نشریه جغرافیا و توسعه، 21(71), 218-248.https://doi.org/10.22111/gdij.2023.7601
پایگاه اطلاع­رسانی دولت (1400، 15 اردیبهشت)، ۱۳منطقة ویژة اقتصادی و هفت منطقة آزاد تجاری به تصویب رسید، دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد تجاری-صنعتی و ویژة اقتصادی.https://dolat.ir/detail/363389/13
پناهی، سامان. (1396). اظهارنظر کارشناسی درباره: «لایحه ایجاد هفت منطقه آزاد تجاری- صنعتی و دوازده منطقه ویژه اقتصادی» چالش­های ناشی از وسعت محدوده­های مناطق آزاد و بررسی اجمالی نقشه­های پیوست لایحه، مرکز پژوهش­های مجلس اسلامی، کمیسیون اقتصادی شماره مسلسل: 14934-2. https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1035953
پودینه، حجت؛ اصغری لفمجانی، صادق؛ حیدری­مکرر، حمید؛ پیرانی، محمد. (1402). بررسی پیامدهای طرح انتقال آب با لوله به اراضی کشاورزی در روستاهای سیستان، روستا و توسعه، 26(2), 255-282. https://doi.org/10.30490/rvt.2023.358224.1454
پهلوان، الهه؛ کریمی­منش، احسان. (1400). تاثیر دیپلماسی محیط زیستی بر روی بحران آبی مناطق مرزی ایران (مطالعه موردی: حوضه آبریز هیرمند)، مطالعات علوم محیط زیست، 6(3), 3900-3912.https://www.jess.ir/article_134668.html
حاج ابراهیم زرگر، اکبر؛ متکی، زهیر؛ حسین­پور، آرزو. (1400). بازتوانی سکونتگاه­های روستایی پس از سانحۀ طوفان شن با استفاده از روش اقدام­پژوهی (مورد مطالعاتی: روستای سنگ آبادـ استان کرمان)، صفه، 31(2), 129-148.https://doi.org/10.52547/sofeh.31.2.129
حسن­پور، فرزاد؛ پودینه، طاهره؛ سلیمیان ریزی، نجمه. (1391). بررسی مشکلات کانال­های نیم لوله دشت سیستان در راستای افزایش بهره­وری، سومین همایش ملی مدیریت جامع منابع آب، ساری.https://civilica.com/doc/335737
حسینی، احمد؛ جعفری­زاده، علی. (1402). بررسی اثرات طوفان­های گرد و غباری حاصله ازسرعت باد در مهاجرت جمعیت روستایی منطقه سیستان، مخاطرات محیط طبیعی، 12(36), 61-78.https://doi.org/10.22111/jneh.2022.41858.1885
خبرگزاری (روزنامه) ایران، (1401، 25 خرداد)، چشم‌اندازی روشن برای تأمین آب از منابع جدید، کد خبر: 7932.https://www.magiran.com/article/4305406
خبرگزاری تسنیم (1402، 20 تیر)، بهره­مندی ۹۴۵روستای سیستان از آب/ ارتقای پایداری آب در تمام روستاها، مصاحبه با مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان.https://tn.ai/2923999
خبرگزاری جمهوری اسلامی (1401، 6 مهر)، چاه‌های ژرف؛ نسخه نجات­بخش دولت برای حل مشکل کم­آبی سیستان، کد خبر: 84898366.www.irna.ir/xjKDBK
خبرگزاری جمهوری اسلامی (1402، 27 اردیبهشت) اجرای ۲۵۰۰ طرح اشتغالزایی در شهرستان‌های شمالی استان سیستان و بلوچستان، کد خبر: 85113559.https://www.irna.ir/news/85113559
 خبرگزاری دانشجو (1399، 21 مرداد)، منطقه آزاد سیستان، سراب توسعه / عملگی مدرن، خبرگزاری دانشجو، کد خبر: 867742، https://snn.ir/fa/print/867742
خبرگزاری صدا و سیما (1400، 2 اردیبهشت)، کارآفرینی بنیاد برکت در شمال سیستان و بلوچستان، کد خبر: ۳۱۰۶۱۲۱. https://www.iribnews.ir/fa/news/3106121
دهقان چناری، محسن؛ برزگری بنادکوکی، فاطمه؛ صارمی نایینی، محمدعلی. (1401). بررسی اثر طرح انتقال آب دریای عمان (خلیج فارس) بر اکوسیستم بیابانی استان یزد به­کمک روش تحلیل SWOT. مجله علوم ومهندسی آبخیزداری ایران، ۱۴۰۱; ۱۶ (۵۸) :۱-۱۲. http://jwmsei.ir/article-۱-۱۰۰۴-fa.html
شهرکی­مقدم، حامد؛ کریمیان بستانی، مریم؛ انوری، محمودرضا. (1399). ترانزیت جاده­ای و اثرات آن بر توسعه اقتصاد روستایی منطقه سیستان، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 9(1 (پیاپی 31) )، 113-130. http://serd.khu.ac.ir/article-۱-۳۴۹۱-fa.html
شهریاری، مهدی؛ ابراهیم­زاده، عیسی. (1397). بررسی جایگاه بازارچة مرزی میلک در توسعه پایدار منطقه سیستان، همایش ملی «پیشرفت پایدار؛ رهیافت تاریخ ، فرهنگ و تمدن دارالولایة سیستان » ،زاهدان.https://civilica.com/doc/904782
صدرایی، پریسا. (1394). تعیین میزان تلفات تبخیر در نیم­لوله­ها و کانال در دشت سیستان، دومین کنفرانس بین­المللی توسعه پایدار، راهکارها و چالش­ها با محوریت کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری، تبریز.https://civilica.com/doc/484975
فلاح­تبار،  نصراله. (1390). عشایر سیستان و بلوچستان از اوج کوچ و اقتدار تا افول و اسکان، فصلنامه جغـرافیا،  دوره 4، شماره 19، اسفند 1390، صفحه 63-85.https://journals.iau.ir/article_535491.html
فیروزی، فاطمه؛ طاووسی، تقی؛ محمودی، پیمان. (1397). بررسی رابطة آماری بین متغیرهای اقلیمی و پویایی پوشش گیاهی در یک اقلیم خشک (مطالعه موردی: دشت سیستان در شرق ایران)، مدیریت بیابان، 6(11 )، صص 99-111.https://doi.org/10.22034/jdmal.2018.32326
قادری، عباسعلی؛ یوسفیان ناظر، حیدرعلی. (1399). پیش­بینی تغییرات تبخیر در مخازن چاه­نیمه­های سیستان با استفاده از مدل­های شبیه­ساز تصادفی، جغرافیا و توسعه، 18(58 )، 225-238. SID. https://sid.ir/paper/361705/fa
قدیری معصوم، مجتبی؛ ضیانوشین، محمدمهدی؛ خراسانی، محمدامین. (1396). پایداری اقتصادی و رابطه آن با ویژگی‌های مکانی- فضایی: (مطالعه موردی: روستاهای دهستان کوهین شهرستان کبودرآهنگ)، روستا و توسعه، 13(2), 1-29.https://doi.org/10.30490/rvt.2018.59197
قنبری، سیروس؛ شایان، محسن؛ یوسفی­پور، سیدیونس. (1399). ارزیابی اثرات خشکسالی (خشکسالی هواشناسی) بر توسعه روستایی در روستاهای شهرستان نیمروز، کاوش­های جغرافیایی مناطق بیابانی، 8(2), 247-266.https://grd.yazd.ac.ir/article_2012.html
کُر، عبدالحلیم؛ بلالی، حمید؛ موحدی، رضا؛ شریف­زاده، محمدشریف. (1402). ارزیابی مؤلفه‌ها و ‌شاخص‌های ارزیابی تاب‌آوری اقتصادی کشاورزان در برابر مخاطرات اقلیمی، پژوهش­های روستائی، 14(2), 200-217.https://doi.org/10.22059/jrur.2023.92915
کریم‌زاده، حسین؛ خالقی، عقیل؛ بشیری، احد. (1401). تحلیل تغییرات ساختار اشتغال در بخش‌های عمده اقتصادی مناطق روستایی ایران‌، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، ۱۱ (۴۱) :۷۷-۹۶.URL: http://serd.khu.ac.ir/article-۱-۳۸۶۵-fa.html
کمان­باز، معصومه؛ علی­پور، مرضیه؛ رستمی، شاهرخ؛ پیلارام، حسن؛ شهرکی ده­سوخته، سمیه. (1394). تحلیل اثرات اقتصادی- اجتماعی قاچاق کالا بر روستاهای مرزی منطقه سیستان، فصلنامه علمی علوم و فنون مرزی، 4(15), 1-14.http://bst.jrl.police.ir/article_18461.html
کیخایی، فاطمه؛ عباسی، فریبرز. (1398). منابع آب ژرف: فرصت­ها و چالش­ها. آب و توسعه پایدار، 6(1), 61-66. doi: 10.22067/jwsd.v6i1.71804
علوی­زاده، سیدامیرمحمد؛ کرمانی، مهدی. (1389). متنوع­سازی فعالیت­های اقتصادی رویکردی در توسعه پایدار روستایی، همایش ملی سهم کشاورزی و منابع طبیعی در توسعه جمهوری اسلامی ایران در افق ۱۴۰۴، رشت.https://civilica.com/doc/92372
لکزائیان­پور، غلامحسین؛ حقیقت­جو، پرویز؛ رستمی، فتانه. (1395). برآورد آب بدون درآمد در شبکه­های توزیع آب روستایی (مطالعه موردی: روستای عطا محمد شهرستان زهک)، کنگره علوم و مهندسی آب و فاضلاب ایران.SID. https://sid.ir/paper/875685/fa
لکزائیان­پور، غلامحسین. (1398). مدیریت عرضه و تقاضای آب شرب و بهداشتی درطرح جامع آبرسانی روستاهای سیستان، چهارمین کنفرانس بین­المللی پژوهش­های کاربردی در علوم و مهندسی.https://civilica.com/doc/1000599
لکزائیان­پور، غلامحسین؛ معصومه دلبری، مریم؛ رستمی، مریم. (1395). بررسی زیست­محیطی منابع آب چاه­نیمه، کنفرانس بین­المللی نوآوری درعلوم وتکنولوژی، مهرماه 1395، کد IOI مقاله . XYFD-BBCFH: https://isnac.ir/XYFD-BBCFH
محبوبی، محمدرضا؛ بزی، مهدیه؛ شریف­زاده، محمدشریف؛ پاریاب، جابر. (1399). شناسایی موانع و حمایت‌های مورد نیاز برای مشارکت کشاورزان در طرح انتقال و توزیع آب به اراضی کشاورزی دشت سیستان، پژوهش آب در کشاورزی، 34(3), 463-479. doi: 10.22092/jwra.2020.341805.756
مرکز پژوهش­های مجلس (1400). اظهارنظر کارشناسی دربارة: «طرح انتقال آب از دریای عمان به استان سیستان و بلوچستان»، گزارش، شناسه ملی سند علمی:  R-1331593.https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1065207
مظاهری، مهدی؛ عبدالمنافی، نرجس­السادات. (1402). بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور - بخش آب، مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، شناسنامه گزارش، شماره مسلسل: 18707، کد موضوعی: 250.https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1756526
مومنی­زاده، میرشمس؛ مولایی هشجین، نصرالله؛ پوررمضان، عیسی. (1402). تبیین راهکارهای توسعة اقتصادی سکونتگاه­های روستایی شهرستان رشت، روستا و توسعه پایدار فضا، 4(1), 21-38 .https://doi.org/10.22077/vssd.2022.5670.1134
میر رضا، عزیزیان غلامرضا؛ مساح بوانی، علیرضا؛ گوهری، علیرضا. (۱۳۹۹). ارزیابی ‌سیستمی ‌راهکارهای ‌سیاستی ‌کاهش ‌آسیب‌پذیری ‌دشت ‌سیستان ‌به ‌نوسان ‌و ‌کاهش ‌منابع ‌آب، علوم آب و خاک. ۲۴ (۳) :۱۳۱-۱۴۹.URL: http://jstnar.iut.ac.ir/article-۱-۳۹۲۴-fa.html
نادریان­فر، مهدی؛ قنبری، سیروس؛ بذرافشان، جواد. (1400). اثرات طرح 46 هزار هکتاری آبیاری دشت سیستان بر پایداری اجتماعی روستاها (مورد مطالعه: نواحی روستایی شهرستان هامون)، توسعه محلی (روستائی-شهری)، 13(2), 455-479.https://doi.org/10.22059/jrd.2021.333497.668688
نادریان­فر، مهدی؛ قنبری، سیروس؛ بذرافشان، جواد. (1401). تاثیر طرح 46 هزار هکتاری آبیاری دشت سیستان بر تغییرات مکانی - فضایی پایداری محیطی روستاها، جغرافیا و برنامه‌ریزی، 26(81), 264-245.https://doi.org/10.22034/gp.2022.47824.2889
ناصری، حمیدرضا؛ علیجانی، فرشاد. (1401). یادداشت تحلیلی: اکتشاف منابع آب زیرزمینی ژرف در ایران: امکانات، محدودیت­ها و راهبردها. آب و توسعه پایدار، 9(3), 141-146.https://jwsd.um.ac.ir/article_43397.html
 نعیم­آبادی، نازنین؛ جلالیان، حمید؛ ریاحی، وحید؛ میرلطفی، محمودرضا. (1401). اثر پروژه بین‌المللی منارید بر توسعه جوامع محلی (مورد مطالعه: پروژه هامون سیستان) .مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی ،3 (17) ,757-772.https://sanad.iau.ir/Journal/jshsp/Article/1032183
نورافر, علیرضا؛ غلامی، حمید؛ مرادی، نوازاله؛ راهداری، وحید؛ رضایی، مرضیه. (1402). تعیین نقش تغییر کاربری اراضی بر توفان‌های گرد و غبار در منطقۀ سیستان با پایۀ پیش‌بینی زنجیره مارکوف، مدیریت بیابان، 11(3), 1-16. https://doi.org/10.22034/jdmal.2023.2011010.1437
وزارت کشور (1400، 2 آذر). تدوین طرح جامع در منطقة آزاد سیستان بسیار مورد نیاز است، دبیر شورای‌عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور.https://www.moi.ir/news/159468
وزارت کشور (1400، 2 آذز)، تدوین طرح جامع در منطقه آزاد سیستان بسیار مورد نیاز است، کد خبر: 159468،https://www.moi.ir/news/159468
 
 
Bui Thi Quynh Tho, Nguyen Thi Kim Nhung, Tran Hai Ngoc and Tran Thi Khanh (2020). Vocational training for rural workers in the context of economic restructuring in Ha Tinh province, Vietnam. Asian Journal of Agriculture and Rural Development, 10(1), 473-484.https://doi.org/10.18488/journal.1005/2020.10.1/1005.1.473.484
Dong WANG, Chunlai CHEN, Christopher FINDLAY (2023), A review of rural transformation studies: Definition, measurement, and indicators, Journal of Integrative Agriculture, Volume 22, Issue 12,  Pages 3568-3581, ISSN 2095-3119, https://doi.org/10.1016/j.jia.2023.10.038
Hamdouch, A.; Depret, M.H. Policy integration strategy and the development of the “green economy”: Foundations and implementation patterns. J. Environ. Plan. Manag. 2010, 53, 473–490. ttps://doi.org/10.1016/j.habitatint.2020.102248.
Huang, Y., Huo, J., Liu, Y., and Jiao, L. (2023). The practical significance and realization path of implementing rural revitalization strategy to strengthen rural infrastructure construction. Agric. Econ. 4, 30–32. https://doi.org/10.3389/fenvs.2023.1280744
Hualou Long, Shuangshuang Tu, Dazhuan Ge, Tingting Li, Yansui Liu (2016), The allocation and management of critical resources in rural China under restructuring: Problems and prospects, Journal of Rural Studies, Volume 47, Part B, Pages 392-412, ISSN 0743-0167, https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2016.03.011
Jiang, L.; Luo, J.; Zhang, C.; Tian, L.; Liu, Q.; Chen, G.; Tian, Y. Study on the Level and Type Identification of Rural Development in Wuhan City’s New Urban Districts. ISPRS Int. J. Geo-Inf. 20209, 172. https://doi.org/10.3390/ijgi9030172
Jiang, L.; Luo, J.; Zhang, C.; Tian, L.; Liu, Q.; Chen, G.; Tian, Y. Study on the Level and Type Identification of Rural Development in Wuhan City’s New Urban Districts. ISPRS Int. J. Geo-Inf. 20209, 172. https://doi.org/10.3390/ijgi9030172
Jieyong Wang, Yanjiao Liu, Yurui Li(2019), Ecological restoration under rural restructuring: A case study of Yan’an in China’s loess plateau, Land Use Policy, Volume 87, 104087, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2019.104087
Luo, Y., Luo, X., and Wang, L. (2020). Rural infrastructure, labor productivity gap between industry and agriculture, and non-agricultural employment. J. Manag. World 36 (12), 91–121. doi:10.19744/j.cnki.11-1235/f.2020.0186
Lv, D.; Gao, H.; Zhang, Y. Rural Economic Development Based on Shift-Share Analysis in a Developing Country: A Case Study in Heilongjiang Province, China. Sustainability 2021, 13, 1969. https:// doi.org/10.3390/su13041969
Malek, Mohammad & Sonobe, Tetsushi & Truong, Hoa. (2021). Changes in the Rural Economy in Bangladesh under COVID-19 Lockdown Measures: Evidence from a Phone Survey of Mahbub Hossain Sample Households. SSRN Electronic Journal.
TAN Lin, CHEN Lan. The driving mechanism and path analysis of the coupling development of rural spatial reconstruction and land use transformation[J]. JOURNAL OF NATURAL RESOURCES, 2022, 37(7): 1829-1847. https://doi.org/10.31497/zrzyxb.20220712
Wang, M.; Yu, B.; Zhuo, R.; Li, Z (2022). A Geographic Analysis on Rural Reconstruction Transformation-Revitalization: A Case Study of Jianghan Plain in China. Land, 11, 616.https:// doi.org/10.3390/land11050616
Yu CAO, Guoyu Li, Yu Cao, Jiayi Wang, Xiaoqian Fang, Limin Zhou, Yongjie Liu, (2020), Distinct types of restructuring scenarios for rural settlements in a heterogeneous rural landscape: Application of a clustering approach and ecological niche modeling, Habitat International, Volume 104, 102248, ISSN 0197-3975. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2020.102248