تعیین قلمروهای مناسب فعالیت پرورش دام سبک با رویکرد آمایشی (نمونۀ موردی: استان خراسان رضوی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر گروه اقتصاد گردشگری پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی خراسان رضوی، مشهد ، ایران

2 استادیار گروه اقتصاد کشاورزی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد ، ایران.

3 پژوهشگر گروه اقتصاد گردشگری پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی خراسان رضوی، مشهد، ایران

چکیده

هدف از تعیین قلمروهای مناسب فعالیتی آن است که هر قلمرو با توجه به شایستگی‌ها و مزیت‌های خود و در چهارچوب سیاست‌های کلان سرزمینی، در چند رشته از فعالیت‌های اقتصادی نقش تخصصی ایفا نماید و بر اساس آن با سایر مناطق تعامل برقرار کند؛ لذا در این مطالعه سعی شده است با استفاده از سه گروه شاخص شامل: اقلیم (بارش و درصد تبخیر و تعرق به مجموع بارش سالانه)، آب (وضعیت سرانة آب تجدیدشونده) و دام- مرتع (نسبت دام موجود به دام مجاز و توان اکولوژی مرتع) به تعیین قلمروهای مناسب مرتع­داری و پرورش دام سبک در خراسان رضوی پرداخته شود. برای این منظور، داده‌های آن­ها برای 33 شهرستان استان تهیه و به کمک یکی از روش‌های تصمیم­گیری چندمعیاره یعنی «تاپسیس فازی»، اولویت­بندی شد و سپس بر اساس آن، قلمروهای مناسب توسعة فعالیت دام سبک، به تفکیک شهرستان­ها، تعیین شد. پژوهش حاضر به لحاظ نوع هدف در میان پژوهش‌های کاربردی و به لحاظ نوع روش در طبقه­بندی تحقیقات توصیفی-پیمایشی قرار می­گیرد. جامعة آماری مورد بررسی شامل 20 نفر از خبرگان و کارشناسان در حوزه‌های‌کشاورزی، مرتع­داری و پرورش دام سبک در استان خراسان رضوی در سال 1401 بوده است. نتایج مطالعه نشان­داد که شهرستان­های: چناران، خوشاب، تربت حیدریه، صالح­آباد، کوه­سرخ، سرخس و قوچان قلمروهای مناسب برای تداوم فعالیت پرورش دام سبک در استان هستند؛ لذا در راستای تداوم این فعالیت در سال‌های آتی اگرچه شرط لازم با درنظرگرفتن آب قابل برنامه­ریزی برای کشاورزی، کاهش تعداد دام در حد مجاز و انجام طرح‌های مرتع­داری جهت بهبود و تقویت مراتع می‌باشد ولی شرط کافی کاهش وابستگی دام به مرتع است که تنها از طریق اصلاح نژاد و حرکت از دامداری سنتی به سمت دامداری صنعتی به­وقوع می‌پیوندد. در نتیجه با وجود این­که هزینة نگهداری دام سبک به شیوة صنعتی بالاست ولی وضعیت مراتع، آب و اقلیم استان دامداران را ناگزیر به حرکت به­سوی دامداری صنعتی می­نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Determining the Suitable Areas of Light Livestock Breeding Activity With an Experimental Approach (Case Study: Razavi Khorasan Province)

نویسندگان [English]

  • Sara Parsapour 1
  • Ali Firuz Zare 2
  • Maryam Rasoulzadeh 3
  • Ali Rahnama 3
1 Researcher of Tourism Research Institute, Iranian Academic Center for Education, Culture and Research (ACECR), Mashhad, Iran
2 Assistant Professor, Department of Agricultural Economics, Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad,Iran
3 Researcher of Tourism Research Institute, Iranian Academic Center for Education, Culture and Research (ACECR), Mashhad, Iran
چکیده [English]

The purpose of determining suitable activity territories is that each territory, according to its merits and advantages and within the framework of macro-territorial policies, plays a specialized role in several fields of economic activities and interacts with other regions based on that. Therefore, in this study, it has been tried to use three groups of indicators, including climate (rainfall and percentage of evaporation and transpiration to total annual precipitation), water (renewable water status per capita) and livestock-pasture (the ratio of existing livestock to permitted livestock and capacity Pasture ecology) to determine suitable areas for pasture and light livestock breeding in Razavi Khorasan. For this purpose, their data for 33 cities of the province were prepared and prioritized with the help of one of the multi-criteria decision-making methods, i.e. Fuzzy TOPSIS, and then based on that, the suitable territories for the development of light livestock activities were determined by the cities. In terms of the type of goal, the current research is among applied researches and in terms of the type of method, it is classified as descriptive-survey research.  The studied statistical population included 20 experts in the fields of agriculture, grazing and light livestock breeding in Razavi Khorasan province in 1401. The results of the study showed that the cities of Chenaran, Khoshab, Torbat Heydarieh, Saleh Abad, Kohsorkh, Sarkhs and Qochan are suitable areas for the continuation of light livestock breeding in the province. Therefore, in order to continue this activity in the coming years, although it is a necessary condition to reduce the number of livestock within the permissible limits and to carry out grazing projects to improve and strengthen the pastures, taking into account the water that can be programmed for agriculture, but the sufficient condition is to reduce the dependence of livestock on pastures. It happens only through breeding and moving from traditional animal husbandry to industrial animal husbandry. As a result, even though the cost of maintaining light livestock in an industrial way is high, but the condition of the pastures, water and climate of the province makes the ranchers inevitably move towards industrial livestock farming.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Land Use
  • Grazing
  • Ecological Power
  • Fuzzy Topsis
اشرف­زاده، محرم؛ نیک­نهاد قره­ماخر، حمید؛ احمدی میرقائد، فضل­الله؛ جعفری، سمیه. (1395). ارزیابی توان اکولوژیکی مراتع منطقة «بلوچی» شهرستان لار برای توسعة مرتع­داری. فصلنامة علمی- پژوهشی تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 3(23):644-636.
اجتماعی، بابک؛ کشاورز، مرضیه. (1401). ارزیابی قابلیت اکولوژیک اراضی شهرستان فیروزآباد برای استمرار و گسترش فعالیت­های کشاورزی و مرتع­داری. نشریة علمی- پژوهشی جغرافیا و توسعه، (69): 128-151.
بهرامی، منیره؛ سرمدیان، فریدون؛ پذیرا، ابراهیم. (1402). ارزیابی توان اکولوژیک کشاورزی استان البرز با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی و تحلیل سلسله­مراتبی، مجله علوم گیاهان زراعی ایران، 54(2)، 179-165.
حاتمی کاهکش، ایرج؛ دشتی، سولماز؛ عطار روشن، سینا. (1397). مقایسة کارایی مدل اکولوژیکی مخدوم و فائو برای برآورد توان اکولوژیکی کاربری کشاورزی و مرتع­داری (مطالعة موردی: حوضة آبخیز آبهار خوزستان). نشریه دانش کشاورزی و تولید پایدار، 28(3)، 78-67.
حجازی، سید اسدالله؛ حقی، یعقوب؛ تیلکوی بگه جان، فاطمه؛ نصیری، ثریا. (1403). ارزیابی توان اکولوژیکی کشاورزی شهرستان دهگلان با رویکرد آمایش سرزمین، مجله جغرافیا و روابط انسانی، 6(4)، 1081-1064.
خلیفه، مریم؛ علی­خواه اصل، مرضیه؛ رضوانی، محمد. (1397). ارزیابی قابلیت اراضی برای توسعة کشاورزی و مرتع­داری با استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله­مراتبی (مطالعة موردی: حوضة آبخیز گزدراز- لاور ساحلی استان بوشهر). فصلنامة تحقیقات جغرافیایی، 33(1)، 110-123.
خلیلی، سروش؛ سلطانی­نژاد، حمید؛ توکلی‌نیا، جمیله. (1398). ارزیابی توان اکولوژیک کشاورزی شهرستان استهبان. مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 50(2)، 265-280
داداشی رودباری، عباسعلی؛ فلاح قالهری، غلام­عباس؛ کرمی، مختار؛ باعقیده، محمد. (1395). تحلیل تغییرات بارش حوضة آبریز «هراز» با استفاده از روش‌های آماری و تکنیک تحلیل طیفی. مجله هیدروژئومورفولوژی، (7)،59-86.
ذیلویی، نسرین؛ مجنون، ناصر؛ جهان‌سوز، محمدرضا؛ مخدوم، مجید. (1398). ارزیابی توان اکولوژیکی شهرستان ورامین برای توسعة فعالیت‏های کشاورزی با استفاده از مدل اکولوژیکی ایران، مجله علوم گیاهان زراعی ایران، 50(2)، 132-117.
رحمان­آبادی، حسن؛ حسین­زاده، محمدمهدی؛ میرباقری، بابک. (1400). مدیریت و برنامه­ریزی فضای جغرافیایی شهرستان «کنگاور» جهت کاربری­های کشاورزی و مرتع­داری، نشریة آمایش سرزمین، 13(1)، 140-115.
عباس­زاده طهرانی، نادیا؛ جانعلی­پور، میلاد؛ سرگلزائی اول،  بهمن. (1402). ارزیابی توان اکولوژیکی دشت سیستان با تلفیق مدل‌های چندعامله مخدوم و فناوری‌های سنجش­ازدور و ساج، مجله پژوهش­های محیط زیست، 14(28)، 179-159.
فرجی، امین؛ صحنه، فریبا. (1399). ارزیابی توان اکولوژیک سرزمین در استان گلستان به­منظور توسعة کاربری‌های کشاورزی با رویکرد آمایش سرزمین. مجله آمایش سرزمین، 16(2)، 253-274.
قدیری معصوم، مجتبی؛ حجی­پور، محمد. (1395). آمایش اکولوژیکی مکان در راستای پیشبرد توسعة پایدار کشاورزی- مورد: کاشت پسته در شهرستان نهبندان، فصلنامة آمایش جغرافیایی فضا، 6(22)، 124-109.
کاشفی‌دوست، دیمن؛ ابراهیم­زاده، عیسی؛ موسوی، میرنجف. (1401). ارزیابی توان اکولوژیکی کشاورزی با رویکرد آمایشی و توسعة منطقه‌ای (مطالعة موردی: استان آذربایجان غربی)، فصلنامة آمایش جغرافیایی فضا، 11(42)، 89-75.
معین‌الدینی، مظاهر؛ خراسانی، نعمت­اله؛ دانه‌کار، افشین؛ دروی­صفت، علی­اصغر. (1395). مکان‌یابی محل دفن پسماند شهر کرج با استفاده از تاپسیس فازی سلسله­مراتبی (مطالعة موردی: شهر کرج). مجله منابع طبیعی ایران، 64(2)، 167-155.
نظامی، آرش؛ پوررشنو، فیروز؛ میر، علی. (1397). رتبه‌بندی و مقایسة شهرستان‌های استان لرستان در بخش بهداشت و خدمات بهداشتی با استفاده از روش «TOPSIS». فصلنامة علمی- پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی لرستان، 20(2)، 31-22.
 
References
 
Chen,. CT. Extensions of the TOPSIS for group decision-making under fuzzy environment. Fuzzy Sets and Systems 2000; 114: 1-9.
Govindan K, Shaligram PP, Sasi K. A hybrid approach using ISM and fuzzy TOPSIS for the selection of reverse logistics provider, Resources, Conservation and Recycling 2009; 54 :28–36.
Jieying, Ch.; Xiaohui, H.; Chuanf ,Z. (2023),  Spatial and temporal variation and driving factors of ecological carrying capacity in the Pan-Pearl River Basin, China, Ecological Indicators, Volume 151, July 2023, 110318.
Salas Lopez, R., Gomez Fernandez, D., Silva Lopez, J.O., Rojas Briceno, N.B., Oliva, M., Terrones Murga, Barrena Gurbillón, M.Á (2020). Land Suitability for Coffee (Coffea arabica) growing in Amazonas, Peru: Integrated use of AHP, GIS and RS. ISPRS International Journal of Geo-Information, 9(11), 673  
Villar-Rúa, S., Acuña-Alonso, C., and Álvarez, X. (2024). Estimation of the ecological integrity of the Guadiana River using Partial Least Squares Path Modelling and simulation scenarios. Science of The Total Environment, 954, 176305.
Wang, Y.,Yao, H., Murray, S. (2024), Balancing urbanization, agricultural production and ecological integrity: A cross-scale landscape functional and structural approach in China, Land Use Policy, Volume 141, June 2024, 107156.
Yohannes, H. and Soromessa, T. (2018), Land Suitability assessment for major crops by using GIS – based multi – criteria approach in Andit Tid Watershed, Ethiopia.
Zhang Ze; Baoqing Hu; Haihong Qiu (2023), Spatial and temporal variation and prediction of ecological carrying capacity based on machine learning and PLUS model, Ecological Indicators, Volume 154, October 2023, 110611.