بررسی اثر نوسانات اقتصادی بر نرخ رشد جمعیت شهری استان‌های ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه بیرجند، بیرجند ایران

2 دکتری تخصصی، کارشناس اقتصادی اداره امور اقتصادی و دارایی خراسان جنوبی، بیرجند، ایران.

چکیده

در سال‌های اخیر، نرخ رشد جمعیت در ایران با روندی کاهشی همراه بوده است؛ پدیده‌ای که به نظر می‌رسد تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شکل گرفته باشد. یکی از عوامل مؤثر در این روند، نوسانات شدید متغیرهای اقتصادی مانند: نرخ ارز، تورم، درآمد خانوار، رشد اقتصادی و نابرابری درآمدی است که می‌توانند از طریق افزایش هزینه‌های زندگی و نااطمینانی نسبت به آینده، بر تصمیم‌گیری خانوارها در زمینة ازدواج و فرزندآوری تأثیرگذار باشند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر نوسانات اقتصادی بر نرخ رشد جمعیت شهری استان‌های ایران، طی دورة زمانی ۱۳۷۶ تا ۱۴۰۱، با استفاده از مدل بیزین پنل‌ور (Bayesian Panel VAR) انجام شده است. یافته‌ها نشان­می‌دهند که تورم و ضریب جینی بیشترین تأثیر منفی بلندمدت را بر نرخ رشد جمعیت شهری دارند. نرخ ارز نیز تأثیری منفی و نسبتاً معنادار دارد در حالی‌که رشد اقتصادی اثری مثبت ولی محدود از خود نشان داده است. درآمد خانوار نیز با وجود جایگاه مهم در ادبیات نظری، در این پژوهش کم‌اثرترین متغیر در میان عوامل مورد بررسی بوده است. این نتایج گویای آن است که تأثیر متغیرهای اقتصادی بر تحولات جمعیتی تابعی از عوامل ساختاری، منطقه‌ای و نهادی است و نمی‌توان اثر یک‌دست و یکنواختی را برای همة مناطق کشور مفروض دانست؛ از این‌رو در تحلیل‌های سیاست‌گذاری جمعیتی، توجه به زمینه‌های بومی در کنار متغیرهای اقتصادی، ضرورتی انکارناپذیر است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Investigating the Effect of Economic Fluctuations on the Urban Population Growth Rate of Iran’s Provinces

نویسندگان [English]

  • Ahmad Bakhshi 1
  • Yaqub Fatemi Zardan 2
1 Associate Professor, Department of Political Science, University of Birjand, Birjand, Iran
2 PhD, Economic Expert, South Khorasan Economic and Finance Department, Birjand, Iran.
چکیده [English]

In recent years, the population growth rate in Iran has followed a declining trend—a phenomenon that appears to have been shaped by a combination of economic, social, and cultural factors. One of the influential factors in this trend is the severe fluctuation of economic variables such as exchange rate, inflation, household income, economic growth, and income inequality, which can affect household decisions regarding marriage and childbearing through rising living costs and increasing uncertainty about the future. The present study aims to examine the effect of economic fluctuations on the urban population growth rate of Iran’s provinces during the period 1997 to 2022, using the Bayesian Panel VAR (Vector Autoregression) model. The findings indicate that inflation and the Gini coefficient have the most significant long-term negative effects on urban population growth. The exchange rate also shows a negative and relatively significant effect, while economic growth has a positive but limited impact. Despite its theoretical importance, household income is found to be the least influential variable among the factors examined in this study. These results indicate that the impact of economic variables on demographic changes depends on structural, regional, and institutional factors, and a uniform effect across all regions of the country cannot be assumed. Therefore, in demographic policymaking, considering local contexts alongside economic indicators is an undeniable necessity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Population
  • Province
  • Economic Shock
  • Bayesian Panel VAR
  • Gini Coefficient
  • Household Income. JEL Classification: R23
  • R11
  • C01

مراجع

ابریشمی، حمید؛ برخورداری، سجاد؛ جدیدزاده؛ علی؛ عبدی، مائده. (۱۴۰۲). اثر متغیّرهای جمعیت‏­‌شناختی بر پویایی درآمد خالص خانوارهای شهری و روستایی. پژوهش­های برنامه و توسعه، 4(1)، 67-99.‎ doi:10.22034/pbr.2023.363360.1275
الهی، ناصر؛ نجارزاده، ابوالفضل؛ عسگری، مهدی. (۱۳۹۳). ارزیابی ماندگاری تورم در ایران، فصلنامه برنامه‌ریزی و بودجه، ۱۹(۳)، ۴۷-۶۸. http://jpbud.ir/article-1-1205-fa.html
بخشی، احمد؛ فاطمی زردان، یعقوب. (1404). بررسی نحوة تأثیرپذیری نرخ رشد جمعیت روستایی استان‌های ایران از شوک‌های اقتصادی. روستا و توسعة پایدار فضا، 6(1).‎ doi:10.22077/vssd.2024.7827.1258
سایه­میری علی؛ نیک­گفتار، لیلی؛ عسگری، حشمت­الله؛ شایان، عبدلله. (۱۳۹۹). فراتحلیل تأثیر رشد جمعیت بر رشد اقتصادی رفاه اجتماعی، ۲۰ (۷۹) :۱۵۲-۱۱۹. http://refahj.uswr.ac.ir/article-۱-۳۴۸۳-fa.html
صابری، محدثه؛ افشاری، زهرا؛ سرلک، احمد؛ فخرحسینی، سیدفخرالدین؛ صفرزاده، اسماعیل. (۱۴۰۰). بررسی تأثیر سالمندی جمعیت و سرمایة انسانی بر رشد اقتصادی در ایران در چهارچوب مدل­نسل‌های هم‌پوشان. فصلنامة­علمی نظریه­های­کاربردی اقتصاد، 8(3)، 29-54.‎ https://civilica.com/doc/1351354
صفدری، حمید؛ سلیمی­فر، مصطفی؛ ناجی­میدانی، علی­اکبر. (1397). اثر رشد جمعیت (با رویکرد اقتصاد دانش­بنیان) بر نوآوری در کشورهای منتخب OECD طی دوره زمانی (2013 - 1995). کنفرانس ملی الگوهای نوین در مدیریت و کسب­وکار با رویکرد حمایت از کارآفرینان ملی، تهران.  https://civilica.com/doc/818010
طاهری‌فرد، علی؛ قدیری­نژادیان، محمدحمزه؛ کریمی‌بیرانوند، محمود؛ فروغی­زاده، یاسین. (1394). اثر افزایش نرخ ارز بر هزینة خانوار از کانال واردات تحلیل داده ستانده؛ فصلنامة مطالعات اقتصادی کاربردی ایران، 4(13)، 257-272.  doi:20.1001.1.23222530.1394.4.13.14.1
علیزاده­امامزاده، محمدرضا. (۱۴۰۲). تحقیقی در حوزة جامعه­شناسی اقتصادی: بررسی اثر رشد جمعیت و ساختار جمعیتی بر رشد اقتصادی در ایران. مطالعات جامعه­شناسی.‎ doi:10.30495/jss.2021.1921186.1292
غفاری‌فرد، محمد؛ رضایی، حسین؛ یوسف­زی، داود. (۱۴۰۲). مدل‌سازی تأثیر میزان رشد جمعیت بر متغیرهای کلان اقتصادی در ایران (رویکرد پویایی سیستمی). فصلنامة جمعیت، ۲۸ (۱۱۷ و ۱۱۸) :۷۱-۹۵. https://ecc.isc.ac/showJournal/1183/277630/3509457
فاطمی­زردان، یعقوب؛ فطرس، محمدحسن؛ سپهردوست، حمید؛ خضری، محسن. (۱۴۰۰). اثرات تکانه‌های کلان اقتصادی بر مطلوبیت و متوسط مخارج سالانة خانوار در استان‌های ایران، رساله دکتری تخصصی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا همدان.
نجاتی، مهدی؛ شکیبایی، علیرضا؛ غلامی، مصطفی. (۱۴۰۱). رابطة ساختار جمعیت با فقر رفاه اجتماعی، فصلنامة رفاه اجتماعی، ۲۲ (۸۷): ۷۲-۳۵. doi:10.32598/refahj.22.87.3957.1
 
 
Ahmed, E.M. (2017), “ICT and human capital spillover effects in achieving sustainable East Asian knowledge-based economies”, Journal of the Knowledge Economy, Vol. 8 No. 3, pp. 1086-1111. DOI:10.1007/s13132-016-0430-4
Anson, J., Bartl, W. and Kulczycki, A. (2019), “Roots and fruits of population growth and social structures: demographic and sociological vistas”, In Studies in the Sociology of Population, Springer, Cham, pp. 1-24. DOI:10.1007/978-3-319-94869-0_1
Bloom, D. E., Chatterji, S., Kowal, P., Lloyd-Sherlock, P., McKee, M., Rechel, B., et al. (2015). Macroeconomic implications of population ageing and selected policy responses. The Lancet, 385(9968), 649–657. DOI: 10.1016/S0140-6736(14)61464-1
Chae, H.C., Koh, C.E. and Park, K.O. (2018), “Information technology capability and firm performance: role of industry”, Information and Management, Vol. 55 No. 5, pp. 525-546.https://doi.org/10.1016/j.im.2017.10.001
Chen, H. J., & Miyazaki, K. (2019). Labor productivity, labor supply of the old, and economic growth. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/id/eprint/97372
Canova, F., & Ciccarelli, M. (2004). Forecasting and turning point predictions in a Bayesian panel VAR model. Journal of Econometrics, 120(2), 327-359. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(03)00216-1
Deliu, A.M. and Ilea, L.T. (2018), “Combined and uneven feminism: intersectional and post constructivist tendencies”, Metacritic Journal for Comparative Studies and Theory, Vol. 4 No. 1, p. 5. DOI:10.24193/mjcst.2018.5.01
Dieppe, A., Legrand, R., & Van Roye, B. (2016). The BEAR toolbox.https://www.ecb.europa.eu/press/research-publications/working-papers/html/bear-toolbox.en.html
Easterly, W., & Fischer, S. (2001). Inflation and the Poor. Journal of Money, Credit and Banking, 160-178. https://EconPapers.repec.org/RePEc:mcb:jmoncb:v:33:y:2001:i:2:p:160-78
Gil-Alonso, F., Bayona-i-Carrasco, J., & Pujadas-i-Rúbies, I. (2016). From boom to crash: Spanish urban areas in a decade of change (2001–2011). European Urban and Regional Studies, 23(2), 198-216. https://doi.org/10.1177/0969776413498762
Goldstein, J. R., Kreyenfeld, M., Jasilioniene, A., & Örsal, D. K. (2013). Fertility reactions to the “Great Recession” in Europe: Recent evidence from order-specific data. Demographic research, 29, 85-104. https://www.demographic-research.org/articles/volume/29/4
Hendrixson, A., Ojeda, D., Sasser, J.S., Nadimpally, S., Foley, E.E. and Bhatia, R. (2020), “Confronting populationism: feminist challenges to population control in an era of climate change”, Gender, Place and Culture, Vol. 27 No. 3, pp. 307-315. DOI: 10.1080/0966369X.2019.1639634
Jhingan, M. L. (2005) The Economics of Development Planning. 38th Edition. New Delhi: Vrinda Publications.https://www.amazon.com/Economics-Development-Planning-M-L-Jhingan-ebook/dp/B00IKDIKGK
Koop, G. M. (2003). Bayesian econometrics. John Wiley & Sons Inc. https://www.wiley.com/en-us/Bayesian+Econometrics-p-9780470845677
Kreyenfeld, M., Andersson, G., & Pailhé, A. (2012). Economic uncertainty and family dynamics in Europe: Introduction. Demographic Research, 27, 835-852. https://www.demographic-research.org/articles/volume/27/28
Le, D. T., & Park, H. (2020). The impact of demographic change on economic growth. The Singapore Economic Review, 65(02), 471-484.
Lee, K. O., & Painter, G. (2013). What happens to household formation in a recession?. Journal of Urban Economics, 76, 93-109. https://doi.org/10.1016/j.jue.2013.03.004
Li, Z., Cheng, J., & Wu, Q. (2016). Analyzing regional economic development patterns in a fast developing province of China through geographically weighted principal component analysis. Letters in Spatial and Resource Sciences, 9, 233-245. DOI:10.1007/s12076-015-0154-2
Lusardi, A., Schneider, D., & Tufano, P. (2015). The economic crisis and medical care use: comparative evidence from five high‐income countries. Social Science Quarterly, 96(1), 202-213.https://ideas.repec.org/a/bla/socsci/v96y2015i1p202-213.html
Mahtta, R., Fragkias, M., Güneralp, B., Mahendra, A., Reba, M., Wentz, E. A., & Seto, K. C. (2022). Urban land expansion: The role of population and economic growth for 300+ cities. Npj Urban Sustainability, 2(1), 5. https://www.nature.com/articles/s42949-022-00048-y
Reynaud, C., & Miccoli, S. (2019). Population ageing in Italy after the 2008 economic crisis: A demographic approach. Futures, 105, 17-26. https://doi.org/10.1016/j.futures.2018.07.011
Romer, C. D. and D.H. Romer (1998), Monetary Policy and the Well-Being of the Poor, NBER Working Paper 6793, Cambridge, MA, National Bureau of Economic Research.Sadigov, R. (2022). Rapid growth of the world population and its socioeconomic results. The Scientific World Journal, 2022. https://ideas.repec.org/p/nbr/nberwo/6793.html
Salvati, L. (2018). Population growth and the economic crisis: understanding latent patterns of change in Greece, 2002–2016. Letters in Spatial and Resource Sciences, 11(2), 105-126. https://ideas.repec.org/a/spr/lsprsc/v11y2018i2d10.1007_s12076-018-0204-7.html
Schneider, D. (2015). The great recession, fertility, and uncertainty: Evidence from the United States. Journal of Marriage and Family, 77(5), 1144-1156. https://doi.org/10.1111/jomf.12212
Tragaki, A., & Bagavos, C. (2014). Male fertility in Greece: Trends and differentials by education level and employment status. Demographic Research, 31, 137-160. DOI: 10.4054/DemRes.2014.31.6
, P. (2018), “Retaining talent in health sector organisations”, in Talent Management in Healthcare, Palgrave Macmillan, Cham, pp. 285-313. https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-57888-0
Vo, D. H. (2021). Renewable energy and population growth for sustainable development in the Southeast Asian countries. Energy, Sustainability and Society, 11(1), 1-15. https://energsustainsoc.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13705-021-00304-6
Canova, F., & Ciccarelli, M. (2013). Panel vector autoregressive models: A survey. ECB Working Paper Series, No. 1507. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2201610
Deaton, A. (2003). Health, inequality, and economic development. Journal of Economic Literature, 41(1), 113–158. https://ssrn.com/abstract=272680
Montgomery, M. R., Stren, R., Cohen, B., & Reed, H. E. (Eds.). (2003). Cities transformed: Demographic change and its implications in the developing world. National Academies Press. https://doi.org/10.17226/10693.
Ramey, V. A. (2016). Macroeconomic shocks and their propagation. Handbook of Macroeconomics, 2, 71–162. DOI 10.3386/w21978
Brook, B. W., Buettel, J. C., & Hong, S. (2021). Constrained scenarios for twenty-first century human population size based on the empirical coupling to economic growth. arXiv preprint arXiv:2109.14209.https://doi.org/10.48550/arXiv.2109.14209
Gleria, I., Da Silva, S., Brenig, L., Rocha Filho, T. M., & Figueiredo, A. (2023). Modified Verhulst-Solow model for long-term population and economic growths. arXiv preprint arXiv:2308.08315. https://doi.org/10.48550/arXiv.2308.08315
Hu, Y. (2023). Managing Demographic Transitions: A Comprehensive Analysis of China's Path to Economic Sustainability. arXiv preprint arXiv:2312.11806.https://doi.org/10.48550/arXiv.2312.11806
McKinsey Global Institute. (2024). Dependency and depopulation: Confronting the consequences of a new demographic reality. https://www.mckinsey.com/mgi/our-research/dependency-and-depopulation-confronting-the-consequences-of-a-new-demographic-reality.
Myrskylä, M., Kohler, H.-P., & Billari, F. C. (2011). High development and fertility: Fertility at older reproductive ages and gender equality explain the positive link. Demographic Research, 25, 377–414. https://doi.org/10.4054/DemRes.2011.25.10.
Bongaarts, J. (2010). The causes of educational differences in fertility in sub-Saharan Africa. Population and Development Review, 36(2), 279–303. https://doi.org/10.1111/j.1728-4457.2010.00330.x
Hoffmann, R., & Hohmeyer, K. (2013). Fertility and employment: A literature review. Institute for Employment Research (IAB) Discussion Paper, No. 16/2013. https://www.econstor.eu/handle/10419/91753
Lesthaeghe, R. (2010). The unfolding story of the second demographic transition. Population and Development Review, 36(2), 211–251. https://doi.org/10.1111/j.1728-4457.2010.00328.x
Alp, E., & Yıldız, M. (2021). Does Higher Inflation Mean Lower Fertility Rate: The Case of Turkey. Journal of Economic Studies, 48(2), 345–360. https://dergipark.org.tr/en/pub/bsbd/issue/70989/1133322
Hofmann, B., & Hohmeyer, K. (2013). Perceived economic uncertainty and fertility: Evidence from a labor market reform. Journal of Marriage and Family, 75(2), 503–521. https://doi.org/10.1111/jomf.12011
Johnson, D. (2022). Declining US Fertility Rates Amid Stubbornly High Inflation. The Concord Coalition. https://www.concordcoalition.org/facing-the-future-archive/declining-us-fertility-rates-amid-stubbornly-high-inflation/
Luci-Greulich, A., & Thévenon, O. (2014). Does economic advancement ‘cause’ a reversal in fertility decline? Population Studies, 68(2), 177–193. https://doi.org/10.1080/00324728.2014.889741
OECD. (2024). Birth rates halve in richer countries as costs weigh. Reuters. https://www.reuters.com/world/birth-rates-halve-richer-countries-costs-weigh-oecd-report-says-2024-06-20/
Sobotka, T., Skirbekk, V., & Philipov, D. (2011). Economic recession and fertility in the developed world. Population and Development Review, 37(2), 267–306. https://doi.org/10.1111/j.1728-4457.2011.00411.x
جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای
دوره 15، شماره 55
خرداد 1404
صفحه 217-250

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 22 دی 1403
  • تاریخ بازنگری: 28 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش: 20 اردیبهشت 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار