شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر توسعة منطقه‌ای با رویکرد آینده‌پژوهی (نمونۀ موردی: استان کرمانشاه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

چکیده

برنامه‌ریزی منطقه‌ای به‌عنوان کوششی مشارکتی برای سیاست‌گذاری، سازماندهی، بهره‌برداری و استفادة بهینه از منابع و پتانسیل‌های منطقه‌ای، متناسب با نیازها و اولویت‌ها، در جهت بالابردن سطح زندگی مردم منطقه تعریف شده است. هدف پژوهش حاضر علاوه بر شناسایی عوامل و پیشران‌های کلیدی مؤثر در توسعة استان کرمانشاه، شناسایی و تحلیل روابط بین این عوامل با رویکرد آینده‌نگاری بوده و سناریوهای محتمل و مطلوب در توسعة استان را شناسایی و تحلیل می­نماید. جهت تجزیه‌وتحلیل و پردازش داده‌­ها، از تکنیک‌های آینده‌پژوهی از جمله؛ تکنیک دلفی، تحلیل اثرات متقابل ساختاری و سناریونویسی، استفاده شده است. برای جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز، 38 عامل و متغیر اثرگذار در توسعة استان در ابعاد پنج‌گانة توسعة منطقه‌ای (سیاسی، اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی، مدیریتی و طبیعی) در طراحی پرسش­نامة محقق‌ساخته، استخراج گردید. در مرحلة بعد با استفاده از تکنیک تأثیرات متقابل (روش تحلیل ساختاری) متغیرها در محیط نرم‌افزار «MICMA» امتیازدهی و تحلیل شدند. در نهایت عوامل پیشران و کلیدی توسعة منطقه‌ای با توجه به امتیاز تأثیرگذاری و تأثیرپذیری، انتخاب گردیدند. نتایج رتبه‌بندی متغیرها و پیشران‌های مؤثر در توسعة استان کرمانشاه نشان­داد که متغیرهای: پایین­بودن شاخص‌های توسعة انسانی، عدالت­محوری در خدمت و ارتقای منابع انسانی، میزان رشد بیکاری، زیرساخت‌ها و خدمات توسعة گردشگری (طبیعت­گردی، مذهبی، دفاع مقدس و ...)، ارتباط با همسایگان خارجی (تقابل ـ همکاری)، ارتقای امنیت مرزها در همکاری با استان‌های همجوار هم مرز کشور عراق، وجود پتانسیل‌های اقتصاد مرزی، مزیت‌های نسبی استان در زمینه‌های اقتصادی به­ویژه نفت، گاز، بازرگانی به­عنوان 8 متغیری هستند که بیشترین امتیاز را کسب کرده‌اند. همچنین متغیر پایین­بودن شاخص‌های توسعة انسانی و ارتقای امنیت مرزها در همکاری با استان‌های همجوار هم مرز کشور عراق، به­عنوان موثرترین پیشران‌ها انتخاب شده‌اند. در مجموع نتایج سناریونویسی «ویزارد» نشان داده است که تعداد 2 سناریوی قوی، 21 سناریوی باورکردنی و 68 سناریوی ضعیف برای توسعة استان کرمانشاه وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Identifying Key Factors Affecting Regional Development with a Foresight Approach (Case Study: Kermansha Province)

نویسندگان [English]

  • Hojat Sheikhi 1
  • Peyman Rahimipour 2
1 Associate Professor of Department of Architecture and Urban Planning, Ilam University, Ilam, Iran.
2 M.S. Student of Geography and Urban Planning, Ilam University, Ilam, Iran.
چکیده [English]

Regional planning is defined as a collaborative effort for policy-making, organizing, exploiting, and optimally using regional resources and potentials, in accordance with the needs and priorities, in order to raise the standard of living of the people of the region. The aim of the present study, in addition to identifying the effective factors and key drivers in the development of Kermanshah Province, is to identify and analyze the relationships between these factors with a futures approach and identify and analyze possible and desirable scenarios in the development of the province. Futures techniques, including the Delphi technique, structural interaction analysis, and scenario writing, were used to analyze and process the data. To collect the required data, 38 factors and variables affecting the development of the province in the five dimensions of regional development (political, socio-cultural, economic, managerial, and natural) were extracted in the design of a researcher-made questionnaire. In the next stage, using the mutual effects technique (structural analysis method), the variables were scored and analyzed in the MICMA software environment. Finally, the driving and key factors of regional development were selected according to the impact and impactability score. The results of the ranking of variables and drivers effective in the development of Kermanshah province showed that the variables: low human development indicators, justice-centered service and promotion of human resources, unemployment growth rate, infrastructure and tourism development services (nature tourism, religious, sacred defense, etc.), relations with foreign neighbors (reciprocity-cooperation), improving border security in cooperation with neighboring provinces bordering Iraq, the existence of potentials of the border economy, the province's relative advantages in economic fields, especially oil, gas, and commerce, are the 8 variables that have obtained the highest scores. Also, the variable of low human development indicators and improving border security in cooperation with neighboring provinces bordering Iraq have been selected as the most effective drivers. Overall, the results of the Wizard scenario writing have shown that there are 2 strong scenarios, 21 plausible scenarios, and 68 weak scenarios for the development of Kermanshah province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Regional development
  • Wizard scenario
  • Futures studies
  • Kermanshah province
آذری، مرتضی؛ فنی، زهره؛ کوزه‌گر کالجی، لطفعلی؛ توکلی­نیا، جمیله؛ حیدری تاشه ­کبود، اکبر (1400). بررسی نقش پیشران­های کلیدی در تغییرات کاربری زمین و تحولات فضایی شهر با رویکرد آینده­پژوهی (مورد مطالعه: منطقه 12 شهر تهران)، مجله برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره 25، شماره 2، 144-121. https://www.magiran.com/p2297143
آسایش، حسین (1388). اصول‌و‌ روش­های برنامه­ریزی ناحیه­ای، چاپ‌ نهم‌، انتشارات‌ دانشگاه ‌پیام نور.
احدنژاد، محسن، حاضری، صفیه، مشکینی، ابولفضل، یری، عیسی (1397)، «شناسایی عوامل کلیدی موثر بر شکوفایی شهری با رویکرد آینده نگاری(مطالعه مورد موردی: کلانشهر تبریز)»، پژوهش و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت با همکاری انجمن علمی ساختمان های پایدار ایران، سال نهم، شماره 32، صص، 30- 15.https://sanad.iau.ir/fa/Journal/jupm/Article/1169870
احمدی، حسن؛ رضایی شهابی، رامین (1398). ‌برنامه­ریزی منطقه­ای، مبانی و ‌نظریه­ها، رشت: انتشارات دانشگاه گیلان.
باقری، بهنام؛ معصومی، محمدتقی؛ نظم­فر، حسین (1402). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر توسعۀ منطقه­ای با رویکرد آیند­ه­نگاری (مطالعۀ موردی: استان اردبیل)، مجله علمی- پژوهشی جغرافیا و توسعه، سال 21، شماره 72، صص 165-146. https://doi.org/10.22111/GDIJ.2023.43141.3428
 توکلی­نیا، جمیله؛  گودرزی، وحید؛ صمدی، رقیه (1396). تحلیل توسعة منطقه­ای استان مرکزی با استفاده از تکنیک‌های چندمعیاره به‌منظور دستیابی به توسعة متوازن، فصلنامة علمی‌-پژوهشی مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، دوره 12، شماره 2، صص 299-285. https://sanad.iau.ir/en/Journal/jshsp/Issue/45548
حسنوی، رضا، نظامی پور، قدیر، بوشهری، علیرضا، آذر، عادل، قربانی، سعید (1392)، طراحی مدل تاثیر آینده نگاری بر سیاست گذاری علم، فناوری و نوآوری در سطح ملی با استفاده از روش مدل یابی معادلات ساختاری، سیاست علم و فناوری، انجمن مدیریت فناوری و نوآوری ایران، سال ششم، شماره 1، 34- 21
file:///C:/Users/pc/Downloads/49613920102.pdf
داداش­پور، هاشم؛ ولاشی، مریم (1403). عوامل کلیدی مؤثر بر توسعة فضایی پایدار در استان مازندران در افق 1420، مجله آمایش سرزمین، شماره 16(1)، صص 17-1. https://doi.org/10.22059/JTCP.2023.348581.670350
دارابی، سجاد؛ فنی، زهره (1400). شناسایی عوامل تأثیرگذار و پیشران­های کلیدی در توسعة منطقه­ای با رویکرد آینده­نگاری استان ایلام، فصلنامه جغرافیا و برنامه­ریزی شهری چشم­انداز زاگرس، دوره 13، شماره 47، صص 137-119. https://sanad.iau.ir/en/Journal/IssueDetails/42145
رهنما، محمدرحیم؛ شاکرمی، کیان؛ عباسی، حامد (1397). شناسایی و تحلیل پیشران­های موثر بر توسعة منطقه­ای استان البرز با رویکرد برنامه­ریزی سناریو مبنا، نشریة علمی- پژوهشی آمایش سرزمین، شماره 10، صص166-139. https://doi.org/10.22059/JTCP.2018.254262.669854
زارع احمدآبادی، حبیب؛ آخوندزاده؛ محسن­رضا، صفاری دربرزی، علی (1401). طراحی چهارچوب آینده­نگاری توسعة منطقه با محوریت تحولات اجتماعی و فرهنگی، مجلة علمی- پژوهشی مطالعات مدیریت راهبردی، شماره 49، صص 95-73. https://doi.org/10.22034/SMSJ.2022.130604
زالی، نادر (1398). آینده­نگاری منطقه­ای بازتعریف آینده­پژوهانه از فرآیند برنامه­ریزی منطقه­ای، دو فصلنامه آینده­پژوهی ایران، دوره 4، شماره 1، 288-263. https://doi.org/10.30479/JFS.2019.9822.1033
زیاری، کرامت الله؛ علیرضا محمدی (1395). ‌مدیریت توسعة منطقه­ای با تأکید بر ایران، انتشارات دانشگاه تهران.
سلاورزی­زاده، محمد؛ شیخی، حجت؛ گلدوستی، زینب (1400). شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر توسعة شهری با رویکرد آینده­نگاری (مطالعة موردی: شهر ایلام)، پژوهش­های جغرافیای انسانی، دوره 53، شماره 4 ، صص 1508، 1491. https://doi.org/10.22059/JHGR.2021.303319.1008124
شنبه پور، فرشته، صفایی پور، مسعود (1398)، آینده نگاری توسعه شهری با رویکرد سناریونویسی (مطالعه موردی: کلانشهر اهواز)، جغرافیا و روابط انسانی، آئیژ عزمی، سال دوم، شماره 3، صص 475- 456.https://www.gahr.ir/article_104095.html
صفایی­پور، مسعود؛ مرادی، هوشنگ (1402). شناسایی پیشران­های کلیدی موثر بر آیندة توسعة گردشگری مذهبی شهر مهران، فصلنامه چشم­انداز شهرهای آینده، دوره چهارم، شماره 3 (15)،صص 124-103. https://doi.org/10.61186/jvfc.4.3.103
صیدبیگی، صادق؛ موسی­پور میاندهی، پری؛ ملانیا جلودار، شهرام؛ مالمیر، مریم (1401). شناسایی عوامل کلیدی توسعة شهری با رویکرد آینده­پژوهی (مطالعة موردی: شهر ساری)، فصلنامه علمی مطالعات برنامه­ریزی سکونتگاه­های انسانی، دوره 17، شماره1 (58)، صص 106-89 .https://srb.sanad.iau.ir/en/Article/1032201
فنی، زهره، کاظمی، لاله (1395)، آینده پژوهی و سناریونگاری برای برنامه ریزی توسعه محله ای بر پایه تحلیل سیستمی با مطالعه محله سنگلج تهران، مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری،  شماره 21، صص 29- 15.https://sspp.iranjournals.ir/article_25002.html
 
کاموسی­علمداری، جواد؛ اصغری، حسین؛ پورشیخیان، علیرضا؛ حسنی­مهر، صدیقه (1400). تحلیلی بر چالش­ها و راهبردهای توسعة پایدار منطقه­ای با رویکرد آینده­پژوهی (مطالعة موردی: منطقة آزاد ارس)، فصلنامه علمی- پژوهشی برنامه­ریزی منطقه­ای، دوره11، شماره 44، صص118-106.https://doi.org/10.30495/JZPM.2022.4068
ناظمی آشتی، امیر، قدیری، روح الله (1385)، آینده­نگاری از مفهوم تا اجرا، تهران، مرکز صنایع نوین.
 
 
 
Abdoli, Sh., Habib, F., Babazadeh, M (2018) Making spatial development scenario for south of Bushehr province, Iran, based on strategic foresight, Journal of Environment Development Sustain, Vol.20, Pp.1293–1309. https://link.springer.com/article/10.1007/s10668-017-9940-x
Apostolache, M. A. (2014). Regional development in Romania–from regulations to practice, Procedia Economics and Finance, 8, 35-41.https://doi.org/10.1016/S2212-5671(14)00059-8
Azis, I.J. (2020). Regional Development and Noneconomic Factors, International Encyclopedia of Human Geography (Second Edition), 269-274.https://dx.doi.org/10.1016/B978-0-08-102295-5.10117-9
Deng, X., Liang, L., Wu, F., Wang, Z., & He, S. (2022). A review of the balance of regional development in China from the perspective of development geography. Journal of Geographical Sciences, 32(1), 3- 22.https://dx.doi.org/10.1007/s11442-021-1930-0
Dixon, T. J., Karuri-Sebina, G., Ravetz, J., & Tewdwr-Jones, M. (2023). Re-imagining the future: city region foresight and visioning in an era of fragmented governance. Regional Studies, 57(4), 609-616.https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00343404.2022.2076825
Dufva, M., Könnölä, T., & Koivisto, R. (2015). Multi-layered foresight: Lessons from regional foresight in Chile. Futures, 73, 100-111.https://doi.org/10.1016/j.futures.2015.08.010
Haegeman, K., Spiesberger, M., Könnölä, T (2017). Evaluating foresight in transnational research programming, Journal of Technological Forecasting and Social Change, Vol.115, Pp.313-326. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2016.07.017
Jovovic, R., Draskovic, M., Delibasic, M., & Jovovic, M (2017). The concept of sustainable regional development – institutional aspects, policies and prospects, Journal of International Studies, 10(1), 255-266.https://doi.org/10.14254/2071-8330.2017/10-1/18
Komissarova, M.A., Kulikov, M.M., Afanasiev, M.M., Guzenko, N.V (2020). The Foresight Methodology in Strategic Planning at Regional Level, International Journal of Economics and Business Administration, Volume VIII, Special Issue 1.https://ijeba.com/journal/506
Mithun, M. Z. (2021). Regional development planning and disparity in Bangladesh. E3 Journal of Business Management and Economics, 11(1), 10-20.http://dx.doi.org/10.18685/EJBME(11)1_EJBME-20-013
Niu, N., Liu, X., Jin, H., Ye, X., Liu, Y., Li, X. Li, S. (2017). Integrating multi-source big data to infer building functions. International Journal of Geographical Information Science, 31(9), 1871–1890.https://doi.org/10.1080/13658816.2017.1325489
Wiebe, K., & Gotor, E. (2023). Foresight Partnership Forum: Forum report.https://hdl.handle.net/10568/140230
Rana, S., Kiminami, L., Furuzawa, S. (2022). Literature Review on Regional Development, Entrepreneurship, Social Innovation and Disaster Risk Management. In: Entrepreneurship and Social Innovation for Sustainability. SpringerBriefs in Economics. Springer, Singapore, 9- 18.https://doi.org/10.1007/978-981-19-7115-0-2
Xi, G. L., Zhen, F., & Chang, E. Y. (2016). Measuring urban space of flows in information: Empirical evidence from Nanjing, China. International Review for Spatial Planning and Sustainable Development, 4(4), 42–57.https://cir.nii.ac.jp/crid/1390001205504617216