تحولات جمعیتی و چالش‌های فراروی حکمروایی خوب شهری (نمونۀ موردی: شهر اهواز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیارجغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

چکیده

رشد سریع جمعیت شهر اهواز، این شهر را با چالش‌های مهمی در زمینه‌های مختلف محیطی، محرومیت اجتماعی، ناامنی، بیکاری، کمبود مسکن، ترافیک و غیره روبر ساخته و این مشکلات حکمروایی در این شهر را با چالش‌هایی مواجه کرده است؛ بنابراین در پژوهش حاضر سعی شده است به اولویت‌بندی و تحلیل تحولات جمعیتی و چالش‌های فراروی حکمروایی خوب شهری در شهر اهواز پرداخته شود. روش مورد استفاده در این پژوهش توصیفی–تحلیلی است. در این پژوهش برای گردآوری داده‌ها از ابزار پرسش‌نامه «دیمتل»  و برای اولویت‌بندی معیارها از تکنیک «دنپ» بهره‌گیری شده است. تمامی مراحل با استفاده از نرم­افزار اکسل که شامل 4 معیار و 25 زیرمعیار می‌باشد انجام شده است. روایی پرسش­نامه به تأیید خبرگان رسید. برای سنجش پایایی پرسش­نامه از نرخ ناسازگاری استفاده شده است. از آن­جایی‌که نرخ ناسازگاری ماتریس F از 1/0 کمتر می باشد، در نتیجه ماتریس مورد نظر که منبعث از آراء نظرات خبرگان است پایایی دارد و می‌توان ادامة مسیر را پیمود. در نهایت یافته‌های پژوهش نشان­داد که به­ترتیب: چالش‌های اجتماعی- فرهنگی، چالش‌های محیط‌ زیستی، چالش‌های کالبدی-زیرساختی و چالش‌های اقتصادی رتبه‌های اول تا چهارم را به خود اختصاص­داده­اند. همچنین نتایج زیرمعیارها نشان­داد به­ترتیب زیرمعیارهای رشد مهاجرت، حاشیه­نشینی و اسکان غیر رسمی و پیری جمعیت  با امتیاز 064/0 ، شکل‌گیری کانون‌های بروز ناهنجاری و جرائم اجتماعی  با امتیاز (059/0) و آلودگی محیطی (هوا، آب­وخاک و آلودگی صوتی) با امتیاز 057/0 رتبة اول تا سوم را به خود اختصاص­داده­اند و این شاخص‌ها می‌توانند در راستای تحقق تحولات جمعیتی و شناساسایی چالش­های فراروی حکمروایی خوب شهری در شهر اهواز کمک بسزایی کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Demographic Changes and Challenges for Good Urban Governance (Case Study: Ahvaz City)

نویسندگان [English]

  • Mostafa Mohammadi Dehcheshmeh 1
  • Nahid Arianjad 2
1 Associate Professor of Geography and urban Planning, Shahid Chamran University of Ahvaz,Ahvaz, Iran.
2 PhD Student of Geography and urban planning at Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
چکیده [English]

The rapid growth of the population of Ahvaz has made this city face important challenges in various environmental fields, social deprivation, insecurity, unemployment, lack of housing and traffic, etc., which has faced these governance problems in this city with challenges. Therefore, in the present research, an attempt has been made to prioritize and analyze demographic changes and challenges for good urban governance in Ahvaz city. The method used in this research is descriptive-analytical. In this research, the Dimtel questionnaire tool was used to collect data and the DANP technique was used to prioritize the criteria. All steps have been done using Excel software, which includes 4 criteria and 25 sub-criteria.
The validity of the questionnaire was confirmed by experts. Inconsistency rate was used to measure the reliability of the questionnaire. Since the inconsistency rate of the F matrix is less than 0.1, as a result, the desired matrix, which originates from the opinions of experts, is reliable, and the path can be continued. Finally, the findings of the research showed that socio-cultural challenges, environmental challenges, physical-infrastructural challenges and economic challenges have occupied the first to fourth ranks, respectively. Also, the results of the sub-criteria showed, respectively, the growth of migration, marginalization and informal settlement and population aging with a score of 0.064, the formation of foci of abnormality and social crimes with a score of (0.059) and environmental pollution (air, water and soil) and noise pollution) with a score of 0.057 have taken the first to third place and these indicators can be used in order to realize demographic changes and identify the challenges facing governance. Well, a city in Ahvaz will help a lot.

کلیدواژه‌ها [English]

  • population growth
  • urbanization
  • urban governance
  • Ahvaz city

مراجع

آشناور، محسن؛ واشقانی­فراهانی، ابراهیم؛ ربیعی­فرداد، ابوالفضل (1400). مطالعة موانع و چالش‌های زمینه‌ای فراروی حکمروایی مدیریت شهرها در ایران. جغرافیا و روابط انسانی. 4(3)، 18-31. Doi: 20.1001.1.26453851.1400.4.3.2.8
اکبرزاده، فرحناز؛ موسی‌زاده، حسین؛ خداداد، مهدی؛ موسی‌زاده، حسن (1397). «بررسی عملکرد مدیریت شهری گرگان با رویکرد حکمروایی خوب شهری»، جغرافیا و روابط انسانی، 1(2)، 139-153. Doi: 20.1001.1.26453851.1397.1.2.9.2
باستین، علی؛ زیاری، کرامت­الله؛ پوراحمد، احمد؛ حاتمی­نژاد، حسین (1397). سنجش و ارزیابی اثرات حکمروایی خوب شهری بر زیست‌پذیری شهرها (مطالعة موردی: شهر بوشهر). فصلنامه علمی و پژوهشی پژوهش و برنامه­ریزی شهری، 9(34)، 1-18.Doi: 20.1001.1.22285229.1397.9.34.1.2
بیروتی، علی؛ زیاری، کرامت­الله؛ سلطان­زاده، حسین (1400). ارزیابی و تحلیل وضعیت شاخص­های حکمروایی خوب شهری (مطالعة موردی: شهر گناوه). دانش شهرسازی، 5(2)، 79-94. Doi:10.22124/UPK.2021.16306.1451
پوراحمد، احمد؛ پیری، اسماعیل؛ یادگار، محمد؛ پارسا، شهرام (1397). «حکمروایی خوب شهری در محله­های شهری (مورد مطالعه: شهر مریوان)»، فصلنامۀ علمی-پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، 6(24)، 81-98.Doi:‎ 20.1001.1.23452870.1397.6.24.6.3
جودکی، حمیدرضا؛ قاسم­پور، آرش (1400). چالش‌های حکمروایی مدیریت یکپارچة شهری و ارائة راهکارهای عملیاتی، نشریة علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، 5(16)، 1-15.https://majournal.ir/index.php/ma/article/view/732
حسین­پور، ویدا؛ اصغری، حسین؛ پورشیخیان، علیرضا؛ حسنی­مهر، سیده­صدیقه (1401). تحلیلی بر اثرات و پیامدهای اجتماعی ناشی از افزایش بلندمرتبه­سازی در کلان­شهرهای ایران (مطالعة موردی: کلان­شهر تبریز)، مطالعات بین رشته­ای در تعالی معماری و شهرسازی، 1(2)، 7-20. Doi:10.30495/JISAUD.2022.1972411.1026
حسینی، سیدهادی (1395). تحلیل شاخص‌های حکمروایی خوب شهری با تأکید بر نظرات شهروندان و مدیران؛ (مطالعة موردی: شهر تربت حیدریه)، مطالعات شهری، 5(20)، 43-52. https://urbstudies.uok.ac.ir/article_40907_410709c89e5c4226d3d5f97cdeb6c3ff.pdf
حسینی، علی؛ رمضان­پور، حامد؛ آشوری، حسن (1399). تحلیل شاخص‌های حکمروایی شهری و تأثیر آن بر کیفیت مکان (مطالعۀ موردی: شهر آذرشهر). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 8(4)، 813-831.Doi:10.22059/JURBANGEO.2021.306880.1339
حیدری، سجاد؛ حسنوی­آتشگاه، رضا؛ زاهدی، محمّدرضا (1402). اولویت‌بندی تأثیر عوامل سرمایة فکری وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح با استفاده از روش دنپ، مطالعات مدیریتی دریامحور، 2، 28 -45. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2152605
خاتم، سعید؛ احمدی، سیدعباس؛ خاتم، مهناز (1402). بررسی و تحلیل شاخص‌های حکمروایی شهری در کلان‌شهر تهران با استفاده از روش دیمتل فازی. جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، 34(3)، 51-64.Doi: 10.22108/GEP.2022.133499.1523
خلیلی عراقی، منصور؛ نوبهار، الهام؛ کبیری رنانی، محبوبه (1396). بررسی عوامل مؤثر بر رشد جمعیت شهرستان‌های ایران: رهیافت اقتصادسنجی فضایی، فصلنامه پژوهش‎ها وسیاست­های اقتصادی. ۲۵ (۸۳) :۷-۳۲.http://qjerp.ir/article-1-1701-fa.html
خمجانی شبناز، سرور رحیم؛ امیرعضدی، طوبی؛ اربابی­سبزواری، آزاده (1401). سنجش و ارزیابی شاخص­های حکمروایی خوب شهری در کلان­شهر تهران، فصلنامه چشم­انداز شهرهای آینده، ۳ (۳) :۴۳-۵۹. http://jvfc.ir/article-1-205-fa.html
دامن­باغ، صفیه (1400). تحلیل جغرافیایی نشاط در شهر اهواز، رسالة دکتری، گروه جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/9ca2422c9b869d0db7fdd8298c03950d/fulltext
دهقانی، حمید (1398). تیپولوژی مناطق 15 گانۀ شهری اصفهان با تأکید بر آسیب‌های اجتماعی محله‌های فوق بدخیم، جامعه­شناسی کاربردی، 30(2)، 117-136. Doi:10.22108/JAS.2018.112690.1472
روستایی، شهریور؛ اصغری­زمانی، اکبر؛ اندستا، فروغ (1403). تبیین الگوی مدیریت محله‌ای با استفاده از نظریة حکمروایی خوب شهری (مطالعة موردی: کلان­شهر تبریز). پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، 5(15), 33-53.  https://doi.org/10.30470/jegr.2024.2022919.1146
زیاری، کرامت­اله؛ یداله­نیا، هاجر؛ یداله­نیا، حسین (1399). تحلیل عملکرد مدیریت شهری با تاکید بر شاخص‌های حکمروایی خوب از منظر شهروندان (مورد مطالعه: شهر ساری). پژوهش و برنامه­ریزی شهری، 11(40 )، 1-16. Doi: 20.1001.1.22285229.1399.11.40.1.8
سجادیان، ناهید؛ نعمتی، مرتضی؛ دامن­باغ، صفیه؛ شجاعیان، علی (1395). تحلیلی بر رشد سریع شهرنشینی و کیفیت زندگی درکلان­شهر اهواز، جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، 6(18)، 187-214. Doi: 10.22111/GAIJ.2016.2376
طالبی، محمدعلی؛ رهنمایی، محمدتقی؛ قربانی­نژاد، ریباز (1399). آسیب‌شناسی موانع تحقق حکمروایی خوب شهری در شهرهای میانی (مطالعة موردی: شهر نیشابور. مجلة شهر پایدار، 3(4)، 43-57.Doi: 10.22034/jsc.2021.251270.1326
عظیمی، میثم؛ حسین­زاده دلیر، کریم؛ آذر، علی (1401). ارزیابی چالش‌های ارتقاء حکمروایی شهری با رویکرد آینده‌پژوهی (مطالعة موردی: شهر میانه)، مجله شهر پایدار، 5(2)، 93-114.  Doi: 10.22034/JSC.2021.298787.1523
علی­اکبری، اسماعیل (1383). توسعة شهری و آسیب­شناسی اجتماعی در ایران، پژوهش‌های جغرافیایی، 36(48)، 49-69. https://www.sid.ir/paper/5485/fa
گودرزی، خسرو (1401). عواقب رشد سریع جمعیت و تحولات شهرنشینی بی­رویه، سومین کنفرانس بین­المللی ایده­های نوین در مدیریت، حسابداری، اقتصاد و بانکداری. https://civilica.com/doc/1603979
مرادی­مکرم، سیاوش؛ شاه­حسینی، پروانه؛ نوری کرمانی، علی (1399). تحلیل تحولات جمعیت شهری استان تهران و پیامدهای آن در نظام شبکة شهری منطقه طی سال های (۱۳۵۵-۱۳۹۵)، آمایش سیاسی فضا، ۲ (۳) :۲۳۳-۲۴۷. http://psp.modares.ac.ir/article-42-53791-fa.html
ملکی، سعید؛ آروین، محمود؛ بذرافکن، شهرام (1397). بررسی نقش الگوی حکمروایی خوب شهری در تحقق شهر تاب‌آور (مطالعة موردی: شهر اهواز)، دانش شهرسازی، 2(4)، 1-18. doi: 10.22124/upk.2019.12195.1162
موحد، علی؛ کمانرودی، موسی؛ ساسان­پور، فرزانه؛ قاسمی کفرودی، سجاد (1393). بررسی حکمروایی خوب شهری در محله‌های شهری (مورد مطالعه: منطقة 19 شهرداری تهران)، مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 2(7)، 147-176. https://shahr.journals.umz.ac.ir/article_1012_b147083af77c679ff54528316798e3b8.pdf
ناظمی اردکانی، مهدی؛ موسوی، سیدمحمدعلی (1401). آسیب­های شهری در ایران و عوامل اصلی بروز آن­ها، مجلة مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 21، 246-223. 20.1001.1.74672588.1401.6.21.8.5
 
Abdulatova, N. (2021). Transparency in the extractive industries sector as a legal tool for strengthening good governance: The EU's approach (No. 01/2021). Discussion Paper. Graham, M., Maloney, M., & Foth, M. (2024). A city of good ancestors: Urban governance and design from a relationist ethos. Designing More-than-Human Smart Cities: Beyond Sustainability, Towards Cohabitation, 239-266.https://hdl.handle.net/10419/228691
Adedini, S. (2023). Population dynamics, urbanization and climate change in Africa’s intermediate cities: what can family planning contribute?. The Journal of Population and Sustainability, 7(2), 89-99.https://doi.org/10.3197/JPS.63799953906860     ‏
Agunbiade, M. E., Rajabifard, A., & Bennett, R. (2012). The dynamics of city growth and the impact on urban land policies in developing countries. International journal of urban sustainable development, 4(2), 146-165. ‏ https://doi.org/10.1080/19463138.2012.694818
Ahumibe, F., Ezeodili, W., & Nze, U. L. (2023). Understanding the dynamics of population increase on urban governance in Enugu Metropolis. ‏ Journal of Policy and Development Studies (JPDS), 14(2), 86-103.DOI:10.4314/jpds.v14i2.7
Arfanuzzaman, M., & Dahiya, B. (2019). Sustainable urbanization in Southeast Asia and beyond: Challenges of population growth, land use change, and environmental health. Growth and Change, 50(2), 725-744.https://doi.org/10.1111/grow.12297
Arndt, C., Davies, R., & Thurlow, J. (2018). Urbanization, structural transformation, and rural-urban linkages in South Africa. South African Urbanisation Review, Cities Support Programme (CSP) of the National Treasury, 35(1), 1-24. ‏ file:///C:/Users/asia%20system/Downloads/Paper-3-RSA-Urbanization%20(1).pdf
Bagheri, B., & Soltani, A. (2023). The spatio-temporal dynamics of urban growth and population in metropolitan regions of Iran. Habitat International, 136, 102797.‏ https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2023.102797
Caprotti, F., Cowley, R., Datta, A., Broto, V. C., Gao, E., Georgeson, L., & Joss, S. (2017). The New Urban Agenda: key opportunities and challenges for policy and practice. Urban research & practice, 10(3), 367-378. ‏ https://doi.org/10.1080/17535069.2016.1275618
Chatterjee, R., Tran, T., & Shaw, R. (2016). Urban food security in Asia: a growing threat. In Urban Disasters and Resilience in Asia (pp. 161-178). Butterworth-Heinemann. ‏ https://doi.org/10.1016/B978-0-12-802169-9.00011-2
Dadi, W., Mulugeta, M., & Semie, N. (2024). Impact of urbanization on the welfare of farm households: Evidence from Adama Rural District in Oromia regional state, Ethiopia. Heliyon, 10(1).‏ https://www.cell.com/heliyon/fulltext/S2405-8440(23)11010-3
Docampo, M. G. (2014). Theories of urban dynamics. International Journal of Population Research, 2014. https://doi.org/10.1155/2014/494871    ‏
Duranton, G., & Puga, D. (2023). Urban growth and its aggregate implications. Econometrica, 91(6), 2219-2259. ‏ https://doi.org/10.3982/ECTA17936
Gizelis, T. I., Pickering, S., & Urdal, H. (2021). Conflict on the urban fringe: Urbanization, environmental stress, and urban unrest in Africa. Political geography, 86, 102357. https://doi.org/10.1016/j.polgeo.2021.102357   ‏
Kiforenko, O. (2022). The good governance impact on the agricultural products exports of the EU. Bulgarian Journal of Agricultural Science, 28(4). https://www.researchgate.net/publication/344439171_Good_Governance_and_Agricultural_Efficiency
Kleider, H. (2020). Multilevel governance: Identity, political contestation, and policy. The British Journal of Politics and International Relations, 22(4), pp. 792-799. https://doi.org/10.1177/1369148120936148  
Korah, A., Koch, J. A., & Wimberly, M. C. (2024). Understanding urban growth modeling in Africa: Dynamics, drivers, and challenges. Cities, 146, 104734. https://doi.org/10.1016/j.cities.2023.104734  ‏‏
Majeed, M. T., & Tauqir, A. (2020). Effects of urbanization, industrialization, economic growth, energy consumption, financial development on carbon emissions: an extended STIRPAT model for heterogeneous income groups. Pakistan Journal of Commerce and Social Sciences (PJCSS), 14(3), 652-681. ‏ https://hdl.handle.net/10419/224955
Matamanda, A. R., Mafuku, S. H., & Bhanye, J. I. (2024). The Potential of Chinhoyi as a Fast-Growing Secondary City in Addressing Urban Challenges in Zimbabwe. Journal of Asian and African Studies, 59(5), 1408-1425. https://doi.org/10.1177/00219096221137660  ‏
Mousavi, M. N., Ghalehteimouri, K. J., Alizadeh, I. S., Bahramijaf, S., & Shamsoddini, A. (2024). The impact of urban governance on enhancing resilience in informal settlements: A case study from Jafarabad, Kermanshah. J. Urban Dev. Manag, 3(2), 95-108. . https://doi.org/10.56578/judm030202
Mundia, C. N., & Murayama, Y. (2010). Modeling Spatial Processes of Urban Growth in African Cities: A Case Study of Nairobi City. Urban Geography, 31(2), 259–272. https://doi.org/10.2747/0272-3638.31.2.259
Pinto, R. R., Monteiro, M. H., Martins, M. M., & Carvalho, E. R. D. (2021). The quality of health governance in Portugal: an evaluation of the Troika’s intervention period. Ciência & Saúde Coletiva, 26, 2225-2241.‏ DOI:10.35808/ersj/1608
Sharifi, A., & Hosseingholizadeh, M. (2019). The effect of rapid population growth on urban expansion and destruction of green space in Tehran from 1972 to 2017. Journal of the Indian Society of Remote Sensing, 47, 1063-1071. ‏ https://link.springer.com/article/10.1007/s12524-019-00966-y
Siddiq, K. A. (2021). Challenges of Urban Governance in Nigeria, World Journal of Research and Review, 12(6), 1-6. https://doi.org/10.31871/WJRR.12.6.3
Sun L, Chen J, Li Q, Huang D. (2020) Dramatic uneven urbanization of large cities throughout the world in recent decades. Nature Communications.; 11(1):1-9. DOI:10.1038/s41467-020-19158-1
Swistak, M. (2016): Good Governance as a new form of management in the context of the Europe 2020 strategy, Politeja, 43, pp. 43. – 62. https://doi.org/10.12797/Politeja.13.2016.43.02
Trommel, W. (2020). Good Governance as Reflexive Governance: In Praise of Good Colleagueship, Public Integrity, 22 (3), pp. 227 – 235. https://doi.org/10.1080/10999922.2020.1723356    
Tubalawony, J., Setiadi, B., Harsono, I., & Masrur, M. (2024). Analysis of demographic changes and changes in public consumption patterns in the tourism industry in Denpasar city. West Science Social and Humanities Studies, 2(01), 182-189. https://doi.org/10.58812/wsshs.v2i01.623
Udemba, E. N., Khan, N. U., & Shah, S. A. R. (2024). Demographic change effect on ecological footprint: A tripartite study of urbanization, aging population, and environmental mitigation technology. Journal of Cleaner Production, 437, 140-159. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2023.140406  
Zaman, S. Saeed, S. (2019). Governance and Good Governace – A Conceptual Perspective, Journal of Public Administration and Governance, 9(3), pp. 58 – 74. DOI:10.5296/jpag.v9i3.15417
Zamfir, D., & Stoica, I. V. (2024). Demographic Changes and Challenges of Small Towns in Romania. In Urban Dynamics, Environment and Health: An International Perspective (pp. 225-247). Singapore: Springer Nature Singapore. DOI:10.1007/978-981-99-5744-6_9
جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای
دوره 15، شماره 54
فروردین 1404
صفحه 33-64

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 27 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری: 03 دی 1403
  • تاریخ پذیرش: 23 دی 1403

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار