شناسایی و تحلیل پیشران‌های مؤثر بر آمایش سرزمین با تأکید بر رویکرد آینده پژوهی(نمونۀ موردی: استان خوزستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیارگروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، زاهدان، ایران

2 کارشناس ارشد برنامه‌ریزی منطقه‌ای، گروه شهرسازی، دانشکدة هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران

چکیده

امروزه آمایش سرزمین، به­عنوان یک راهکار، به مناسب­ترین بستر برای برنامه­ریزی و توسعه در کشورها تبدیل شده است. در همین راستا، یکی از اهداف اصلی آن، مدیریت خردمندانه در راستای استفادة بهینه از ظرفیت­های سرزمین در جهت ارتقای سطح رفاه و توسعه­ است؛ از این­رو با نظر به اهداف آمایش سرزمین، توجه به مناطق محروم که دارای پتانسیل­­های بالقوه­ای هستند، اهمیت ­می­یابد. در پژوهش حاضر تلاش­ شده است با مشارکت مدیران و مسؤلان و خبرگان دانشگاهی، پیشران‌های کلیدی تأثیرگذار بر توسعة استان خوزستان شناسایی و در نهایت سناریوهای مؤثر بر توسعة آتی استان تدوین شود. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی است. روش گردآوری داده‌ها و اطلاعات کتابخانه‌ای، اسنادی و پیمایشی بود. جامعة آماری پژوهش، جمعی از خبرگان و متخصصان صاحب­نظر در حوزة برنامه­ریزی شهری، منطقه­ای، به­صورت نمونه­گیری هدفمند انتخاب شده­اند. جهت تجزیه­وتحلیل اطلاعات به­دست­آمده، از تحلیل اثرات متقاطع در نرم­افزار «Micmac» استفاده شده است. نتایج این پژوهش حاکی از این است که فناوری، بهای جهانی نفت، سیاست خارجی و الگوی تعاملات بین­المللی به­عنوان عوامل کلیدی، با اهمیت و عدم قطعیت بالا شناسایی شده­اند و 8 سناریو که نشان­دهندة وضعیت توسعة آتی استان می­باشند، برمبنای این عوامل تدوین شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Identification and Analysis of Drivers Effective on Development Based on Land Use With an Emphasis on the Future Research Approach (Case Study: Khuzestan Province)

نویسندگان [English]

  • Issa Sheibani Amin 1
  • Mohammad Mahdi Sheikhveisi 2
1 Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning , Payam Noor University, Zahedan, Iran.
2 Master of Regional Planning , Department of Urban Planning , Faculty of Art and Architecture,Yazd University, Yazd, Iran.
چکیده [English]

In the present era, land planning has become a suitable method for planning and development in countries. In this regard, one of its main goals is wise management for the optimal use of land capacities in order to improve the level of development and construction. Therefore, considering the goals of land development, it is important to pay attention to deprived areas that have potential. In the present study, with the participation of managers, officials and academic experts, key factors affecting the development of Khuzestan Province were identified and finally scenarios affecting the future development of the province were developed. This research is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of research method. The method of collecting data and information was library, documentary and survey. The statistical population of the research is a group of experts and specialists in the field of urban and regional planning who were selected through purposive sampling. In order to analyze the information obtained, cross-effects analysis was used in Micmac software. The results of this research indicate that technology, global oil prices, foreign policy, and the pattern of international interactions have been identified as key factors with high importance and uncertainty, and 8 scenarios indicating the future development of the province have been identified.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Foresight
  • Land use planning
  • Development
  • Khuzestan

مراجع

انصاری­لاری، احمد؛ صدری­زاده، مهین­تاج (1389). نقش کاربری بهینة زمین در توسعة شهر لار، آمایش محیط، 3(9)، 79-96. https://sid.ir/paper/130463/fa
ایران­نژاد، ابراهیم؛ صبوری، رباب (1403). بررسی نقش مشارکت مردمی در برنامه­ریزی منطقه­ای استان آذربایجان شرقی، فصلنامة تخصصی حکمرانی متعالی،4(3).97-122. https://hm.sndu.ac.ir/article_2845_4c958a6bcb1c9096ce7eef8b368c3768.pdf
اطلاعات آماری (1397). برگرفته از سایت: آمار ایران.www.amar.org.ir
باقری، مریم؛ خسروی، یونس؛ زمانی، عباسعلی (1400). آینده­پژوهی در محیط زیست براساس آمایش سرزمین به­روش سناریوپردازی (مطالعة موردی: استان زنجان)، مطالعات علوم محیط زیست.،(4).4398-4410. https://www.jess.ir/article_141086_f511a4dcf6ed1bda7ed9715a0f3c692b.pdf
جعفرلو، علی­اکبر؛ غفران، منیره؛ نظری، سحر (1401). مسائل کلان توسعة شهری و روستایی و آمایش سرزمین در افق ایران ۱۴۲۰ با رویکرد آینده­پژوهی استراتژیک، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 25(77). 4-1404.http://dx.doi.org/10.61186/jgs.25.77.11
جعفریان، بابک؛ سرور، رحیم؛ برنا، رضا (1398). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر وضعیت آیندة آمایش سرزمین استان تهران با رویکرد آینده­پژوهی، جغرافیایی سرزمین، 16(61 )، 17-36. https://sanad.iau.ir/fa/Article/822565
جوانشیری، مهدی؛ نبیونی، سیروس؛ نامدارزاده، مسلم (1400). آینده‌نگری توسعة منطقه‌ای و تحقق‌پذیری طرح‌های آمایش سرزمینی کشور (مطالعة موردی: استان خراسان رضوی)، فصلنامة علمی - پژوهشی برنامه­ریزی منطقه‌ای، 12(47).55-76 .                                    
DOI: 10.30495/JZPM.2021.25606.3704
حاجی­حسینی، حبیب­اله؛ میری، غلامرضا؛ انوری، محمودرضا (1401). «عوامل مؤثر در عدم پیروی توسعة پایدار روستاهای شهرستان زابل از اصول آمایش سرزمین»، فصلنامة  روستا و توسعة پایدار فضا، دوره سوم، شماره 1: 101-116. https://doi.org/10.22077/vssd.2022.5181.1092
دانش­مهر، حسین؛ خالق­پناه، کمال؛ هدایت، عثمان (1399). توسعة‌ مرزمحور و اضمحلال ظرفیت‌ها و فرصت‌های اجتماعات مرزی؛ با تأکید بر نقد بازارچه‌های مرزی (مورد مطالعه: بازارچه‌های مرزی نور شهرستان بانه و خاو و میرآباد شهرستان­مریوان، برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 12(43).241-278.   https://doi.org/10.22054/qjsd.2020.53491.2011
زالی، نادر (1398). آینده‌نگاری منطقه‌ای بازتعریف آینده‌پژوهانه از فرآیند برنامه‌ریزی منطقه‌ای، آینده­پژوهی ایران، سال چهارم، شماره1: 288-263. https://doi.org/10.30479/jfs.2019.9822.1033
ساسان­پور، فرزانه؛ جعفری راد، مریم (1400). «تحلیل رقابت­پذیری منطقه‌ای با رویکرد سناریونگاری (مورد مطالعه: شهرستان های استان البرز)»فصلنامه چشم­انداز شهرهای آینده، دوره دوم، شماره3: 51-72.  http://jvfc.ir/article-1-92-fa.html
سپهردوست، حمید؛ باروتی، مهسا (1397). تحلیل رابطة اشتغال نیروی انسانی و راهبرد توسعة پایدار منطقه­ای، برنامه­ریزی رفاه و توسعة اجتماعی،9(34).35-62.https://doi.org/10.22054/qjsd.2018.9000
سلاورزی­زاده، محمد؛ شیخی، حجت؛ حاتمی، شهین (1400). شناسایی و تحلیل عوامل کلیدی مؤثر بر توسعة مسکن اجتماعی با تأکید بر آینده‌نگاری (مورد شناسی: شهر ایلام)، جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، 11(39).199-224. https://doi.org/10.22111/gaij.2021.6396
صدرموسوی، میرستار؛ آقایاری هیر، محسن؛ ولایی، محمد (1399). تحلیل عوامل مؤثر بر کاهش فقر در نواحی روستایی شهرستان میاندوآب، فصلنامة اقتصاد فضا و توسعة روستایی، 9(4). 193-216.https://dorl.net/dor/20.1001.1.23222131.1399.9.34.5.4
صدیق، میرابراهیم؛ شیرزادی، رضا؛ راشدی، اسدالله (1400). تحلیلی بر نقش مدیریت محلی با تأکید بر شوراها در استحکام نظام جمهوری اسلامی ایران، آمایش سرزمین،1(2)365-393.https://doi.org/10.22059/jtcp.2021.320730.670210   
صدیقی، الهام؛ سلمان­ماهینی، عبدالرسول؛ میرکریمی، سیدحامد؛ دلیری، حسن؛ فث، برایان (1398). شناسایی و تحلیل پیشران­های کلیدی آمایش منطقه­ای براساس آینده­پژوهی در شهرستان گرگان، مجلة آمایش سرزمین، دوره11، شماره2:205-233.https://doi.org/10.22059/jtcp.2019.285863.670010
علی­پور، عباس؛ احمدی، مظهر (1399). تحلیل و بررسی ملاحظات سیاسی، دفاعی و امنیتی آمایش سرزمین در مناطق مرزی کشور (مطالعة موردی: استان ایلام)، فصلنامة آماد و فناوری دفاعی،3(1).11-40. https://amfad.sndu.ac.ir/article_2030_685db4cf6ef1bbfb0b6ea7dd2006f6be.pdf
علی­پور، عباس؛ هاشمی، سیدمصطفی؛ اسماعیل­زاده، یعقوب (1396) ملاحظات دفاعی– امنیتی آمایش سرزمین در استان آذربایجان شرقی و تدوین راهبردها، جغرافیا و آمایش شهری منطقه­ای، 7 (24).233-250. https://doi.org/10.22111/gaij.2017.3391
علیزاده، هوشمند؛ کرمی، سونیا؛ علی­بخشی، آمنه (1399). بررسی نابرابری در توزیع فضایی شاخص­های اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و خدماتی در مناطق شهری تبریز، فصلنامة برنامه­ریزی و توسعة شهری و منطقه ای.5(13).57-84. https://doi.org/10.22054/urdp.2021.52426.1216
فرجی­راد، خدر؛ کاظمیان، غلامرضا (1396). تحلیل فضایی عوامل اجتماعی و فرهنگی پیشران و مانع آمایش و توسعة منطقه‌ای در استان خراسان شمالی، جامعه­شناسی کاربردی، 28 (4). 172-155.https://doi.org/10.22108/jas.2017.21737
لطفی، معصومه و همکاران (1397) بررسی آلودگی صوتی مولدهای دیزلی در فعالیت های ساختمان سازی در شهر تهران، فصلنامه بهداشت و ایمنی کار، دانشگاه علوم پزشکی تهران، 8(2)، 162-149.https://jhsw.tums.ac.ir/article-1-5855-fa.html  
مطالعات سند ملی آمایش سرزمین نظام سکونتگاهی و توزیع فضایی جمعیت (1398). مرکز پژوهش­های توسعه و آینده­نگری. https://www.dfrc.ir/
منوچهری، سوران؛ برقی، حمید؛ قنبری، یوسف (1402). تحلیل ساختاری پیشران‏های توسعه‏ای مؤثر بر تحقق‏پذیری طرح آمایش سرزمین استان کردستان بر مبنای نقش‌آفرینی نواحی روستایی، نشریه جغرافیا و توسعه، 21(72). 238-205. https://doi.org/10.22111/gdij.2023.44024.3462
موسوی، میرنجف؛ قادری، رضا؛ تقی­لو، علی­اکبر؛ کهکی، فاطمه­السادات (1397). تدوین سناریوهای تحقق­پذیری آمایش سرزمین (مطالعة موردی: استان خراسان رضوی)، آمایش سرزمین، 10(1 )، 65-91.https://doi.org/10.22059/jtcp.2018.247488.669826
نجاری، مهدی؛ حسنی، محمد (1399). تبیین نابرابری جغرافیایی فرصت­های دسترسی به آموزش عالی و ارائة مدل به­منظور آمایش و نیل به عدالت آموزشی (مطالعة موردی: شهرستان­های استان آذربایجان غربی)، پژوهش­های جغرافیای انسانی، 52(1). 165-180.  https://doi.org/10.22059/jhgr.2018.261731.1007741
نجفی، سعید (1398). تحلیل عوامل مؤثر بر توسعة شهرهای مرزی با رویکرد آینده‌پژوهی (نمونة موردی: شهر زابل)، مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 14(۳)، 773-789.‎http://jshsp.iaurasht.ac.ir/article_669625.html
نوروزی، ابوالفضل (1395). آمایش مناطق مرزی با تأکید بر مزیت­های نسبی داخلی و فرصت‌های بیرونی در راستای اقتصاد مقاومتی )مطالعة موردی: استان خراسان جنوبی-کشور افغانستان)، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة جغرافیا، دانشگاه تهران. https://lib.ut.ac.ir/site/catalogue/1326160
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (1398). www.ict.gov.ir
 
 
Azzahiroh, M. (2022). Local Government Understanding in Regional Development Planning: Systematic Literature Review.5(2).177-188. http://dx.doi.org/10.19109/jssp.v5i2.8722
Dixon, T. J., & Tewdwr-Jones, M. (2021). Urban futures: Planning for city foresight and city visions. In Urban futures (pp. 1-16). Policy Press.‏ ESDP European Spatial Development Perspective, 1999. https://doi.org/10.2307/j.ctv1nh3m7n
Sheikh, Hira, Marcus Foth, and Peta Mitchell. )2022(. “More-than-Human City-Region Foresight: Multispecies Entanglements in Regional Governance and Planning.” Regional Studies 57 (4): 642–55. https://doi.org/10.1080/00343404.2022.2045266
Szpilko, D. (2020). Foresight as a Tool for the Planning and Implementation of Visions for Smart City Development. Energies, 13(7), 1782.https://doi.org/10.3390/en13071782
جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای
دوره 15، شماره 54
فروردین 1404
صفحه 203-234

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 19 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری: 22 دی 1403
  • تاریخ پذیرش: 14 بهمن 1403

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار