ارزیابی حریم امن شهری در ارتباط با آسیب پذیری لرزه ای مورد شناسی: شهرهای استان یزد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری تخصصی- جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه یزد-گروه جغرافیا

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری

چکیده

گسترش فیزیکی بی‌برنامۀ شهرها، بدون در نظر گرفتن وضعیت و جهت گسل‌ها، احتمال قرارگیری شهرها را در پهنۀ لرزه­خیز بالا می‌برد؛ به این ترتیب در صورت وقوع زمین­لرزه باعث ایجاد خسارات مالی و انسانی بیشتری پدید می­آید. در این مورد تعیین حریم امن شهرها و رعایت آن می‌تواند در کاهش خسارت­های ناشی از زمین­لرزه مؤثر باشد. ایجاد امکانات  امداد رسانی از جمله ایستگاه‌های آتش نشانی، مراکز پلیس و مراکز بهداشتی و درمانی با گسترش فیزیکی شهر سخت‌تر، پر هزینه­تر و زمان­بر است. این مقاله از جمله پژوهش‌های کاربردی است که با توجه به موقعیت شهرها و  گسل‌ها، در پی تعیین حریم امن شهری در ارتباط با آسیب پذیری لرزه­ای است. محدودۀ مورد مطالعه شهرهای استان یزد می‌باشد. به این منظور ابتدا وضعیت زمین شناسی و زلزله خیزی و سپس ویژگی‌های جمعیتی و شهرنشینی استان مورد بررسی قرار گرفته و در نهایت با دو روش متفاوت: الف- استفاده از استانداردهای موجود (حریم امن گسل­ها با کمینه و بیشینۀ استاندارد، 1000- 300 متر). ب- استفاده از داده‌های 100 سال اخیر، موقعیت شهرها و شعاع فاصله از گسل‌ها در ارتباط با زلزله‌های احتمالی، حریم امن شهری مشخص شده است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که، قسمت عمده‌ای از استان یزد در پهنۀ خطر نسبی پایین و متوسط قرار می‌گیرد و پهنه‌های با خطر بالا، شهرهای جنوب، شرق و شمال شرق استان را در بر می‌گیرد. لزوم رعایت حریم امن گسل‌ها در شهرهای ندوشن، هرات، مروست، تفت، بهاباد، دیهوک و عشق آباد بیشتر باید مورد توجه قرار گیرد. از نظر وضعیت شهرنشینی، 74/21 درصد شهرها و 63/7 درصد جمعیت شهرهای استان در پهنة خطر بالا قرار دارند. با پیش بینی‌هایی که در مورد جمعیت شهرهای استان انجام شده است، آشکار شده که تمرکز شهری در استان در حال افزایش است و جمعیت آسیب پذیر نیز بیشتر می­شود. با توجه به شعاع فاصله از گسل‌ها در ارتباط با زلزله‌های احتمالی و با توجه به زلزله‌های تاریخی، تمامی شهرهای استان در شعاع مناسبی قرار گرفته‌اند. این موضوع به معنای امن بودن شهرهای استان در برابر خطر زلزله نیستزیرا با روش اوّل (استانداردهای موجود) خلاف این موضوع اثبات شد. در ضمن این پژوهش نشان داد که تنها اکتفا به داده‌های تاریخی (در این پژوهش دورۀ 100 ساله بررسی شده) نمی‌تواند ضامن ایمنی شهرها در برابر زلزله باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Assessment of Safe Boundary in Urban Area in Relation with Seismic Vulnerability Case Study: Cities of Yazd province

نویسندگان [English]

  • Dr. Safar Ghaed Rahmati 1
  • Roohollah Ghaneiee Bafghi 2
چکیده [English]

Irregular expansion of cities without considering the faults locations and directions, increases the possibility of placing cities on seismic zones, which in case of earthquake occurance, creates great financial and human damages. Therefore, specifying the safe boundary in urban areas and its observation canbe effective in reducing earthquake damages.Creating the facilities and services including fire station, police station and therapeutic and sanitation centers become more difficult, costly and time consuming by physical spread of the cities. This paper is an applied research which with respect to the cities and faults locations, aimed to determine safe boundary of the cities in relation with seismic vulnerability. The under  study area is Yazd cities. Firstly the geology and seismic situation and then the population and urbanization features have been studied.
Finally using two different methods namely, A) using available standards (faults safe boundrary with minimum and maximum standard range300-1000 m) B) Using data of the last 100 years regarding the  location of cities and radius distance from probable earthquakes, the safe urban boundary has been determined.
Research findings show that: the main part of Yazd province is located in areas that are at low and medium risk of earthquake. The southern, eastern and north-eastern cities are at high risk of earthquake. In Nedoshan, Harat, Marvast, Taft, Bahabad, Deyhouk and Eshghabad, appointment of urban safe boundraty should be taken into more consideration. According to urbanization study 21.74 percent of cities and 7.63 percent of population in Yazd province are located  at areas with high risk of earhquake .Population forecast show that urban centeralization in Yazd province is increasing. Therefore vulnarabal population will increase. With regard to distance radius from faults and  probable earthquakes and with respect to  historical earthquakes, the whole of Yazd cities are located  at proper radius, but this does not mean that the province cities are secure against earthquake,  because the first method(available standards), proofed its contrary. Also this study showed that relying only on the earthquake historical data (seismici data of the last 100 years) does not surely secure the safety of cities against earthquake.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Safe Boundary in Urban Area
  • Seismic vulnerability
  • GIS
  • Yazd Cities