شناسایی هسته‌های محروم از خدمات شهری آتش‌نشانی با استفاده از تکنیک‌های مبتنی بر «Network Analysis» (نمونۀ موردی: شهر اردبیل)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 استادیار گروه جغرافیا برنامهریزی شهری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران

چکیده

یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در کارایی بهتر در خدمات­رسانی به موقع و مطمئن آتش‌نشانی در سطح شهرها، موضوع توزیع فضایی ایستگاه‌ها برای کاهش زمان رسیدن به محل حادثه است. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش و ماهیت، توصیفی- تحلیلی است. هدف کلی آن نیز بررسی توزیع فضایی و شناسایی محدودة خدمات­رسانی ایستگاه‌های آتش‌نشانی در شهر اردبیل می­باشد. در این پژوهش، ابتدا لایه­برداری شبکه معابر شهر اردبیل از پایگاه داده «OSM» دانلود شده و با استفاده از قوانین توپولوژی در محیط نرم­افزار «ArcGIS»، توپولوژی لایه ساخته شده است، سپس برای شناسایی هسته‌های شهری محروم از خدمات آتش‌نشانی در سطح شهر اردبیل، از تحلیل شبکه در بستر سیستم اطلاعات جغرافیایی بر حسب مسافت و همچنین مدت زمان رانندگی استفاده شده است. محدودة خدمات­رسانی هر کدام از ایستگاه­ها با تحلیل محدودة خدمات­رسانی تعیین گردیده و برای این کار از فاصلة منهتن دو کیلومتری و همچنین زمان سه دقیقه برای رسیدن به محل حادثه استفاده شده است. برای انجام تحلیل مذکور، از فیلدهای اطلاعاتی حداکثر سرعت وسایل نقلیه در معابر، طول معابر، زمان طی­­شدن معبر توسط وسایل نقلیه و سرعت عملیاتی در لایه شبکة معابر شهر اردبیل بهره گرفته شده است. نتایج  نشان می‌دهد که 79 درصد شهر در محدودة خدمات­رسانی ایستگاه‌های آتش‌نشانی بوده و مناطقی چون: شهرک آزادی و آزادگان در مرکز شهر، محلات کلخوران و سیدآباد در شمال شهر، نیار در شرق و شهرک‌های جدید­الاحداث در جنوب شهر، فاقد پوشش خدمات­رسانی می‌باشند. برای ایجاد پوشش بیشتر و افزایش ایمنی در محلات خارج از محدودة خدمات­رسانی، سه موقعیت مکانی جدید برای احداث ایستگاه‌های آتش‌نشانی پیشنهاد شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Identifying Cores Deprived of Urban Fire Services Using Techniques Based on Network Analysis (Case Study: Ardabil City)

نویسندگان [English]

  • Behnam Bagheri 1
  • Mohammad Taqi Mosoumi 2
1 Assistant Professor Department of Geography, University Payame Noor, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor Department of Geography and Urban planning, Branch Ardabil, University Azad Islamic, Ardabil, Iran.
چکیده [English]

One of the most important effective factors in better efficiency in providing timely and reliable firefighting services in cities is the issue of locating stations to reduce the time to reach the scene of the accident. In this research, first, the layering of the road network of Ardabil city was downloaded from the OSM database, and the topology of the layer was created using topology rules in the ArcGIS software environment. Then, to identify urban cores deprived of fire services in Ardabil city, network analysis in the context of geographic information system has been used in terms of distance and also driving time. The service area of each of the stations was determined by analyzing the service area, and for this purpose, the distance of two kilometers from Manhattan and the time of three minutes to reach the accident site were used. To perform the analysis, the information fields of the maximum speed of vehicles on roads, the length of roads, the time taken by vehicles to travel the road, and the operating speed in the road network layer of Ardabil city have been used. The result also shows that 79% of the city is within the service range of fire stations, and areas such as Azadi and Azadeghan in the center of the city, Kalkhoran and Seyedabad neighborhoods in the north of the city, Niyar in the east, and the newly built settlements in the south of the city lack service coverage. In order to provide more coverage and increase safety in areas outside the service area, three new locations have been proposed for the construction of fire stations. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • urban services
  • fire department
  • network analysis
  • GIS
  • Ardabil

مراجع

آرزم، فاطمه؛ توث، الهام؛ قربانی، شهلا؛ بهادری عظیم­آبادی، محبوبه؛ آرزم، شیوا. (1400). اهمیت برنامه‌‌­ریزی و مدیریت بحران در شهرداری­ها، فصلنامة پژوهش­های کاربردی در فنی و مهندسی، موسسه آموزش عالی آزاد نگاره، دوره سوم، شماره 22، صص 177-169.https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1816782/
آیشم، معصومه؛ مولائی، اصغر؛ عزتی­مهر، محمدرضا. (1402). واکاوی توزیع مکانی ایستگاه‎های آتش‌نشانی شهر تبریز با رویکرد پدافند غیر عامل، دانش پیشگیری و مدیریت بحران، سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، دورۀ سیزدهم، شمارۀ ۱، صص 34-19.  Doi: 20.1001.1.23225955.1402.13.1.2.9
اجزاءشکوهی، محمد؛ شایان، حمید؛ درودی، محمدهادی. (1393). مکان‌یابی بهینة ایستگاه‌های آتش‌نشانی در شهر مشهد، جغرافیا و مخاطرات محیطی، دانشگاه فردوسی مشهد، دورۀ سوم، شمارۀ 3، صص 128-107.  Doi: 10.22067/GEO.V3I3.32086
اقبال، سینا؛ موسوی­راد، سیدمرتضی. (1402). مکان­یابی ایستگاه­های آتش­نشانی در محدودة منطقه 16 شهر تهران با استفاده از GIS-FAHP، فصلنامه مدیریت شهری و مهندسی محیط زیست، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته، دورة یکم، شماره 3، صص 66-81.https://jumee.kgut.ac.ir/article_184416.html
امدادی، مهدی؛ یگانه، احمدعلی؛ تقی­زاده، حسین. (1401). بررسی تأثیر ایستگاه­های آتش­نشانی بر امنیت و آسایش ذهنی شهروندان، نشریة علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، دورة ششم، شماره 22، صص 1136-1144.https://majournal.ir/index.php/ma/article/view/1739
امین‌طهماسبی، حمزه؛ میراکبری، سیدمحمود؛ نصیرزاده، حسین. (1399). بهینه‌سازی مکان‌یابی استقرار کاربری‌های شهری با روش‌های ترکیبی Delphi- BWM- PROMETHEE (نمونه موردی: ایستگاه‌های آتش‌نشانی شهر اهواز، دانش شهرسازی، دانشگاه گیلان، دورۀ چهارم، شمارۀ 3، صص 110-89.   Doi: 10.22124/UPK.2020.16186.1438  
باقری، بهنام؛ معصومی، محمدتقی. (1402). تحلیل تمایزهای جغرافیایی استقرار مدارس در محلات شهری از منظر عدالت فضایی (مطالعة موردی: شهر اردبیل)، جغرافیا و توسعة فضای شهری، دانشگاه فردوسی مشهد، انتشار آنلاین. https://doi.org/10.22067/jgusd.2024.85394.1359
پاداش، امین؛ خیردست، افراسیاب. (1402). تجزیه­وتحلیل عملکرد ایستگاه‌های آتش‌نشانی از دیدگاه شاخص­های ایمنی و آتش‌نشانی در آتش سوزی­های پس از زلزله در شهرداری تهران، فصلنامة مدیریت شهری و مهندسی محیط زیست، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته، دورۀ سوم، شمارۀ 1، صص 31-14. Doi:  10.48306/JUMEE.2023.416088.1019
پوررمضان، عیسی؛ جوان، فرهاد. (1395). تحلیل محدودیت­های ایمنی و مکان­یابی بهینة ایستگاه‌های آتش‌نشانی با بهره­گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعة موردی: شهر رشت)، فصلنامة جغرافیایی سرزمین، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، دورۀ پنجاهم، شمارۀ 13، صص 16-1. https://sanad.iau.ir/Journal/sarzamin/Article/822589
تابعی، نادر؛ موحد، علی؛ تولایی، سیمین؛ کمانرودی، موسی. (1395). بررسی نقش عدالت فضایی در مدیریت شهری (محدودۀ مطالعه: محلات منطقۀ 6 تهران)، برنامه­ریزی فضایی، دانشگاه اصفهان، دورة ششم، شماره 2، صص 36-23.‌ Doi: 10.22108/sppl.2016.21649
تاتاری، آیدین؛ تشکری، احسان؛  آقاولی زنجانی، شادی. (1394). مکان­یابی ایستگاه­های آتش‌نشانی و ساماندهی ایستگاه­های موجود در مناطق 21 و 22 شهر تهران با استفاده از روش تحلیل شبکه و مدل AHP در محیط GIS، همایش ملی ژئوماتیک، تهران، صص 15-1. https://www.sid.ir/paper/892228/fa
تقی‌زاده فانید، ابوالقاسم؛ سالکی ملکی، محمدعلی؛ رنجبرنیا، بهزاد؛ قاسمی خوئی، معصومه. (1394). ارائة الگویی برای استقرار منطقی ایستگاه­های آتش­نشانی (نمونة موردی: شهر تبریز)، امداد و نجات، دورة هفتم، شمارة 2، صص 12-7. https://www.sid.ir/paper/487472/fa
حیدری، رسول؛ رستمی، مسلم. (1393). ارزیابی و ارائة الگوی بهینة مکان­یابی به­منظور تاسیس ایستگاه‌های آتش­نشانی با استفاده از GIS (مطالعة موردی: کرمانشان)، مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه‌های انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت، دورة بیست­ونهم، صص 99-87 . https://sanad.iau.ir/Journal/jshsp/Article/1032690
حیدری، احمد؛ جودکی، حمیدرضا. (1399). بررسی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر مکان‌یابی ایستگاه‌های آتش‌نشانی در بافت فرسودة شهرها ( مطالعة موردی: بافت فرسودة شهر تهران)، مطالعات شهر ایرانی- اسلامی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، دورة سی­وهشتم، شمارة 10، صص 85-75 .https://iic.ihss.ac.ir/fa/Article/16220
داداش­پور، هاشم؛ علیزاده، بهرام؛ رستمی، فرامرز. (۱۳۹3). جایگاه عدالت فضایی در نظام برنامه­ریزی شهری ایران، فصلنامه راهبرد توسعه، مرکز پژوهشی مطالعات راهبردی توسعه، دورة چهل­وسوم، شماره 1، صص 206-181.https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1115938/
زیاری، یوسفعلی؛ یزدان‌پناه، سمانه. (1390). مکان­یابی ایستگاه‌های آتش‌نشانی با استفاده از مدل AHP در محیط GIS (مطالعه موردی: شهر آمل)، مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه‌های انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت، دورۀ ششم، شمارۀ 14، صص 87-74.  https://sanad.iau.ir/Journal/jshsp/Article/1032665
شیری، فاطمه؛  شمس، مجید. (1395). عوامل مؤثر بر مکان­یابی ایستگاه­های آتش‌نشانی با تأکید بر تکنیک تحلیل خوشه­ای، آمایش محیط، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر، دورۀ سی­وسوم، شمارۀ 9، صص132-113. https://sanad.iau.ir/Journal/ebtp/Article/986134
صالحی، اسماعیل؛ آل محمد، سیده؛ رمضانی مهریان، مجید. (1397). ارزیابی پراکنش ایستگاه­های آتش­نشانی با مدل­سازی تحلیل شبکه (مطالعۀ موردی: کلان شهر تهران)، جغرافیای اجتماعی شهری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دورة پنجم، شماره 1، صص31-17.Doi: 10.22103/JUSG.2018.1959
محمدی، جمال؛ پورقیومی، حسین. (1393). تحلیل فضایی و مکان­یابی ایستگاه­های آتش­نشانی شهر نورآباد با استفاده از GIS. ، جغرافیا و برنامه‌ریزی، دانشگاه تبریز، دورة هجدهم، شمارة 48، صص 298-297.https://geoplanning.tabrizu.ac.ir/article_1808.html
معتمدی، زهرا؛ کیانفر، کامران. (1402). مکان‌یابی ایستگاه‌های آتش‌نشانی با استفاده از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره قطعی و فازی و اطلاعات GIS (مورد مطالعه: شهر اصفهان)، چشم‌انداز مدیریت صنعتی، دانشگاه شهید بهشتی، دورة سیزدهم، شماره2، صص 98-65.Doi: 10.48308/jimp.13.2.65
معمارزاده، روح­الله؛ جهانشاه­لو، لعلا؛ حسین­زاده لطفی، فرهاد؛ دهقان توران پشتی، عاطفه. (1400). تاب‌آوری مجموعه‌های شهری از طریق مکان‌یابی و رتبه‌بندی ایستگاه‌های آتش‌نشانی (مورد پژوهی: منطقة 10 تهران)، جغرافیا و مخاطرات محیطی، دانشگاه فردوسی مشهد، دورة دهم، شمارة 2، صص 146-129.Doi: 10.22067/geoeh.2021.69365.1032
 
Balasubramani, K., Gomathi, M., & Prasad, S. (2016). GIS-based Service area Anaiysis for optimal planning strategies: A Case study of fire Service Stations in Madurai city. Geographic Analysis, 2319-5371, (5), 11-18.
Davoodi, M., & Mesgari, M. S. (2018). A GIS based Fire Station Site Selection using Network Analysis and Set Covering Location Problem (Case study: Tehran, Iran). 433-436. doi.10.6084/m9.figshare.10053329.v1
Feitosa, F. O., Wolf, J. H., & Lourenço Marques, J. (2024). Operationalizing spatial justice in urban planning: bridging theory with practice. Urban Research & Practice, 17(5), 720–736.doi.org/10.1080/17535069.2024.2341254
Forkuo, E. K., & Quaye-Ballard J. A. (2013). GIS Based Fire Emergency Response System. International Journal of Remote Sensing and GIS, (2)1, 32-40. https://www.researchgate.net/publication/269222450_GIS_Based_Fire_Emergency_Response_System
Guo, K,. Wei W., Shixiang, T., Juntao, Y., Zebiao, J., & Zhangyin, D. (2022). "Research on Optimization Technology of Cross-Regional Synergistic Deployment of Fire Stations Based on Fire Risk" Sustainability 14(23), 15725.doi.org/10.3390/su142315725
Heru, S. & Green, A. (2012). Urban Fire Situation in Indonesia. Fire Technology - FIRE TECHNOL. 48. 10.1007/s10694-011-0226-9. DOI:10.1007/s10694-011-0226-9
Honarvar, G. (2019). The role of Crisis management in urban infrastructure development. International Conference on Advanced Reserarch in Management, Economics and Accounting, 1-10. https://www.doi.org/10.33422/armea.2019.09.972
Nurzaman, F., Napitupulu, M. H., & Salsabil, M. A. (2022). Assessment of Fire Stations Distribution Using Geographic Information System Case Study in Jakarta Pusat. Conference: Seminar Nasional Geomatika VI, 495-506. https://www.researchgate.net/publication/358963034 
 Shok, M. (2020). Optimal spatial distribution of fire stations using geographic information systems Baghdad case study. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering. 737,(1),495-596.  DOI:10.1088/1757-899X/737/1/012225
جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای
دوره 14، شماره 53
بهمن 1403
صفحه 179-202

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 10 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری: 20 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش: 05 آذر 1403

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار